Кіріспе

Америка армиясының генералы (1830–1909)

Оливер Отис Говард (8 қараша 1830 – 26 қазан 1909) – АҚШ армиясының офицері және Азамат соғысындағы Одақ генералы. Потомак армиясының бригада командирі ретінде Говард 1862 жылғы маусымда Фэр-Окс/Семиз қарағай шайқасында әскерін Конфедерация күштеріне қарсы жетектеп бара жатып оң қолын жоғалтты, бұл ісі үшін кейіннен оған Құрмет медалі табысталды. Корпус командирі ретінде ол 1863 жылғы мамыр және шілде айларында Чанселлерсвилл және Геттисберг шайқастарында екі ірі жеңіліске ұшырады, бірақ Батыс театрында сәтті корпус және кейіннен армия командирі ретінде бұл сәтсіздіктерден қалыпқа келді. Тераң, евангелистік нанымына сүйене отырып саяси шешімдер қабылдауға тырысқандықтан «Христиан генералы» деп аталды. 1865 жылдың ортасында оған бұрынғы құлдарды Оңтүстік қоғамы мен саясатына интеграциялау миссиясы жүктелді. Говард еңбек саясатын басқарды, босатылған адамдарды бұрынғы плантацияларда жұмыс істеуге міндеттейтін жүйені құрды. Бұл жүйе бюро белгілеген жалақы мөлшерімен және бюроның ақ жер иелерімен келісім арқылы белгіленген шарттармен жүзеге асырылды. Говардтың бюросы босатылғандардың құқықтық мәселелеріне жауапты болды. Ол босатылған афроамерикандықтарды жаулық жағдайлардан қорғауға тырысты, бірақ жеткілікті өкілеттікке ие болмады және президент Эндрю Джонсон оны бірнеше рет кедергіге ұшыратты. Говардтың одақтастары – Радикалдық республикашылар 1866 жылғы сайлауда Конгресс бақылауын иеленді және Радикалдық қайта құру саясатын енгізді, нәтижесінде босатылғандарға дауыс беру құқығы берілді. Бюроның көмегімен және кеңесімен босатылғандар республикалық коалицияларға қосылып, Оңтүстік штаттарының көпшілігінде сайлауда жеңіске жетті. Говард босатылғандарға жоғары білім беруді ілгерілетуде де жетекші рөл атқарды, әсіресе Вашингтон қаласында Говард университетін құрып, 1867–1873 жылдары оның президенті қызметін атқарды, сондай-ақ 1867 жылы Говард университеті мен Атланта университетінің (қазіргі Кларк Атланта университеті) жарғысын жасауға көмектесті. 1874 жылдан кейін Говард Батыстағы әскерлерге қолбасшылық етті, бас Жозеф басқарған Нез Персе тайпасына қарсы танымал науқан жүргізді. Утли (1987) оның 1872 жылы апачтарға, 1877 жылы Нез Персеге, 1878 жылы банноктар мен пайюттарға және 1879 жылы шипитерлерге қарсы басшылығы ұзақ қызмет екенін атап көрсетеді, бірақ ол Джордж Кастер немесе Нельсон Майлз сияқты көп шайқаспады.

Алғашқы жылдар

Оливер Ховард Мэн штатының Лидс қаласында Роуленд Бейли Ховард пен Элиза Отис Ховардтың ұлы болып дүниеге келді. Оның арғы атасы Роджерс Стинчфилд және арғы ағасы Томас Стинчфилд Лидс қаласын құрды. Роуленд, фермер, Оливер 9 жасқа толғанда қайтыс болды. Оливер Монмут академиясына (Монмут қаласында), Солтүстік Ярмут академиясына (Ярмут қаласында), Кентс Хилл мектебіне (Ридфилд қаласында) оқыды және 1850 жылы 19 жасында Боудоин колледжін бітірді. Содан кейін ол АҚШ Әскери академиясына түсті, онда 1854 жылы 46 курсанттың арасында төртінші болып, орденнің екінші лейтенанты шенімен бітірді. Ол Нью-Йорк штатының Троя қаласына жақын орналасқан Уотервлиет арсеналында қызмет етті және Мэн штатының Аугуста қаласындағы Кеннебек арсеналының уақытша командирі болды. 1855 жылы ол Елизавета Энн Уэйтке үйленді, олардың жеті баласы болды. 1857 жылы Семинол соғыстарына қатысу үшін Флоридаға жіберілді. Флоридада ол евангелистік христиандыққа бет бұрды және дін қызметкері болу үшін әскерден кетуді ойлады. Оның діни бейімділігі кейіннен оған «христиандық генерал» деген лақап атты әкелді. 1857 жылдың шілде айында Говард бірінші лейтенант шеніне көтерілді және келесі қыркүйекте математика пәнінің оқытушысы болу үшін Вест-Пойнтқа оралды. Азамат соғысы Форт Самтердің тапсырылуымен басталғанда, дін қызметкері болу туралы ойларын ұмытып, өз еліне қызмет етуді шешті.

