Оңтүстік және Батыс Австралияның шағын кенгурусы

Кіріспе

Оңтүстік және Батыс Австралияға тән шағын макропод.

Speciesbox
| name = Tammar wallaby
| image = Macropus eugenii. jpg
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| genus = Notamacropus
| species = eugenii
| authority = (Desmarest, 1817)
| range map = Tammar Wallaby area. png
| range map caption = Қазіргі тамар валлаби таралған аймақ. Қызыл түсті аймақтар – олар қайта қоныстандырылған жерлер.
| synonyms = *Kangurus eugenii Desmarest, 1817
Macropus eugenii (Desmarest, 1817)
| synonyms ref = Оны алғаш 1817 жылы француз натуралисі Ансельм Гаэтан Десмарест сипаттаған, ол оған еугении деген ат берді. Бұл атау Оңтүстік Австралиядан тыс, Нойтс архипелагындағы Иле-Евгений аралында (қазір Санкт-Петер аралы) табылған үлгіге негізделген. Аралдың французша аты «Naturaliste» кемесінің капитаны Евгений Хамелиннің құрметіне берілген.

Тамар валлаби дәстүрлі түрде кенгурулар, валларулар және бірнеше валлаби түрлерімен бірге Macropus туысына, ал бетінде жолағы бар щеткалы валлабилермен бірге Notamacropus кіші туысына жатқызылады. Алайда, кейбір авторлар Macropus туысының үш кіші туын – Macropus (тар мағынада), Osphranter және Notamacropus жеке туыстар деңгейіне көтеруді ұсынған. Бұл генетикалық зерттеулермен расталған. Батыс Австралияның Қоршаған орта және табиғатты қорғау департаменті осы популяцияларды тиісінше Macropus eugenii derbianus, M. e. eugenii және M. e. decres түрлеріне жатқызды.

Өзгешеліктер мен бейімделулер

Ең кішкентай валлаби түрлерінің бірі – тамара валлабиі, салыстырмалы түрде кішкентай басы, үлкен құлақтары және қалың негізі бар ұзын құйрығымен ерекшеленеді. Тамара валлабиі жыныстық диморфизмге ие, еркектердің салмағы әйелдерге қарағанда жоғары. Еркектердің бойы ұзын, ал әйелдердің бойы – ұзын, екі жынысының да биіктігі шамалы. Еркектердің құйрығының ұзындығы – , ал әйелдердің құйрығының ұзындығы – .

Жылжыну

Көптеген макроподтар сияқты, тамара валлаби де секіріп қозғалады. Бұл түр әдетте секундына 3,5 рет жерге қонып секіреді. Тізе мен жамбас буындарындағы жақын бұлшық еттері әрбір секіруге күш береді, ал жануар итерілгенде бұл күш аяқ білегі бұлшық еттеріне ауысады. Жерге қонғанда секіру энергиясы аяқ тамырларының созылуынан туындайтын серпімді энергияға айналады. Тамара валлаби жерден қайта секіргенде, серпімді керілу арқылы осы энергияның көп бөлігін қайта пайдалануға болады. Қозғалыс кезінде жануардың тыныс алуы секіру циклымен үйлеседі, секіргенде дем алады және қонғанда шығарады. Жылдам қозғалғанда оның жүрек соғуы секіру жиілігінен шамамен екі есе артады, бұл тамара валлабидің көп энергия жұмсамай секіру жылдамдығын арттыра алуын түсіндіреді. Тамара валлаби бұл ерекшелікті қызыл кенгуру сияқты, тегіс жерде қозғалатын басқа макроподтармен бөліседі. Керісінше, сары аяқты тас валлаби сияқты тау валлабилері тиімді энергияны үнемдеудің орнына мықтырақ тамырларға ие болуға бейімделген: бұл тасты жартастарға бейімделу, оларға биік секіруге және тамырларының жыртылу қаупін азайтуға мүмкіндік береді.

