Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкада кездесетін жағалау құсы
Shorebird found in the Americas
Аңқа (Charadrius vociferus) – Америкада кездесетін ірі шағалақай. Оның атауы екі буынды, өткір дауысынан шыққан. Оны 1758 жылы Карл Линней өзінің «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында сипаттап, қазіргі ғылыми атауын берді. Үш түршесі сипатталған. Оның түсі көбінесе қоңыр, қызылсары жиектерімен, басында ақ және қара дақтары бар, ал екі қара жолақ кеудесінен өтеді. Қарны мен кеудесінің қалған бөлігі ақ. Номинативті (немесе бастапқыда сипатталған) түршесі Алясканың оңтүстік-шығысынан және Канаданың оңтүстігінен Мексикаға дейін таралады. Ол көбейетін аймағының оңтүстік жартысында жыл бойы кездеседі; C. v. ternominatus түршесі Батыс Үндістанда тұрақты, ал C. v. peruvianus Перу мен Оңтүстік Американың төңірегіндегі елдерде жыл бойы мекендейді. Солтүстік Америкада көбейетіндер қыстау үшін өздерінің мекендеу орындарынан оңтүстікке қарай Орталық Америкаға, Батыс Үндістанға және Оңтүстік Американың солтүстік бөліктеріне көшеді. Аңқаның көбеймейтін мекеніне жағалау ылғалды жерлері, жағажайлар және жағалау далалары жатады. Оның көбейетін жерлері әдетте қысқа өсімдіктермен жабдықталған ашық далалар (бірақ кейде шатырлар сияқты орындар да қолданылады); ол жағалау құсы болғанымен, суға жақын ұя салу міндетті емес. Ұясы өсімдіктермен және ақ материалмен (мысалы, ұсақ тастар немесе қабықша сынықтарымен) төселген ойыс болып табылады. Бұл құс төрттен алтыға дейін қоңыр-сарғыш, қара дақты жұмыртқа туады. Ата-анасы жұмыртқаларды 22-28 күндей күтеді. Балапандар ұядан шыққаннан кейінгі күніне дейін ұяда қалады, содан кейін ата-аналары оларды тамақтанатын жерге (әдетте, тығыз өсімдіктермен және жасырынуға қолайлы жерлер көп болатын жерге) алып барады, онда балапандар өздері тамақтанады. Балапандар ұядан 31 күннен кейін ұшып кетеді, ал көбеюге бір жасқа келгеннен кейін бастайды. Аңқа негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ басқа омыртқасыз жануарлар мен тұқымдар да жейді. Ол көбінесе егістік жерлерде, әсіресе қысқа өсімдіктермен, мал және тұрақ су бар жерлерде азықтанады. Күндізгі уақытта тамақ іздейді, бірақ көбеймейтін маусымда, ай толы болғанда немесе толуға жақын болғанда, түнде де тамақтанады, бұл жәндіктердің көп болуымен және түнде жыртқыштардың азаюымен байланысты болуы мүмкін. Аңқаның жыртқыштарына әртүрлі құстар мен сүтқоректілер жатады. Жыртқыштардан қорғану үшін ол шақырудан бастап «тұяқты жануарлардың көрсетіліміне» дейін әртүрлі реакциялар көрсетеді, бұл көрсетілім орындаушы үшін қауіпті болуы мүмкін. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл құстың саны көп және кең таралғандығына байланысты «қауіпсіз» деп санайды. Оның саны азайып келеді, бірақ бұл тенденция оны «қауіпті түр» деп санауға жеткіліксіз. Ол 1918 жылғы Американың көшіп-қонушы құстар туралы келісім актісімен және Канаданың көшіп-қонушы құстар туралы конвенция актісімен қорғалады.
The killdeer (Charadrius vociferus) is a large plover found in the Americas. It gets its name from its shrill, two syllable call, which is often heard. It was described and given its current scientific name in 1758 by Carl Linnaeus in the 10th edition of his Systema Naturae. Three subspecies are described. Its are mostly brown with rufous fringes, the head has patches of white and black, and two black bands cross the breast. The belly and the rest of the breast are white. The nominate (or originally described) subspecies breeds from southeastern Alaska and southern Canada to Mexico. It is seen year round in the southern half of its breeding range; the subspecies C. v. ternominatus is resident in the West Indies, and C. v. peruvianus inhabits Peru and surrounding South American countries throughout the year. North American breeders winter from their resident range south to Central America, the West Indies, and the northernmost portions of South America. The nonbreeding habitat of the killdeer includes coastal wetlands, beach habitats, and coastal fields. Its breeding grounds are generally open fields with short vegetation (but locations such as rooftops are sometimes used); although it is a shorebird, it does not necessarily nest close to water. The nest itself is a scrape lined with vegetation and white material, such as pebbles or seashell fragments. This bird lays a clutch of four to six buff to beige eggs with dark markings. The breeding season (starting with egg laying) occurs from mid March to August, with later timing of egg laying in the northern portion of the range. Both parents incubate the eggs for 22 to 28 days typically. The young stay in the nest until the day after being hatched, when they are led by their parents to a feeding territory (generally with dense vegetation where hiding spots are abundant), where the chicks feed themselves. The young then fledge about 31 days after hatching, and breeding first occurs after one year of age. The killdeer primarily feeds on insects, although other invertebrates and seeds are eaten. It forages almost exclusively in fields, especially those with short vegetation and with cattle and standing water. It primarily forages during the day, but in the nonbreeding season, when the moon is full or close to full, it forages at night, likely because of increased insect abundance and reduced predation during the night. Predators of the killdeer include various birds and mammals. Its multiple responses to predation range from calling to the "ungulate display", which can be fatal for the performing individual. This bird is classified as least concern by the International Union for Conservation of Nature, because of its large range and population. Its population is declining, but this trend is not severe enough for the killdeer to be considered a vulnerable species. It is protected by the American Migratory Bird Treaty Act of 1918 and the Canadian Migratory Birds Convention Act.
