Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш кесу құралымен ағаш өңдеудің түрі
Form of working wood by means of a cutting tool
Ағаш кесу – бір қолымен пышақ немесе екі қолымен кескіш, немесе бір қолымен кескішпен, екінші қолымен соққышпен жұмыс істеу арқылы ағаштан мүсін немесе мүсінше жасау, немесе ағаш бұйымдарын мүсіндік әшекейлермен безендірудің бір түрі. Бұл сөз тіркесі жеке мүсіндерден бастап, қолмен жасалған қалыптарға дейін, әшекейлеудің бір бөлігін құрайтын дайын өнімдерге де қатысты болуы мүмкін. Ағаштан мүсін жасау өте кеңінен таралған, бірақ тас пен қола сияқты басқа негізгі материалдардай ұзақ сақталмайды, себебі ол шіруге, жәндіктерге және өртке осал. Сондықтан ол көптеген мәдениеттердің өнер тарихындағы маңызды жасырын элемент болып табылады. Әлемнің көп бөлігінде ашық ауадағы ағаш мүсіндері ұзаққа шыдамайды, сондықтан тотем бағаналары дәстүрі қалай пайда болғаны әлі белгісіз. Қытай мен Жапонияның, әсіресе, көптеген маңызды мүсіндері ағаштан жасалған, сондай-ақ Африка, Океания және басқа да аймақтардың мүсіндерінің басым көпшілігі де ағаштан жасалған. Ағаш жеңіл және өте нәзік бөлшектерді жасай алады, сондықтан ол киюге немесе алып жүруге арналған маскалар мен басқа да мүсіндер үшін өте қолайлы. Оны тасқа қарағанда өңдеу әлдеқайда оңай, және талшықты құрылымының арқасында жұқарақ және дәл кесуге болады. Еуропалық ағаш кескіндемелерінің ең жақсы сақталған мысалдары Германия, Ресей, Италия және Франциядағы Орта ғасырлардан қалған, онда сол дәуірдің басты тақырыбы христиандық иконография болды. Англияда 16-17 ғасырлардан сақталған көптеген толық үлгілер бар, онда емен ағашы басым материал болды. Ең көне ағаштан жасалған мүсін – қайраңдан жасалған Шигир тәңіршігі, оның жасы шамамен 12 000 жыл.
Wood carving is a form of woodworking by means of a cutting tool (knife) in one hand or a chisel by two hands or with one hand on a chisel and one hand on a mallet, resulting in a wooden figure or figurine, or in the sculptural ornamentation of a wooden object. The phrase may also refer to the finished product, from individual sculptures to hand worked mouldings composing part of a tracery. The making of sculpture in wood has been extremely widely practised, but does not survive undamaged as well as the other main materials like stone and bronze, as it is vulnerable to decay, insect damage, and fire. Therefore, it forms an important hidden element in the art history of many cultures. Outdoor wood sculptures do not last long in most parts of the world, so it is still unknown how the totem pole tradition developed. Many of the most important sculptures of China and Japan, in particular, are in wood, and so are the great majority of African sculpture and that of Oceania and other regions. Wood is light and can take very fine detail so it is highly suitable for masks and other sculpture intended to be worn or carried. It is also much easier to work on than stone and can be carved more thinly and precisely due to its fibrous strength. Some of the finest extant examples of early European wood carving are from the Middle Ages in Germany, Russia, Italy and France, where the typical themes of that era were Christian iconography. In England, many complete examples remain from the 16th and 17th century, where oak was the preferred medium. The oldest wood carved sculpture, the Shigir Idol carved from larch, is around 12,000 years old.