Азаматтық соғыс

Говард 3-ші Мэн жаяу әскер полкінің полковнигі болып тағайындалды және Булл-Ран шайқасының бірінші күнінде бригадаға уақытша басшылық етті. 1861 жылдың 3 қыркүйегінде генерал-бригадир болып тағайындалды және бригаданың тұрақты командасын иеленді. Содан кейін ол генерал-майор Джордж Б. Макклелланның Потомак армиясына қосылды, ол Пенинсула науқанына қатысты. 1862 жылдың 1 маусымында Фэр-Оукс шайқасында одақтас бригадасына басшылық еткен кезде Говард оң қолынан екі рет жараланды, нәтижесінде қолы ампутацияланды. (Ол 1893 жылы Фэр-Оукстағы батылдығы үшін Құрмет медалімен марапатталды.) Сол қолынан айырылған генерал Филип Керни Говардты зиярат етіп, бірге қолғап іздей аламыз деп әзілдеді. Говард тез жазылып, Антиэтам шайқасына қайта оралды, онда ол II корпустың дивизия командиріне дейін көтерілді. 1862 жылдың қараша айында генерал-майор болып тағайындалды және келесі сәуірде XI корпустың басшылығын иеленді, генерал-майор Франц Сигельді алмастырды. Корпустың құрамына көбінесе ағылшын тілін білмейтін неміс иммигранттары кіргендіктен, сарбаздар жаңа командирлеріне наразылық білдіріп, Сигельді қызметке қайтаруды ашық талап етті.

Канцельорсвиллдегі сәтсіздік

Канцельорсвилл шайқасында Говард екі маңызды әскери жеңілістің біріншісін бастан кешті. 1863 жылғы 2 мамырда оның корпусы Канцельорсвилл қиылысының солтүстік-батысында, Одақ әскерінің оң қанатында орналасқан еді. Роберт Ли және генерал-лейтенант Томас Дж. "Стоунволл" Джексон Одақ қанатын жасырын айналып өтіп, шабуыл жасауды көздеген батыл жоспар құрды. Говардты, қазір Потомак армиясына қолбасшылық ететін генерал-майор Джозеф Хукер, оның қанаты "ашық" екені жөнінде ескертті, яғни өзен сияқты табиғи кедергімен бекітілмеген және Конфедерация күштері оның бағытына қарай жылжуы мүмкін еді. Говард ескертуге құлақ қоймады, ал Джексон қараңғы түспей тұрып шабуыл жасап, XI корпустың қатарын бұзды және Одақтың жоспарларын күйретуге себеп болды.

Геттисбург

Геттисбург шайқасында XI корпус, мамыр айындағы жеңілісінің әсерінен әлі де күйзелісте болған, 1863 жылғы 1 шілдеде түстен кейін шайқас алаңына келді. Хауардтың бағынышты дивизия командирлерінің бірі, бригада генералы Фрэнсис С. Барлоудың қорғаныс шебін дұрыс орналастырмауы, генерал-лейтенант Ричард С. Эуэллдің Конфедерация корпусы тарапынан пайдаланылды. Нәтижесінде XI корпус тағы да құлдырап, Геттисбург көшелері арқылы шегінуге мәжбүр болды, көптеген әскерлер тұтқынға түсті. Қаланың оңтүстігіндегі Зират төбесінде Хауард генерал-майор Винфилд С. Хэнкокпен қорғанысқа кім басшылық ететіні туралы дауласты. Хэнкок генерал-майор Джордж Г. Мидтан жазбаша бұйрықпен жіберілген, бірақ Хауард өзінің жоғары шенді генерал екенін талап етті. Ақырында ол мойындады. Дау үш мәселеге байланысты болды: 1) Хауардтың қорғаныстың кілті ретінде Зират төбесін таңдауы; 2) Хауардтың түстен кейін қаланың солтүстігі мен батысындағы позицияларды тастап кету туралы бұйрығының уақыты; және 3) Хауардтың өзінен төмен шенді Хэнкок өзінің орнын басып алғанын мойындауға тартынғандығы. Тарихшы Джон А. Карпентер Хауардтың ғана Зират төбесін дұрыс таңдағанын, шегіну бұйрығының орынды болғанын және Мид өзі шайқас алаңына келгенде Хауард пен Хэнкок арасындағы қақтығыстың болмауы мүмкін екенін айтады. Хауард өз корпусының сәтсіздігіне генерал-майор Абнер Даблдейдің I корпусының батыстағы құлауы себеп болды деген әңгімені таратуға кірісті, бұл Даблдейді корпустан шеттетудің бір себебі болды. Бірақ бұл ақталу тарихқа сіңбеді – шындығында керісінше болды – және XI корпустың беделі түгелдей құлдырады. Кейбір зерттеушілер Хауардтың Геттисбургтегі жеңіске қосқан үлесін мойындау қажет деп санайды, өйткені ол өз дивизияларының бірін (генерал-майор Адольф фон Штейнвер дивизиясын) Зират төбесінде резервтік күш ретінде және маңызды қорғаныс шебі ретінде орналастырды. Үш күндік шайқастың қалған бөлігінде корпус Зират төбесі маңында қорғаныста тұрды, 2 шілдеде генерал-майор Джубал Эрлидің шабуылдарына тойтарыс берді және 3 шілдеде Пикеттің шабуылына қарсы қорғанысқа белсенді қатысты. Геттисбург шайқасында Хауардтың кіші інісі, майор Чарльз Генри Хауард, оның жеке көмекшісі қызметін атқарды.