Тамақтандыру
Құрт негізінен жәндіктермен (әсіресе қоңыздар мен шыбыршықтармен), сондай-ақ мыңаяқтармен, құрттармен, бұқашақтармен, өрмекшілермен және кейбір тұқымдармен қоректенеді. Ол мүмкіндігі келгенде ағаш бақаларын және өлген шабақтарды жейді. Құрттың нәжісінен тірі ұрықтарды табуға болады, бұл құстың су организмдерін таратуда маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Құрт азық іздеу үшін көру қабілетін пайдаланады. Мысалы, "аяқ дірілдеуі" – ол бір аяғымен тұрып, екіншісін шалғын суда шамамен бес секундтай қозғайды, содан кейін қоздырылған кез келген жемді ұстап алады. Егістікте тамақтанғанда, кейде жыртылған жерден шыққан жер құрттарын жеу үшін тырмалау машинасының артынан ілеседі. Оны шағалалар, қара қарғалар, егермендер және жолақты скунстар жейді.
The killdeer feeds primarily on insects (especially beetles and flies), in addition to millipedes, worms, snails, spiders, and some seeds. It opportunistically takes tree frogs and dead minnows. Viable disseminules can be recovered from killdeer feces, indicating that this bird is important in transporting aquatic organisms. The killdeer uses visual cues to forage. An example of this is "foot trembling", where it stands on one foot, shaking the other in shallow water for about five seconds, pecking at any prey stirred up. When feeding in fields, it sometimes follows plows to take earthworms disturbed to the surface. It is preyed upon by herring gulls, common crows, raccoons, and striped skunks.
Жәндіктерге қарсы әрекет
Аналық және аталық құстар көбейтілу маусымында жыртқыштардың назарын аудару үшін әртүрлі тәсілдер қолданады. Олардың бірі – "бұзылған қанатты көрсету", сонымен қатар "жарақаттанғандай болу" деп те аталады. Көрсетуге кіріспес бұрын, құс әдетте ұясынан қашып, дабыл қағып, қозғалыс тудырады. Құс жыртқыштың назарын аударғаннан кейін, құйрығын оған бұрып, қорқынышты қызғылт түсті құйрық қауырсындарын көрсетеді. Содан кейін ол қисайып, қанаттарын түсіріп, құйрығын төмендетеді, бұл олар үшін жиі кездесетін жағдай. Көбейтілу маусымында жыртқыштарға жауап берудің қарқындылығы әртүрлі болады. Жұмыртқа салған кезде, жыртқыштарға ең көп кездесетін жауап – ұядан тыныш қашу. Инкубация басталғанда және дамыған сайын, жыртқыштарға жауап берудің қарқындылығы артады, шабалдардан кейін ең жоғары деңгейге жетеді. Бұл, шабалдарды қорғаудың маңыздырақ болуымен байланысты, өйткені олардың ұшып кету ықтималдығы жоғары. Шабалдардан кейін реакциялардың қарқындылығы төмендейді, содан кейін қалыпты жауап пайда болады. Өйткені жас ұрпақ өскен сайын тәуелсіздікке ие болады.
The parents use various methods to distract predators during the breeding season. One method is the "broken wing display", also known as "injury feigning". Before displaying, it usually runs from its nest, making alarm calls and other disturbances. When the bird has the attention of the predator, the former turns its tail towards the latter, displaying the threatening orange color of the rump. It then crouches, droops its wings, and lowers its tail, which is more common for them. The intensity of the responses to predators varies throughout the breeding season. During egg laying, the most common response to predators is to quietly leave the nest. As incubation starts and progresses, the intensity of predator responses increases, peaking after hatching. This is probably because it is worth more to protect the young then, as they are more likely to fledge. After hatching, reactions decrease in intensity, until a normal response is called. This is because the young become more independent as they age.
Мәртебе
Құсайқын IUCN бойынша ең аз қорқыныш тудыратын түр деп саналады, себебі оның кеңістігі шамамен және популяциясы, IUCN-нің бағалауынша, бір миллионға жуық құстан тұрады, ал Канадада Көшіп-қонушы құстар туралы конвенция актісінде қорғалған.
The killdeer is considered a least concern species by the IUCN due to its large range of about and population, estimated by the IUCN to be about one million birds, and in Canada by the Migratory Birds Convention Act.