Кіріспе
Ян Флемингтің "Тандербол" романы – Ян Флемингтің Джеймс Бонд сериясындағы тоғызыншы кітабы және толыққанды сегізінші роман. Ол алғаш рет 1961 жылдың 27 наурызында Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» баспасынан жарық көрді, ал бастапқы 50 938 данасы тез сатылып кетті. Бұл, фильмге түсірілмеген Джеймс Бонд сценарийінің алғашқы романдық бейімделуі. Ол бес адамның – Ян Флеминг, Кевин МакКлори, Джек Уитингэм, Айвар Брайс және Эрнест Кунеоның бірлескен еңбегінің нәтижесінде дүниеге келді, алайда Флеминг, МакКлори және Уитингэмнің даулы бірлескен авторлығы сот шешімімен белгіленді. Оқиға SPECTRE қылмыстық ұйымының екі ядролық қаруды ұрлауы және оларды қайтару үшін Батыс елдерін шантаж ету әрекетіне ортақтас. Джеймс Бонд, құпия қызметтің 007 нөмірі, тергеу жұмысына көмектесу үшін досы Феликс Лейтермен бірге Багама аралдарына сапар шегеді, ол ЦРУ-ға қайта жіберілген. "Тандербол" сонымен қатар SPECTRE басшысы Эрнст Ставро Блофельдті таныстырады, ол Бонд романдарының үш эпизодында пайда болады, олардың ішінде «On Her Majesty's Secret Service» және «You Only Live Twice» кітаптары бар. "Тандербол" төрт рет бейімделді: бір рет «Daily Express» газеті үшін комикс түрінде, екі рет кинода және бір рет радиода. «Daily Express» газетіндегі комикс, Иан Флеминг «The Sunday Times» газетімен қысқа әңгіме жариялау туралы келісімге келгеннен кейін, газет иесі Лорд Бивербруктың бұйрығымен тоқтатылды. "Тандербол" экранында 1965 жылы «Eon Productions» сериясының төртінші фильмі ретінде шықты, онда Джеймс Бонд рөлін Шон Коннери сомдады. Екінші бейімделу, «Never Say Never Again» 1983 жылы тәуелсіз туынды ретінде жарық көрді, онда Коннери Бонд рөлінде ойнады және оны Кевин МакКлори продюсерлік етті. 2016 жылдың желтоқсан айында BBC Radio 4 Мартин Джарвис режиссерлік еткен бейімделуді эфирге шығарды, онда Бонд рөлін Тоби Стивенс, ал Ларго рөлін Том Конти сомдады.
Thunderball is the ninth book in Ian Fleming's James Bond series, and the eighth full length Bond novel. It was first published in the UK by Jonathan Cape on 27 March 1961, where the initial print run of 50,938 copies quickly sold out. The first novelisation of an unfilmed James Bond screenplay, it was born from a collaboration by five people: Ian Fleming, Kevin McClory, Jack Whittingham, Ivar Bryce and Ernest Cuneo, although the controversial shared credit of Fleming, McClory and Whittingham was the result of a courtroom decision. The story centres on the theft of a pair of nuclear weapons by the crime syndicate SPECTRE and the subsequent attempted blackmail of the Western powers for their return. James Bond, Secret Service operative 007, travels to the Bahamas to work with his friend Felix Leiter, seconded back into the CIA for the investigation. Thunderball also introduces SPECTRE's leader Ernst Stavro Blofeld, in the first of three appearances in Bond novels, with On Her Majesty's Secret Service and You Only Live Twice being the others. Thunderball has been adapted four times, once in a comic strip format for the Daily Express newspaper, twice for the cinema and once for the radio. The Daily Express strip was cut short on the order of its owner, Lord Beaverbrook, after Ian Fleming signed an agreement with The Sunday Times to publish a short story. On screen, Thunderball was released in 1965 as the fourth film in the Eon Productions series, with Sean Connery as James Bond. The second adaptation, Never Say Never Again, was released as an independent production in 1983 also starring Connery as Bond and was produced by Kevin McClory. BBC Radio 4 aired an adaptation in December 2016, directed by Martin Jarvis. It starred Toby Stephens as Bond and Tom Conti as Largo.