Әскери командалар және америкалықтар ісі

1872 жылы Говард, оның көмекшісі қызметін атқарған 1-ші лейтенант Джозеф А. Слэйденмен бірге, Кочизбен бейбіт келісімге қол жеткізу үшін Аризона территориясына жіберілді, нәтижесінде 12 қазан күні келісім шартқа қол қойылды. Америка тарихының осы эпизоды "Сынған жебе" фильмінде бейнеленді (төменде қараңыз). 1874 жылы ол Колумбия департаментіне қолбасшы болып тағайындалды, батысқа, Вашингтон территориясының Форт-Ванкуверіне барды, онда 1877 жылы Айдахо және Монтана аумақтарындағы Нез Персе тайпасына қарсы, әсіресе Үнді соғыстарында күресті, нәтижесінде бас қолбасшы Жозефтің бас иесі болуына әкелді. Бас Жозеф оны соғысты асықтырып, Нез Персе тайпасын ешқандай алдын ала хабарламасыз, талқылаусыз және дайындалуға уақыт бермей, кішірек резервацияға жіберуге тырысқаны үшін сынады. Жозеф: «Егер генерал Хауард маған мал жинауға жеткілікті уақыт бергенде және мені адам ретінде қараса, соғыс болмас еді» деді. Кейін Хауард 1881–1882 жылдары Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясының бастығы болды. Ол 1882–1886 жылдары Плат департаментіне, ал 1886–1888 жылдары Тынық мұхитының әскери бөліміне қолбасшылық етті. 1888 жылдан бастап оның соңғы қызметі Нью-Йорк портындағы Губернатор аралындағы Форт-Коламбустағы Шығыс департаменті (Атлантикалық әскери бөлімі) болды, ол Миссисипи өзенінің шығысындағы штаттарды қамтыды. Ол 1894 жылы генерал-майор шенімен АҚШ Армиясынан зейнетке шықты. Франция үкіметі оны 1884 жылы Құрмет легионының рыцары етіп тағайындады, содан кейін офицер және командир шеніне көтерді. Оқу орны діни емес және нәсіліне қарамастан екі жынысқа да ашық. 1866 жылдың 20 қарашасында Говард Вашингтонда, сол кездегі түрлі әлеуметтік мәселелерге алаңдаған топтардың он мүшесімен бірге, қара нәсілді діни қызметкерлерді даярлау үшін теологиялық семинария құру жоспарларын талқылау үшін кездесті. Бірақ, қызығушылық жеткілікті болды, соның нәтижесінде министрлік қызметтен басқа салалар үшін білім беру институты құрылды. Осының нәтижесінде Хауард нормалық және теологиялық институты құрылды. 1867 жылдың 8 қаңтарында қамқорлар кеңесі институттың атын Говард университеті деп өзгертуге дауыс берді. Говард 1869 жылдан 1874 жылға дейін президент қызметін атқарды. Ол былай деді: «Негрлерге білім беруге қарсылық барлық жерде сезілді, бұл босқындарға мектеп оқытуға арналған бөлме немесе ғимарат бермеуге бағытталған. 1865, 1866 және 1867 жылдары Оңтүстіктің барлық аймақтарындағы төменгі таптың бұзылған топтары мектеп ғимараттары мен мектеп ретінде пайдаланылатын шіркеулерді ара-тұра өртеп жіберді, мұғалімдерді ұрып-сапалады немесе қуды, ал бірнеше жағдайда оларды өлтірді». Ол сондай-ақ 1895 жылы Теннесси штатының Харрогейт қаласында «таулық ақтардың» білім алуы үшін Линкольн ескерткіш университетін құрды.