Сезім мүшелері

Тамар валлаби 324° перифериялық және 50° бинокулярлық көруге ие, бұл оларға кең көру бұрышын қамтамасыз етеді, бірақ сонымен қатар өз қолдарын алдарында көре алады. Тамар валлабиде түс көру қабілеті бар сияқты: оның көздерінде тек көк және жасыл сезімтал фоторецептор конустары бар, бұл оған түс спектрінің көк-жасыл диапазонында түстерді көруге мүмкіндік береді, бірақ қызыл-сары диапазонының ұзын толқындарына емес. Дегенмен, түс көре алатын диапазонында, ол өте жақын толқын ұзындығындағы екі монохроматикалық түсті ажырата алады. Тамар валлабидің құлағы қозғалмалы, бұл оған басын қозғалтпай-ақ айналасынан келетін дыбыстарды анықтауға мүмкіндік береді. Тамар валлаби құлағын дыбыс көзіне бұрып, 5 кГц жиілікте құлақ барабанының қысымын 25–30 дБ-ға дейін арттыра алады. Ал құлақ дыбыс көзінен алысқанда, есту қабілеті тез төмендейді. Туған кезде тамар валлабидің иіс сезу қабілеті дамыған болады, бұл жаңа туған балаға анасының қапшағын иіс арқылы табуға көмектеседі.

Терморегуляция және су балансы

Тамар валлабилері ыстық ауа райында салқындау үшін алдыңғы аяқтарын тілдейді және деміксіз қалады. Температура 30 °C (86 °F) жоғары болғанда олар тереңірек тыныс алады және көбірек су жоғалтады. Тамар валлабилері 40 °C (104 °F) жоғары температурада тіршілік ете алмайды және салқын жер табуға тиіс. Сусыздануды болдырмау үшін тамар валлабилері аз мөлшерде зәр шығарады және суды ішектың қауырсын бөлігінен сіңіреді, бұл олардың нәжісін құрғақ етеді. Тамар валлабилері жүрек тәрізді жапырақты у (Gastrolobium bilobum), ұсақ гүлді валлаби шөбі (Austrodanthonia setacea) және марри (Corymbia calophylla) сияқты әртүрлі өсімдіктерді жейді. Тамар валлабилерінің жауы – иттің түлкісі, жабайы мысықтар, қызыл түлкілер және кенелі бүркіттер. Бұрынғы кезде олар тайлациннің де жемі болған болуы мүмкін. Тамар валлабилері жыртқыштардың дыбысына қарағанда, көрінісіне жауап береді. Жыртқыш байқалғанда, тамар валлаби аяғымен жерге соғып, басқаларын ескертеді. Жоғалған жас тамар валлабилері дабыл береді, ал ересек аналар оған ұқсас дауыспен жауап қайыруы мүмкін.

Өсімдіктер мен олардың дамуы

Тамар валлабидің жұптасу жүйесі еркін. Ол маусымдық көбейгіш, қаңтар айының соңы мен ақпан айының басында көп туады. Алғашқы туғанға екі аптадай жеткенде, аталықтар аналықтардың репродуктивтік статусын иіскеп, олардың зәр шығару-жыныс ашықтары мен қалталарын тексеруді бастайды. Бірнеше аталық бір аналыққа қудалауға тырысуы мүмкін. Тамардың сүттену кезеңі 2А, 2В және 3 фазаларға бөлінеді (жүктілік 1 фаза деп аталады). 2А фазасы туғаннан кейін 100-120 күнге созылады, осы кезде жетілмеген балалар ақуыздар мен майлардан гөрі көмірсуларға бай сұйытылған сүтпен қоректенеді. Бұл тыныс алу жүйесі, лимфоидты жүйе және жүйке жүйесі сияқты маңызды органдар мен ішкі жүйелердің жылдам өсуіне мүмкіндік береді. Осы кезеңде бала сүтқоректің басына жабысып тұрады. 2В фазасы тағы 100 күнге созылады; бала үнемі сүт сорады, бірақ әлі де қалтадан шықпайды. Сүттің құрамы ұқсас, бірақ ақуыздары басқаша. 3-фазада бала қалтадан шығып, шөптесін жей алады. Баланың сүтқорегі үлкейеді, ал сүттің құрамында көмірсуларға қарағанда ақуыздар мен майлар көп болады, бұл балага көбірек энергия береді. Осы уақытта бала да жылдам дамиды және эктотермиядан эндотермияға өтеді. 250 күнге келгенде балаға қалта қажет болмайды және 300-350 күнге дейін толық сүттен айырылады. Тамар валлабилердің басқа біреудің баласын қабылдауы байқалды, яғни ата-аналық күтімге қатысады. Аналық тамар валлабилер тоғыз айлық шағында жетіліп, он төрт жасқа дейін өмір сүреді, ал аталықтар екі жылға жетіп, он бір жыл өмір сүреді. 1998 жылдың соңында және 1999 жылдың басында Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтегі ғылыми-зерттеу орталықтарында және хайуанаттар бақтарында 120-230 тамар кенеттен қайтыс болды, олардың ауруы анықталғаннан кейін 12 сағаттан кем уақыт ішінде көз жұмды, көпшілігі бұрын ешқандай белгілер көрсетпеді. Некропсия нәтижесінде бұлшықеттер мен көптеген ішкі органдарда қан кету анықталды. Бұл синдром тамардың кенеттен өлу синдромы деп аталады, ал қоздырғышы – Reoviridae тұқымдасына жататын орбивирус. Бұл синдром Сиднейден оңтүстікке қарай кездеспейді, және аурудың тез прогрессиясының салдарынан емдеу қиын.