Таңдау
Ойып жасалған ағаштың табиғаты ойып жасаушының мүмкіндіктерін шектейді, себебі ағаштың барлық бағыттағы беріктігі бірдей емес: ол анизотропты материал. Ағаш ең мықты болатын бағыты "талшық" деп аталады (талшық тура, өрілген, толқынды немесе иректелген және т.б. болуы мүмкін). Пішіннің нәзік бөліктерін талшыққа параллель, оған қарсы емес етіп орналастыру дұрыс. Бірақ көбінесе "оптималды бағыт" қолданылады, өйткені пішіннің әртүрлі бағытта әлсіз тұстары болуы мүмкін, немесе оларды талшық бойымен бағыттау соңғы бөлігінен кесуді қажет етеді (бұл әлдеқайда қиын). Ойып жасауға арналған дайындамалар кейде көптеген кіші тақталардан құрастырылады, мысалы, карусель аттарында. Осылайша, ою процесі үшін де, беріктігі үшін де, оюдың әртүрлі бөліктерін ең тиімді бағытта орналастыруға болады. Сирек жағдайларда, осы принципті бір тілім ағаштан жасалған бұтақтардың айырылысында қолданады, олардың талшықтары әртүрлі бағытта өседі, немесе үлкен діңгектегі бұтақтан мүсінді жасау үшін пайдаланады (бұл дәстүрлі Уэльс шабандарының таяқшаларын жасау үшін және кейбір американдық халықтардың балта саптарын жасау үшін қолданылған әдіс). Осы негізгі ережелерді ескермеу зақымдалған жұмыстарда көрінеді, мысалы, талшыққа қарсы бағытталған өрмелер, құстардың мүсіндерінің ұштары сынған, ал ағаш өсіміне сәйкес келіп, тым терең ойылмаған ұқсас бөлшектер сақталады. Солтүстік Америкада жиде (тила немесе ілең) және тупело ең көп қолданылады; екеуі де жұмыс істеуге оңай қатты ағаштар. Қашаған, майлы жаңғақ, емен, американдық жаңғақ, махагон және терек те жақсы таңдау болып табылады, ал мұқият жұмыс үшін итальян жаңғағы, сикомор, алма, алмұрт, шаған немесе слива көбінесе таңдалады.
The nature of the wood being carved limits the scope of the carver in that wood is not equally strong in all directions: it is an anisotropic material. The direction in which wood is strongest is called "grain" (grain may be straight, interlocked, wavy or fiddleback, etc.). It is smart to arrange the more delicate parts of a design along the grain instead of across it. Often, however, a "line of best fit" is instead employed, since a design may have multiple weak points in different directions, or orientation of these along the grain would necessitate carving detail on end grain, (which is considerably more difficult). Carving blanks are also sometimes assembled, as with carousel horses, out of many smaller boards, and in this way, one can orient different areas of a carving in the most logical way, both for the carving process and for durability. Less commonly, this same principle is used in solid pieces of wood, where the fork of two branches is utilized for its divergent grain, or a branch off of a larger log is carved into a beak (this was the technique employed for traditional Welsh shepherd's crooks, and some Native American adze handles). The failure to appreciate these primary rules may constantly be seen in damaged work, when it will be noticed that, whereas tendrils, tips of birds beaks, etc., arranged across the grain have been broken away, similar details designed more in harmony with the growth of the wood and not too deeply undercut remain intact. in North America are basswood (aka tilia or lime) and tupelo; both are hardwoods that are relatively easy to work with. Chestnut, butternut, oak, American walnut, mahogany and teak are also very good woods; while for fine work Italian walnut, sycamore maple, apple, pear, box or plum, are usually chosen.
Мүсіндік
Ағаш кесуші жаңа оюын бастау үшін өзі жасағысы келген фигураның шамамен мөлшері мен пішініне сәйкес келетін ағаш кесегін таңдайды немесе егер ою үлкен болса, бірнеше ағаш бөліктерін бірге ламинациялап, қажетті мөлшерді жасауға болады. Ағаш түрі маңызды. Қатты ағаштарды пішіндендіру қиын, бірақ олардың жылтырлығы мен беріктігі жоғары. Жұмсақ ағаштарды кесу оңай, бірақ олар зақымдануға бейім. Кез келген ағаштан ою жасауға болады, бірақ олардың әрқайсысының өзгеше қасиеттері мен ерекшеліктері бар. Таңдау жасалып жатқан оюдың талаптарына байланысты болады: мысалы, егжей-тегжейлі фигура үшін ұсақ талшықты ағаш қажет, себебі күшті талшықтар ұсақ бөлшектерді көруге кедергі келтіруі мүмкін. Мүсінші ағаш таңдалғаннан кейін, әртүрлі өлшемдегі ойықтарды қолданып, жалпы пішіндеу процесін бастайды. Ойық – үлкен ағаш кесектерін тегіс алып тастауға мүмкіндік беретін қисық жүзді пышақ. Қатты ағаштар үшін мүсінші 35 градус бұрышпен өткірленген ойықтарды және тас кесушінің балғасына ұқсас балға қолдануы мүмкін. «Ойық» және «кескіш» терминдері шатасуға орын береді. Дұрысы, ойық – қисық қимасы бар құрал, ал кескіш – тегіс қимасы бар құрал. Дегенмен, кәсіби ағаш кесушілер оларды барлығын «кескіш» деп атайды. Кішкентай мүсіндер үшін ағаш кесуші пышақ, ал үлкен мүсіндер үшін пішін қолдануы керек болуы мүмкін. Қолданылған ағашқа не құралға қарамастан, ағаш мүсіншісі ағаштың талшықтарымен