Мүшеліктер

Генерал Говард Цинциннати қоғамының, АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің және Республиканың Ұлы армиясының мүшесі болған.

Өлім және жерлеу

Оливер Ховард 1909 жылғы 26 қазанда Вермонт штатының Берлингтон қаласында қайтыс болды және Берлингтон қаласындағы Лейквью зиратында жерленді. Ол қайтыс болған кезде, тұрақты АҚШ армиясында генерал шеніне ие болған соңғы тірі Одақ армиясының генералы еді.

Мұра

Говардтың суретші Джеймс Э. Келли жасаған бюсті Говард университетінде қойылған. Геттисбург шайқасы алаңындағы Шығыс зират төбесінде атты ескерткіш орналасқан. Боудин колледжінің жатақханасы Говардтың есімімен аталады. Республиканың Ұлы армиясының Оливер О. Ховард көмек қоры, мұңайған бұрынғы Одақ әскерлеріне көмек көрсету және лайықты қоғамдық мақсаттарды қолдау үшін қаржы жинады. Ол 1920 жылы Юта штатының мемлекеттік туын жасауға ақшалай және дизайндық үлес қосты. Аберн қаласындағы Армия резервтік орталығы оның құрметіне аталды және бүгінгі күнге дейін бірнеше АҚШ Армия резерві бөлімшелері пайдаланады. Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы Говард технологиялық орта мектебі, Небраска штатының Говард округі және Теннесси штатының Чаттануга қаласындағы Говард академиялық және технологиялық мектебі оның құрметіне аталған. Канзас штатындағы Говард қаласы да оның есімімен аталады. Форт-Ванкувер ұлттық тарихи ескерткішінің Офицерлер қатарында орналасқан О.О. Ховард үйі 1878 жылы генерал Ховардтың бұйрығымен 6 938,20 долларға (~$) салынған. 1879 жылы аяқталған ғимарат 1986 жылы өртенді және 1998 жылы Ванкувер қаласы жөндеу жұмыстарын аяқтағанға дейін бос тұрды. Қазіргі таңда ғимарат Форт-Ванкувер ұлттық қорының бас кеңсесі болып табылады. Орегон штатының Портленд қаласында 1862 жылдың 1 маусымындағы Фэр-Оукс шайқасында әскерін басқарған Говардтың батырлық істерінің 150 жылдығына орай, Орегон Азамат соғысының 150 жылдық комиссиясы генерал Говардтың бұрынғы тұрған жеріне еске алу гүл шоғын қойды. 2012 жылдың маусым айы Говардқа арналды, онда Орегон Азамат соғысының 150 жылдығына арналған лекциялар мен бағдарламалар өтеді, онда генерал Говардтың Портлендтегі және Вашингтон штатының Ванкувер фортындағы қызметі, сондай-ақ соғыстан кейінгі бостандық бюросындағы, Говард университеті мен Линкольн ескерткіш университетіндегі және үнді соғыстарындағы жетістіктері көрсетіледі. 1894 жылдың 8 қарашасында, 64 жасқа толған Говард Армиядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін бір күн өткен соң New York Times газетіне берген сұхбатында ол Орегон штатының Портленд қаласындағы қызының үйінде тұру үшін батысқа сапар шегіп бара жатқанын және онда өзінің естеліктерін жазуды жоспарлап отырғанын айтты.

Халықтық ақпарат құралдарында

1950 жылы түсірілген "Сынған жебе" фильмінде Говардты Джеймс Стюарт сомдаған Том Джеффордс рөлімен қатар Базил Рюсдейл ойнады. 1956 жылы шыққан "Соңғы вагон" фильмінде оның рөлін Карл Бентон Рид ойнады. Екі фильмнің сценарийін және режиссурасын Делмер Дейвс жазды. Джеймс Уитмор 1975 жылғы "Мен енді мәңгілікке шайқаспаймын" телефильмінде генерал Говардты сомдады, бұл фильм АҚШ армиясының Нез Персе тайпасына қарсы жорығы және 1877 жылы бас қолбасшы Жозефтің тапсыруы туралы айтады. "The West" телесериалының 6-шы эпизодында оның даусы Элай Уоллах арқылы дыбысталып, Уильям Т. Фоллманның "The Dying Grass" (2015) романының басты кейіпкері болады.

Құрмет медалі

Хауардтың Құрмет медаліне берілген мақтау қағазында – 1862 жылдың 1 маусымында Вирджиния штатының Фэр-Оукс қаласында жарияланған – ол "АҚШ ерікті әскерлерінің бригадир генералы" деп сипатталған. Мақтау қағазында былай делінген: 61-ші Нью-Йорк жәй аудармасын қарсы шабуылға бастады, оның барысында оң қолы екі рет ауыр жарақаттанды, нәтижесінде оны кесуге тура келді.