The tammar wallaby has a promiscuous mating system. It is a seasonal breeder and with many births taking place between late January and early February. Around two weeks prior to the first births, the males start checking the reproductive status of the females by sniffing their urogenital openings and pouches. Several males may pursue a single female. The lactation period of the tammar is divided into phases 2A, 2B, and 3 (pregnancy is labeled phase 1). Phase 2A encompasses the first 100–120 days after birth, and the underdeveloped young is fed diluted milk which is richer in carbohydrates than proteins and lipids. This allows for the rapid growth of important organs and internal systems including the respiratory system, lymphoid system, and nervous system. During this phase, the young remains latched on to a teat. Phase 2B lasts for another 100 days; the young suckles intermittently but still does not leave the pouch. The composition of the milk is similar, though the proteins are different. During phase 3, the joey can leave the pouch and eat plant material. The joey will continue to suckle, the teat having enlarged and the milk having become richer in proteins and lipids over carbohydrates to give the joey more energy. During this time, the joey also experiences rapid development and transitions from ectothermy to endothermy. The joey no longer needs the pouch by 250 days and is fully weaned at 300–350 days. The tammar wallaby has been observed to engage in alloparental care, in which an adult may adopt another's young. Female tammar wallabies may mature at nine months and live to age fourteen, while males mature around two years and live for eleven years. In late 1998 and again in early 1999, 120–230 tammar died suddenly in research facilities and zoos in New South Wales and Queensland, perishing less than 12 hours after their sickness was discovered, with most showing no symptoms prior. Necropsies revealed haemorrhaging of the muscles, and numerous internal organs. The syndrome is known as tammar sudden death syndrome and the pathogen is an orbivirus of the family Reoviridae. It does not occur south of Sydney, and treatment is difficult due to the rapid progression of the disease.

Халық санының динамикасы және сақталуы

Тамар валлабиі 2016 жылы IUCN ұйымының «Тәуекел астында емес» санатына енгізілді, олар Кенгуру аралында және Батыс Австралияның төрт аралында кең таралған. Жалпы саны 50 000-ға жуық ересек жеке тұлғаны құрайды. Еуропалық отарлау кезеңінен бері Австралияның материгіндегі және кейбір аралдардағы тамар валлабилерінің саны күрт азайды, тіпті жойылды. 20 ғасырдың басында Батыс Австралиядағы материктік популяция оңтүстік-батыста көптеп кездесетін, бірақ солтүстікке қарайғы ауыл шаруашылығы аймақтарында азайып бара жатқан еді. Бидай егу және қой шаруашылығы үшін жерлерді тазалау халық санының одан әрі төмендеуіне әкелді. 19 ғасырдан бастап Эйр түбегінде және Аделаида маңындағы тамар валлабилері ауыл шаруашылығын қорғауға тырысқан аңшылардың шабуылынан қырылды. Осының салдарынан, 20 ғасырда олар осы екі аймақтан да жойылды. Флиндерс аралы мен Сент-Питер аралындағы тамар валлабилері де осыған ұқсас жағдайда жойылды. Осы аймақтардан әкелінген тамар валлабилері 1870 жылы сэр Джордж Грейдің тапсырысымен Жаңа Зеландиядағы Кавау аралына қоныстандырылды. Олар 20 ғасырдың басында Роторуа аймағына әкелінді. Содан бері олардың саны артып, тамақ іздеу кезінде жергілікті өсімдіктерге зиян келтіруге дейін жетті. Көгалдандыру операторлары олардың санын бақылау үшін фторлы натрий ацетатын қолданды, бірақ бұл практика удың әсеріне түспеген организмдерге, соның ішінде адамдарға тигізетін әсері мүмкін болғандықтан, даулы мәселе болып қала береді. Сонымен қатар, цианид гранулалары да қолданылды. 1985 жылы тамар валлабилері Хоутман Абролос аралдарының Солтүстік аралына әкелінді, олар жергілікті өсімдіктерге ұқсас зиян келтірді. Олардың саны 450-ден асып кетті, бірақ 2008 жылға қарай олардың санын азайту жөніндегі шаралар нәтижесінде саны 25-ке дейін төмендеді. 2003 жылы Монарто хайуанаттар бағы Жаңа Зеландиядан 85 тамар валлабиін уақытша қабылдады, оларды Оңтүстік Австралиядағы Йорк түбегіндегі Иннес ұлттық паркіне қайта қоныстандыруға дайындады. Төрт рет босатылып, 2012 жылға қарай популяция 100-120 жануарға дейін өсті. Тамар валлабилері 2010 жылы Калбарри ұлттық паркіне қайта қоныстандырылды, бірақ жоба сәтті деп танылмады, себебі радиожағалы жеке тұлғалардың көпшілігі бір жылдан аспайтын мерзімде өмір сүрді.