немесе оның бойымен кесуі керек, ешқашан қарсы бағытта емес. Жалпы пішін жасалғаннан кейін, мүсінші бөлшектерді жасау үшін әртүрлі құралдарды қолдана алады. Мысалы, «веинер» немесе «флютер» терең ойықтар жасау үшін, ал «V құралы» ұсақ сызықтар немесе сәндік кесімдер жасау үшін қолданылады. Егжей-тегжейлі бөлшектер қосылғаннан кейін, ағаш кесуші бетін аяқтайды. Қолданылатын әдіс беткі қабаттың қажетті сапасына байланысты. Шағын ойықтардан қалған текстура оюға «жан» береді және көптеген мүсіншілер осы «құралмен өңделген» беткі қабатты ұнатады. Егер толыққанды тегіс бет қажет болса, жалпы тегістеуді «рашпиль» сияқты құралдармен жасауға болады, олар тісті беті бар тегіс пышақтар. «Рифлерлер» рашпильге ұқсас, бірақ кішкентай, әдетте екі ұшы бар және бүктемелер мен жарықтарда жұмыс істеу үшін әртүрлі пішіндерде болады. Соңғы жылтырату абразивті қағазбен жасалады. Алдымен ірі ұсақталған қағаз қолданылады, содан кейін мүсінші бетін ұсақталған қағазбен тегістейді. Ою және аяқтау жұмысы аяқталғаннан кейін, суретші ағашты жаңғақ немесе зығыр майы сияқты табиғи майлармен бояп, қорғай алады, бұл ағашты кір мен ылғалдан сақтайды. Май ағашқа жылтырлық береді, бұл жарықты шағылыстырып, көрерменге пішіннің түсінігіне көмектеседі. Ағаш кесушілер тым жылтыр бет жасайтын жылтыр лак қолданбайды, ол пішіннің түсінігін бұрмалайды; мүсіншілер мұны «карамель алма әсері» деп атайды. Ағаштан жасалған бұйымдар көбінесе ағашты қорғайтын және жұмсақ жылтырлық беретін балауыз қабатымен аяқталады. Балауыз жабыны (мысалы, аяқ киімге арналған балауыз) салыстырмалы түрде нашар және тек ішкі оюлар үшін ғана қолайлы.
A wood carver begins a new carving by selecting a chunk of wood the approximate size and shape of the figure he or she wishes to create or if the carving is to be large, several pieces of wood may be laminated together to create the required size. The type of wood is important. Hardwoods are more difficult to shape but have greater luster and longevity. Softer woods may be easier to carve but are more prone to damage. Any wood can be carved but they all have different qualities and characteristics. The choice will depend on the requirements of carving being done: for example, a detailed figure would need a wood with a fine grain and very little figure as a strong figure can interfere with 'reading' fine detail. Once the sculptor has selected their wood, he or she begins a general shaping process using gouges of various sizes. The gouge is a curved blade that can remove large portions of wood smoothly. For harder woods, the sculptor may use gouges sharpened with stronger bevels, about 35 degrees, and a mallet similar to a stone carver's. The terms gouge and chisel are open to confusion. Correctly, a gouge is a tool with a curved cross section and a chisel is a tool with a flat cross section. However, professional carvers tend to refer to them all as 'chisels'. Smaller sculptures may require the woodcarver to use a knife, and larger pieces might require the use of a saw. No matter what wood is selected or tool used, the wood sculptor must always carve either across or with the grain of the wood, never against the grain. Once the general shape is made, the carver may use a variety of tools for creating details. For example, a "veiner" or "fluter" can be used to make deep gouges into the surface, or a "v tool" for making fine lines or decorative cuts. Once the finer details have been added, the woodcarver finishes the surface. The method chosen depends on the required quality of the surface finish. The texture left by shallow gouges gives 'life' to the carving's surface and many carvers prefer this 'tooled' finish. If a completely smooth surface is required general smoothing can be done with tools such as "rasps," which are flat bladed tools with a surface of pointed teeth. "Rifflers" are similar to rasps, but smaller, usually double ended, and of various shapes for working in folds or crevasses. The finer polishing is done with abrasive paper. Large grained paper with a rougher surface is used first, with the sculptor then using finer grained paper that can make the surface of the sculpture slick to the touch. After the carving and finishing is completed, the artist may seal & colour the wood with a variety of natural oils, such as walnut or linseed oil which protects the wood from dirt and moisture. Oil also imparts a sheen to the wood which, by reflecting light, helps the observer 'read' the form. Carvers seldom use gloss varnish as it creates too shiny a surface, which reflects so much light it can confuse the form; carvers refer to this as 'the toffee apple effect'. Objects made of wood are frequently finished with a layer of wax, which protects the wood and gives a soft lustrous sheen. A wax finish (e. g. shoe polish) is comparatively fragile though and only suitable for indoor carvings.