Сюжет
Өзінің бастығы М.пен кездесу барысында Бонд соңғы физикалық тексеруінің нашар нәтижесіне себеп – шамадан тыс ішімдік ішуі мен темекі шегуі екенін біледі. М Бондты екі апталық емделуге клиникаға жібереді. Клиникада Бонд Макаодағы Red Lightning Tong қылмыстық ұйымының мүшесі граф Липпен кездеседі. Бонд Тонгпен байланысын білгенде, Липп Бондты емдеуге арналған омыртқа созу құрылымымен манипуляция жасап, өлтіруге тырысады. Бондты медбике Патриция Феаринг құтқарады, ал кейін Бонд Липпті бу бөлмесіне қамап, екінші дәрежелі күйіктерге ұшыратып, бір аптаға ауруханаға жатқызады. Премьер-министрге SPECTRE (Қарсы барлау, терроризм, кек алу және қорқыту жөніндегі арнайы басқарма) – Эрнст Ставро Блофельд басқаратын жеке қылмыстық ұйымнан хабарлама келіп түседі. SPECTRE Villiers Vindicator ұшағын ұрлап, оның екі ядролық бомбасын тартып алады. Төлем төленбесе, олар Батыс жарты шардағы екі маңызды нысанды жоюға қолданылады. Липп клиникаға жақын бомбалаушы эскадрилья базасында орналасқан итальяндық әуе күштерінің ұшқышы Джузеппе Петаччини қадағалауға жіберілді және бомбалар SPECTRE-ге тигеннен кейін хабарлама жариялау тапсырылды. Липп міндеттерін орындағанмен, Блофельд оны Бондпен болған балалықша қақтығысынан кейін сенімсіз деп санайды және оны өлтіреді. Корольдік әуе күштері процедурасын бақылайтын НАТО өкілі ретінде Петаччи, экипажды өлтіріп, Багам аралдарына ұшып, ұшақты мұхитқа құлатып, суға батқанға дейін ұшақты ұрлау үшін SPECTRE-ге ақша алады. SPECTRE экипажының мүшелері Петаччиниді өлтіреді, апат орнын жасырып, ядролық бомбаларды су астына жасыру үшін крейсерлік яхта Disco Volante-ге ауыстырады. SPECTRE командасының орынбасары Эмилио Ларго операцияны бақылайды. Американдықтар мен британдықтар SPECTRE-ні тоқтату және екі атом бомбасын қайтарып алу үшін "Түндербол" операциясын бастайды. М. Бондты Багам аралдарына тергеуге жібереді. Онда Бонд Феликс Лейтермен кездеседі, оны ЦРУ Пинкертон детективтік агенттігінен "Түндербол" дағдарысына байланысты қайта шақырады. Нассауда Бонд Доминетта "Домино" Виталимен, Ларгоның сүйіктісі және Петаччидің қарындасымен танысады. Ол Disco Volante бортында тұрады және Ларго қазына іздеп жүр деп санайды, бірақ Ларго оны серіктестерімен мұхитты қазына іздеп барғанда жағада қалдырады. Бонд оған Ларгоның абысын өлтіргенін айтады, содан кейін оны Ларгоға тыңшылық ету үшін жұмысқа алады. Домино Disco Volante-ге камера ретінде маскираланған Гейгер санағышымен қайта кіреді, яхта бомбаларды тасымалдауға пайдаланылған-жоқ екенін анықтау үшін. Бірақ оны ашып, Ларго одан ақпарат алу үшін азаптайды. Бонд пен Лейтер "Түндербол" штабына Ларгоға күдікпен қарап, төлем мерзімі жақындағанда американдық ядролық су асты кемесі "Манта" экипажына қосылады. "Манта" Disco Volante-ні қуалайды, оны тұтқындап, алғашқы нысанаға бара жатқанда бомбаларды қайтарып алуға тырысады. Бонд пен Лейтер су асты командасын Ларгоның экипажымен шайқасқа бастайды, содан соң шайқас басталады. Бонд Ларгоның бомбалармен қашып кетуін тоқтатады; Ларго оны су асты үңгірінде бұғаулап, өлтіруге дайын, бірақ Домино оны найзалы қарумен атып өлтіреді. Шайқаста алты американдық суға түсуші және он SPECTRE адамы, соның ішінде Ларго да қаза табады, ал бомбалар аман-есен қалпына келтіріледі. Бонд ауруханада жазылып жатқанда, Лейтер Доминоның азаптау кезінде Ларгоға ештеңе айтпағанын және кейіннен Диско Волантеден қашып, одан кек алуға тырысқанын түсіндіреді. Ол да жарақаттан айығып жатыр екенін білген Бонд оның бөлмесіне кіріп, төсегінде ұйықтап қалады.