The tammar wallaby is listed as Least Concern by the IUCN as of 2016, being particularly numerous on Kangaroo Island and four Western Australian islands. It has a maximum population of 50,000 mature individuals in total. Since European colonisation, tammar wallabies on both mainland Australia and some of the islands have greatly declined or even been eradicated. In the early 20th century, the mainland population in Western Australia was described as numerous throughout the southwest, but declining in agricultural areas to the north. Clearings made for wheat and sheep caused the population to fall even further. Starting in the 19th century, tammar wallabies in the Eyre Peninsula and around Adelaide were decimated by mobs of hunters protecting agriculture. As a result, they were extirpated from both these areas in the 20th century. Tammars from Flinders Island and St Peter Island were eradicated in a similar manner. Tammar wallabies from these areas were introduced to Kawau Island in New Zealand by Sir George Grey in 1870. They were introduced to the Rotorua area in the early 20th century. Since then, they have flourished to the point where their foraging has damaged local plants. Pest control operators have used sodium fluoroacetate to control their populations, a practice which has been controversial because of its possible effect on organisms not targeted by the poison, including humans. Cyanide pellets have been used as an alternative. In 1985, tammar wallabies were introduced to the North Island of the Houtman Abrolhos and have made similar impacts on native vegetation. Their numbers grew to over 450 individuals, but by 2008 culling efforts appeared to have reduced their numbers to 25 individuals. In 2003, the Monarto Zoo temporarily kept 85 tammar wallabies from New Zealand awaiting reintroduction to the Innes National Park on the Yorke Peninsula in South Australia. Four releases have been made, and the population increased to 100–120 animals by 2012. Tammar wallaby were reintroduced to Kalbarri National Park in 2010 though the project was not considered successful as the majority of radio collared individuals did not last more than a year.

