Кіріспе

Күн сағаты Аристорк ойлап тапқан деген әңгіме бар. Скафий (σκάφη; сондай-ақ скафь, скафьон (кішкентай) немесе скафиум деп те аталады) – Самос атынан шыққан Аристорк (б.з.д. 3 ғасыр) ойлап тапқан күн сағаты болған. Аристорктің өзінің еңбектері қазірге дейін сақталмаған, бірақ көршілес сурет оның қалай болғанын көрсетеді; оның сағаты тастан жасалған болуы керек. Ол жарты шар пішіндес ыдыстан тұрады, оның ішінде тік гномон орналасқан, гномонның үстіңгі бөлігі ыдыстың жиегімен тең болған. Жарты шарға перпендикуляр түрде салынған он екі бөлік күндізгі уақытты көрсетуге арналған.

Өнертапқыш

Самостық Аристарх (/æ//r//ə/'s//t//ɑr//k//ə//s/; Ἀρίσταρχος, Aristarkhos; шамамен 310 – шамамен 230 ж.б.д.) – белгілі ғаламның ортасына Күнді орналастырып, Жер оны айнала айналған алғашқы белгілі модельді ұсынған ежелгі грек астрономы және математигі. Ол Кротондық Филолайдың ықпалында болды, бірақ ол "орталық отты" Күнмен теңестірді және басқа планеталарды Күнді айналатын дұрыс қашықтық ретімен орналастырды. Оның астрономиялық идеялары көбінесе Аристотель мен Птолемейдің жерорталық теорияларының пайдасына қабылданбады және жоққа шығарылды.

Тарих

Гректер мен римдіктер "жартылай шар немесе скаф" негізінде жасалған үлкен тас күн сағаттарын қолданды, гномон ұшының көлеңкесі уақытты көрсетуші индекс болды. Бұл сағаттар нақты шарға қашап жасалып, белгілі бір жерге дұрыс калибрленген болса, теориялық тұрғыдан дәл уақытты көрсете алатын еді. Күн сағатын жасауға шебер тас қасушы және көп уақыт пен қаржы қажет болды. Сондықтан, мұндай күрделі құрылғыны тек бай азаматтар ғана алуға шамасы келді, көбінесе оларды виллаларына қойды немесе қалалық форумда орнату үшін сыйлық ретінде тапсырды. Қарапайым еңбекшілердің өздері жасай алатын арзан сағаттарға қажеттілік туды. Бірақ оны жасау оңай болса да, скафты калибрлеу мәселесі әлі де қиындық тудырды. Үш өлшемді скаф сағатын тік немесе көлденең жазықтыққа бейнелеу мәселесін он тоғызыншы ғасырдың бірнеше көрнекті математиктері шешті, олардың әрқайсысы оны жеке қанағаттануына жеткізе шешкен болар деп есептеуге болады. Айынықса, олардың жарияланымдары өте күрделі, ұзақ және түсініксіз болғандықтан, антикварларға тіпті қолжетімді емес еді және, көрініп тұрғанындай, тіпті өздерінің (атаусыз) әріптестеріне де қолжетімді болмады. Соңғысы үшін қажетті сфералық тригонометрия өте қарапайым, ал есептеулер қиын емес, еңбектейтін. Компьютерлік графиканың пайда болуы, әрине, жағдайды түбірімен өзгертті. Лестер университетінің VAX компьютері үшін Fortran бағдарламасы жазылды, ол кез келген ендік үшін тік немесе көлденең сағаттарды сызуға мүмкіндік берді.