Кейіпкерлер мен тақырыптар
Бондтың жалғасын жазған автор Реймонд Бенсонның айтуынша, "Тандербол" романы Бонд кейіпкерінің одан әрі дамуына ықпал етті, оның юмористик қабілеттері мен өлімге қатысты сезімдері көріне бастады. Феликс Лейтер Бонд оқиғаларындағы ең маңызды рөлді ойнады, оның юморы жиі байқалады, ал "Тірі қал және өлтір" романында алған жарақаты оны ашуландырмады немесе кітаптың соңындағы су асты шайқасына қатысудан алған жоқ. Академик Кристоф Линдер "Тандерболды" Бонд жауларының екінші толқынының бір бөлігі деп санайды: алғашқы толқын SMERSH, екіншісі – Блофельд және SPECTRE. Бұл Шығыс пен Батыс арасындағы қарым-қатынастың жұмсаруының нәтижесінде болды, бірақ қысқа уақыттан кейін Суық соғыс қайтадан күшейді, оның ішінде Свиняй шығанағына шабуыл, Берлин қабырғасының салынуы және Куба зымырандық дағдарысы 1961 жылғы сәуірден 1962 жылғы қарашаға дейінгі он сегіз айдың ішінде орын алды. Академик Джереми Блэк SPECTRE-нің енгізілуі және бірнеше кітапта оны пайдалану сериядағы оқиғалардың байланысын қамтамасыз етеді деп санайды. Блэк SPECTRE-ні "идеологиямен шектелмеген зұлымдық" деп сипаттайды және Британ империясының құлдырауы Флемингтің санасындағы сенімсіздікке себеп болды деп мәлімдейді. Бұл Бондтың романда американдық құрал-жабдықтары мен мамандарын, мысалы, Гайгер санағышы мен атомдық суасты кемесін пайдалануында көрінеді.
Өмірбаян
Сериядағы бұрынғы романдардағы сияқты, «Thunderball» романының кейбір тұстары Флемингтің жеке тәжірибесінен алынған: денсаулық сақтау орталығына сапар 1955 жылы Годалмингке жақын орналасқан «Энтон Холл» денсаулық шаруашылығына жасаған сапарынан шабыттанды, ал Бондтың медициналық карточкасы, М оқығандай, Флемингтің өзінің сәл өңделген нұсқасы. Денсаулық шаруашылығы орталығының «Шрублендс» деген атауы әйелінің досы Питер Квеннеллдің ата-анасына тиесілі үйдің атынан алынған. Флеминг романның төрттен бірін «Шрублендс» ортасына және Бондқа жасалған табиғи емге арнайды. Бондтың «Диско Воланте» корпусын тексеруі 1956 жылдың 19 сәуірінде МИ6 тапсырмасымен бұрынғы Корольдік теңіз күштерінің су астындағы диверзанты «Бустер» Крэббтың жасаған сәтсіз миссиясынан туындады. Крэбб Никита Хрущев пен Николай Булганинды дипломатиялық миссиямен Ұлыбританияға әкелген советтік крейсер «Орджоникидзе» корпусын тексерген кезде жоғалып кетті және оны ешқашан таба алмады. «Бустер» Крэббты еске алумен қатар, Флеминг 10-шы жеңіл флот туралы ақпаратты да еске түсірді, бұл итальяндық теңіз күштерінің элиталық бөлімшесі болып, олар одақтас кемелерге шабуыл жасау үшін Гибралтардағы сүйіккен кемелерді пайдаланды. «Диско Воланте» спецификацияларын Флеминг итальяндық кеме дизайнері Леопольд Родригестен алған. Флемингтің романдарының көпшілігінде болғандай, бірнеше есім оның таныс адамдарынан алынған. Эрнст Ставро Блофельдтің есімінің бір бөлігі Норфолк фермері және Флемингтің «Boodle’s» клубының мүшесі Том Блофельдтен алынған, ол Флемингпен бірге Итон колледжінде оқыған. Том Блофельдтің ұлы – спорт журналисі Генри Блофельд, ол BBC радиосындағы «Test Match Special» бағдарламасында крикет комментаторы ретінде танымал. Ларго жағажайдағы вилласын «Брайс» деген ағылшыннан жалға алады, оның есімі Флемингтің досы, Итондық Ивар Брайстен алынған, ол Ямайкада «Xanadu» деп аталатын жағажайдағы мүліктің иесі. Флеминг қолданған басқа есімдердің ішінде «The Sunday Times» газетіндегі әріптесі Роберт Харлинг болды, ол полиция комиссары Харлингке айналды, ал оның брокерлік қызметтегі бұрынғы әріптесі Хьюго Питман Иммиграция басшысы Питманға айналды, ал Флемингтің гольф досы Банни Роддик вице-губернатор Роддик болды. «Thunderball» атауы Флемингтің АҚШ-тың атомдық сынағы туралы әңгімесінен туындады.