Фторлы натрий ацетатына төзімділік

Тамар валлабидің әртүрлі популяциялары натрий фтор ацетатына әртүрлі деңгейде төзімділік көрсетеді. Батыс Австралиядағы тамар валлабилері ең төзімді болып көрінеді, ал Кенгуру аралындағылары әлдеқайда осал. Жаңа Зеландиядан келген тамар валлабилері де сезімтал, себебі олардың популяциясын бақылау үшін улы заттар сәтті қолданылған. Соундерс және әріптестері (2017) екі аяқты тамарды төрт аяқты кеміргіштерге қарағанда адамның омыртқа миының зақымдануын зерттеу үшін жақсы модель деп ұсынды. Тамар валлабилерін тұтқында ұстау оңай, өйткені олар агрессивті емес, операцияларға бейімделеді және оңай көбейеді, бес анаға бір еркек жеткілікті. Ғылыми зерттеулер үшін қолданылатын тамар валлабилері әдетте зертхананың орнына, жеткілікті су мен баспанасы бар ашық ауада ұсталады. Тамар валлабидің маңызды иммундық гендері 2009 жылы анықталып, зерттелді. 2011 жылы тамар, сұр қысқа құйрықты опоссумнан кейін толық геномдық тізбесі анықталған екінші сумкалы жануар болды. Зерттеушілер репродуктивті және лактациялық гендердегі жаңалықтарды, ұрықтық клеткалар гендерінің жылдам эволюциясын және толық емес, локус-спецификалық Х-инактивациясын анықтады. Зерттеушілер гендік экспрессияны басқаратын жаңа HOX гендерін, сондай-ақ жаңа микроРНК-ларды да тапты. Сүт өндіруге арналған гендер жаңа болып шықты, ал жыныс бездерінің гендері көбірек сақталған. Мурсупиалдардың толық геномдық тізбесін анықтаудан бұрын, маңызды иммунологиялық компоненттерді анықтау және сипаттау көптеген мурсупиалдарда шектеулі болды. Бүтін мурсупиал геномының қазіргі тізбесі мен аннотациясы, мурсупиалдардағы иммундық молекулалардың сипаттамасын жеңілдету арқылы иммундық жүйені одан әрі түсінуге көмектесті және биомедициналық зерттеулерге ықпал етті. 2017 жылы тамар мен норканың молекулалық зерттеуінде сүтқоректілердің эмбрионалдық тоқтауын бақылауға EGF, FOXO, CDKN1A-ның қатысуы мүмкін екені анықталды. IL 10 және IL 10Δ3 тамарда сақталған, бұл олардың иммундық жүйесі осы бірдей иммундық компоненттерді пайдаланатын басқа эутериялық сүтқоректілерге ұқсас патогендерге жауап бере алатынын көрсетеді. Тамар валлаби сүтіндегі AGG01 деп аталатын қосылыс жаңа және тиімді антибиотик болуы мүмкін. AGG01 – бұл белок, және зертханалық сынақтарда ол пенициллиннің өте күшті екені дәлелденді. Ол көптеген патогенді бактерияларды (Грам-оң және Грам-теріс) және кем дегенде бір саңырауқұлақты өлтіреді. Геномды кейіннен талдау бірнеше кателицидин пептидтерін табуға әкелді, оларды антибиотиктер ретінде де қолдануға болады. Тамар валлабидің алдыңғы ішегінде Bacillota, Bacteroidota және Pseudomonadota түрлеріне жататын бактериялар бар. Жаңа түрлер табылды: Pseudomonadota-ның WG–1 және Bacillota-ның TWA4. Бұл бактериялар басқаларына қарағанда аз метан шығарады және тіршілік ету үшін көмірқышқыл газы қажет емес. Бұл ақпараттың қоршаған ортаға маңызды әсері бар, өйткені оны мал шаруашылығындағы көміртегі шығарылымын азайту үшін пайдалануға болады.

Different tammar wallaby populations have varying levels of resistance to sodium fluoroacetate. Mainland Western Australian tammar wallabies appear to be the most resistant, while those on Kangaroo Island are much more vulnerable. Tammar wallabies from New Zealand are also vulnerable, as poison has been successfully used to control their populations. Saunders and colleagues (2017) have suggested the bipedal tammar as a better model for research into human spinal cord injuries than quadrupedal rodents. Tammar wallabies are easy to keep in captivity as they are non aggressive, can adjust to surgeries and reproduce easily, requiring just one male for five females. Tammar wallabies used for scientific study are generally housed in outdoor pens with enough water and shelter, instead of a laboratory. Key immune genes from the tammar wallaby were highlighted and studied in 2009. In 2011, the tammar would become the second marsupial to have its full genome sequenced after the grey short tailed opossum. The researchers found "innovation in reproductive and lactational genes, rapid evolution of germ cell genes, and incomplete, locus specific X inactivation". The researchers also found new HOX genes that control gene expression, as well as new microRNAs. Genes for producing milk were shown to be novel while gonad genes appeared to be more conserved. Prior to the full genome sequencing of marsupials, the identification and characterization of important immunological components were limited in most marsupial species. The current sequencing and annotation of whole marsupial genomes have been useful for the further understanding of marsupial immune systems by simplifying the characterization of immune molecules in marsupials, and has aided in biomedical research. A 2017 molecular study of the tammar and the mink found the potential involvement of EGF, FOXO, CDKN1A in controlling mammalian embryonic diapause. IL 10 and IL 10Δ3 are conserved in the tammar showing their immune system can respond to pathogens similarly to other eutherian mammals using these same immune components. A compound in the milk of the tammar wallaby called AGG01 has the potential to be a new and effective antibiotic. AGG01 is a protein, and in laboratory tests has proven to be far more powerful than penicillin. It kills many types pathogenic bacteria (both Gram positive and Gram negative) and at least one fungus. Subsequent analysis of the genome has led to the finding of several cathelicidin peptides, which could also be used as antibiotics. The foregut of the tammar wallaby contains species of bacteria belonging to the phyla Bacillota, Bacteroidota and Pseudomonadota. New species have been discovered: WG–1 of Pseudomonadota and TWA4 of Bacillota. These bacteria produce less methane than others and do not require CO2 to survive. This has important environmental implications, as this information could be used to reduce carbon production in livestock.