Кіріспе
Саңырауқұлақтың бірнеше түрінің жалпы атауы – қантар құлақ. Қантар құлақ – Cantharellus, Craterellus, Gomphus және Polyozellus туыстарындағы саңырауқұлақтың бірнеше түрінің жалпы атауы. Олар қызғылт сары, сары немесе ақ түсті, ет тәрізді және құбыршақ тәрізді болады. Төменгі жағында көптеген түрлерінде дөңгелек, шанышқы тәрізді жиырылған бүктемелер бар, олар қалпақтан төмен қарай сабауға дейін барады, сабау қалпақтан тарылады. Көптеген түрлері жемісті хош иіске ие, көбінесе сәл бұрышты дәмді болады. Қантар құлақтар Еуразия, Солтүстік Америка және Африкада кездеседі, әдетте орманды аймақтарда өседі. Олар 18-шы ғасырда француз асханасына енгізілгеннен кейін жеуге жарамды саңырауқұлақ ретінде танымал болды.
Chanterelle is the common name of several species of fungi in the genera Cantharellus, Craterellus, Gomphus, and Polyozellus. They are orange, yellow or white, meaty and funnel shaped. On the lower surface, most species have rounded, forked folds that run almost all the way down the stipe, which tapers down from the cap. Many species emit a fruity aroma and often have a mildly peppery taste. Chanterelles are found in Eurasia, North America, and Africa, typically growing in forested areas. They initially gained popularity as an edible mushroom in the 18th century via their inclusion in French cuisine.
Таксономия
Бір кезде Солтүстік Американың батысындағы барлық сары немесе алтын түсті шаңшылдар Cantharellus cibarius деп жіктеліп келген. ДНҚ талдауы арқылы олардың туысқан түрлердің тобы екені анықталды. 1997 жылы Тынық мұхитының алтын шаңшылы (C. formosus) және C. cibarius var. roseocanus анықталды. C. cibarius var. roseocanus Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Ситка шыршасының ормандарында кездеседі, бұл олардың жалпы пішініне сілтеме жасайды. Оның неміс тіліндегі атауы – Pfifferling, ол оның бұрыш тәрізді дәмін көрсетеді.
Сипаттама
Саңырауқұлақтар қызғылт-сары, сары немесе ақ түсті, ет тәрізді және құбыр тәрізді болады. Төменгі жағында, тегіс қалпақтың астында, көптеген түрлерінде дөңгелек, шанышқан жиырылған бүктемелер кездеседі, олар қалпақтан біркелкі төмен қарай созылып, сабауға дейін жетеді. Көптеген түрлері жемісті хош иіс шығарады, құлпынайға ұқсайды және көбінесе жеңіл бұрышты дәмге ие.
Ұқсас түрлер
Жалған шаңқайыр (Hygrophoropsis aurantiaca) сыртқы түрі жағынан шаңқайырға ұқсас келіп, оны шаңқайырмен шатастыру мүмкін. Айырмашылығы, жалған шаңқайырдың нақты қабыршақтары бар, ал шаңқайырдың бүктемелері болады. Түсі де екеуін ажыратуға көмектеседі: нағыз шаңқайыр біркелкі жұмыртқа сары түсті, ал жалған шаңқайыр көбінесе апельсин түсті және түсі біртегіс емес, ортасы қараңғырақ. Нағыз шаңқайырдың бүктемелері әдетте жиырылған немесе дөңгелек болып келеді және кездейсоқ түрде тармақталады. Бұрын қауіпті деп есептелгенмен, қазір жалған шаңқайырдың жеуге жарамды, бірақ аса дәмді емес екені белгілі, және оны жегеннен кейін жеңіл асқазан-ішек бұзылыстары болуы мүмкін. Omphalotus туысы шаңқайырларға тығыз байланысты емес. Cantharellus және Craterellus туыстарының басқа түрлері алтын шаңқайырға ұқсас болуы мүмкін.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Шалбарлар Еуразияда кең таралған. Олар көбінесе жасыл мохты қыраттардағы қызыл қайын ормандарының топтарында өседі, бірақ сонымен қатар таулық қайың ормандары мен шөптердің және аласа өсетін шөптердің арасында да жиі кездеседі. Орталық Еуропада алтын шаңшыл көбінесе емен ормандарының арасында, ұқсас түрлермен бірге табылады.
Тамақ
Шикі шантерле саңырауқұлақтарының 90% құрамы су, 7% көмірсулар, оның ішінде 4% диеталық талшық, 1,5% ақуыз және өте аз май болады. 100 грамм шикі шантерле саңырауқұлағының анықтамалық мөлшері 38 килокалория энергия береді және В витаминдері, ниацин мен пантотен қышқылының жоғары мөлшерін (күнделікті қажеттіліктің 20% немесе одан да көп бөлігі), темірдің 27% және рибофлавин, марганец және калийдің орташа мөлшерін (10%) қамтиды (кесте). Күн сәулесіне ұшырағанда шикі шантерле саңырауқұлақтары D2 витаминін (35% DV), яғни эргокальциферолды көп мөлшерде өндіреді.
Мәдениетте
2024 жылдың қаңтарында Калифорния штатының алтын шаңбалдығы ресми саңырауқұлақ деп жарияланды.