Кіріспе

Франко-швед соғысы немесе Померания соғысы – Швецияның Наполеон соғыстарына қатысуының алғашқы кезеңі болды. Ел Наполеон Бонапарт басқаратын Францияны жеңу мақсатында Үшінші коалицияға қосылды.

Өмірбаян

1803 жылы Ұлыбритания Францияға соғыс жариялады, ал Швеция Дания-Норвегия және Пруссиямен бірге бейтарап қалды. Бірақ, 1804 жылы Луи Антуан Анри де Бурбон Конде өлімге кесілгеннен кейін, швед үкіметі Франциямен барлық дипломатиялық қатынастарын үзіп, ағылшындарға Францияға қарсы әскери база ретінде Швеция Помераниясын пайдалануға рұқсат беретін келісім жасады, мұның орнына төлем алды. Ресей де Швецияға Франция әскерлері қауіп төндірсе, елге 40 000 сарбаз көмекке келетінін уәделеді. Сондықтан, 9 тамыз күні 1805 жылы Швеция Үшінші коалицияға қосылып, 31 қазанда Францияға соғыс жариялады.

Ганноверге қарсы шабуыл

1805 жылдың қараша айының басында Швеция Помераниясынан 12 000 сарбаздық ағылшын, орыс және швед әскерлері француздықтар басып алған Ганноверді азат ету үшін жіберілді. Ганноверге жасалған шабуыл Пруссияның шведтер мен орыстардың әскерін өз аумағы арқылы өткізуге кедергі келтіруі себепті бірнеше рет кешіктірілді. Бірақ 1805 жылдың желтоқсанында Аустерлиц шайқасынан кейін британдық және орыс әскерлері Ганноверден шығып кетті, француздарға қарсы тұру үшін тек шағын швед күшін қалдырды. 1806 жылдың сәуір айында Пруссия мен Франция арасында келісімге қол қойылғаннан кейін шведтер де Швеция Помераниясына қайта шегінуге мәжбүр болды.

Төртінші коалиция

Алайда, 1806 жылдың жазында Пруссия Францияға қарсы Төртінші коалицияны құрды, бұл Швецияға Саксен-Лауенбургті басып алу құқығын берді. Күзде француз әскерлері жылдам ілгеріледі және көп ұзамай Батыс Германияның көп бөлігі басылып алынды, бұл швед әскерлерін Любекке қарай шегінуге мәжбүр етті. Жоспар бойынша, әскерлер сол жерден теңіз жолымен Стральзундқа өтуі керек еді, француз әскерлерінің ілгерілеуінен қашу үшін. 6 қарашада шведтер Любек портында кемелерін тиеп жатқанда француз әскерлері оларды қоршап алды. Любек шайқасынан кейін шамамен 1000 швед сарбазы сандық артықшылығы бар француз күштеріне жеңіліп, қолға түсті. 1807 жылдың басында француз армиясы швед Помераниясына қарсы шабуылға көшті және 15 қаңтарда Стральзундты қоршап алды. Осымен жеті айлық қоршау басталды. Француз әскерлері басқа да майданда соғысқа қатысқандықтан, Стральзунд маңындағы әскер саны біртіндеп азайды. 1 сәуірде швед әскерлері күшейтілген соң, қоршауды бұзуға тырысу туралы шешім қабылданды. Бұл сәттілікке жетті, себебі шведтер Узедом мен Волин аралдарын басып алды. Бірақ француздар қарсы шабуыл жасады. 16 сәуірде 13 000 сарбаздық француз күші Штеттиннен швед әскерлеріне шабуыл жасап, швед армиясының сол жақ бөлігін шегінуге мәжбүр етті. Уэкермюндедегі тағы бір бөлім қоршалып, кейін тұтқынға алынды. 18 сәуірде Франция мен Швеция арасында атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды, оған сәйкес француздар Померанияны тастап кетуі керек еді. Алайда, швед үкіметі Континенттік жүйеге қосылудан бас тартып, 8 шілдеде британдық дипломатияның ықпалымен келісімді бұзды. 1807 жылдың 6 тамызында маршал Гийом Мари Анн Брун басқаратын 50 000 француз, испан және голланд әскері швед Помераниясына шабуыл жасап, Стральзундты қайтадан қоршап алды. 1807 жылдың 20 тамызында қаланың қорғаушылары капитуляциялады, ал швед армиясының қалдықтары Рюген аралында қоршалып қалды. Бірақ швед генералы Йохан Кристофер Толл маршал Брунмен қолайлы шарттарда Шлатков конвенциясын жасасты. Оның әскерлері 7 қыркүйекте барлық соғыс жарағымен бірге Швецияға қайта оралды.

Тільзит шарты

Франко-орыс Тильзит шарты Ұлыбритания мен Швецияны Францияға қарсы соғыста басқа одақтастарсыз қалдырды. 1808 жылдың 21 ақпанында Ресей Швецияға қарсы соғысқа қосылып, Финляндияға шабуыл жасады, ал сол жылдың 14 наурызында Дания-Норвегия да Швецияға соғыс жариялады. Дания, Франция және Испания әскерлері Швециядағы Сканнеге шабуыл жасауға дайындық жүргізді, бірақ бұл жоспар көп ұзамай тоқтатылып, соғыс Норвегия-Швеция шекарасына бағытталды. Ұлыбритания үкіметі Швецияны француз-даниялық шабуылдан қорғау үшін жіберген сер Джон Мур экспедициясы 1808 жылдың 3 мамырында келді және шілдеге дейін Португалияға қайта бағытталды. Наполеонның Швецияны басып алу жоспарлары Ұлыбританияның Балтық теңізіндегі активтігі, Дания әскерінің әлсіздігі және француз маршалы Бернадоттің тартыншақтығы салдарынан іске аспады. Оның іс-әрекеттері 1809 жылдың наурыз айындағы төңкерістен кейін оны Швеция мұрагер ханзадасы етіп сайлауға жеткілікті дәрежеде танымал етті. 1809 жылдың 30 тамызында Швецияның жаңа үкіметі Ресеймен Фредрикshamn шартын жасады, ол Финляндия мен Аланд аралдарын Ресейге қосуды заңдастырды. Швеция мен Дания-Норвегия арасындағы бейбіт келісім 1809 жылдың 10 желтоқсанында аумақтық өзгерістерсіз қол қойылды.

Салдары

1810 жылғы 6 қаңтарда Швеция Ресейдің делдалдығымен Франциямен Париж шартын жасап, Континенттік жүйеге қосылу шартымен Померанияны қайтарып алды. 1810 жылғы 17 қарашада Швеция Ұлыбританияға соғыс жариялауға мәжбүр болды және швед Помераниясындағы барлық британ тауарлары тәркіленді. Бірақ үкімет Солтүстік теңіз арқылы контрабандалық сауданы қолдады, ал Корольдік теңіз күштеріне бұл тек қана формалды соғыс болатыны хабарланды. Соғыс 1812 жылға дейін жалғасты, бірақ ешқандай әскери қимылдар болған жоқ.