Хронологиясы
1958 жылдың ортасында Флеминг және оның досы Ивар Брайс Бонд фильміне қатысты мүмкіндіктерді талқылай бастады. Сол жылы Брайс Флемингті жас ирланд жазушысы және режиссері Кевин МакКлоримен таныстырды, олар үш адам Флеминг пен Брайс досы Эрнест Кунеомен бірге Брайстің Багам аралдарындағы үйінің атымен аталған, бірақ компания ретінде тіркелмеген "Xanadu Productions" серіктестігін құрды. 1959 жылдың мамырында Флеминг, Брайс, Кунео және МакКлори Брайстің Эссекс қаласындағы үйінде, содан кейін МакКлоридің Лондондағы үйінде кездесті. Олар әйгілі адамдарға толы ұшаққа және Фатима Блаш есімді әйел кейіпкерге негізделген сюжеттік сызбаны жасады. МакКлори су асты әлеміне қызығушылық танытып, оны көрсететін фильм түсіргісі келді. Келесі бірнеше айда оқиға өзгерген сайын онға жуық жоба, сценарий және өңдеулер жасалды. Бұл жұмыстарға бірнеше атаулар ұсынылды, олардың ішінде SPECTRE, James Bond of the Secret Service және Longitude 78 West есімдері бар. Флемингтің МакКлоримен бірлесіп жұмыс істеуге деген қызығушылығының көп бөлігі МакКлоридің 1959 жылғы Венеция кинофестиваліне ұсынған "The Boy and the Bridge" фильміне байланысты болды. Алайда, 1959 жылдың шілдесінде көрсетілген фильм көрермендер тарапынан жақсы қабылданылмады және кассада үлкен табыс әкелмеді, нәтижесінде Флеминг МакКлоридің қабілетіне көңілі қалды. 1959 жылдың қазан айында Флеминг жобаға аз уақыт бөліп, МакКлори тәжірибелі сценарист Джек Уитингхэмді жазу процесіне тартты. 1959 жылдың қарашасында Флеминг The Sunday Times газеті тапсырмасымен әлемді аралап, өзінің "Thrilling Cities" атты деректік саяхат кітабы үшін материал жинады. Жапония, Гонконг және АҚШ арқылы саяхат еткен кезде Флеминг Нью-Йоркте МакКлори мен Ивар Брайспен кездесті; МакКлори Флемингке Уитингхэм толыққанды сюжеттік сызбаны аяқтағанын және түсірілімге дайын екенін хабарлады. 1959 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияға оралған Флеминг МакКлоримен және Уитингхэммен сценарийді талқылау үшін кездесті, ал көп ұзамай МакКлори мен Уитингхэм Флемингке "Longitude 78 West" сценарийін жіберді. Флеминг оны жақсы деп санады, бірақ атауын "Thunderball" деп өзгертті. 1960 жылдың қаңтарында МакКлори Флемингтің Ямайкадағы "Goldeneye" үйіне келді, онда Флеминг сценарийді MCA компаниясына ұсыну ниетін түсіндірді, сонымен қатар МакКлориді продюсер ретінде ұсынуды Брайспен бірге ұсынды. Флеминг МакКлориге егер MCA компаниясы оның қатысуына байланысты фильмді қабылдамаса, онда МакКлори өзінің қызметтерін MCA-ға сатсын, келісімнен бас тартсын немесе сотқа жүгінсін деді. Флеминг 1960 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында өзі, Уитингхэм және МакКлори жазған сценарий негізінде "Thunderball" романын жазды. 1961 жылдың наурыз айында МакКлори кітаптың алдын ала көшірмесін оқып, Уитингхэммен бірге кітаптың жариялануын тоқтату үшін Лондонның Жоғарғы сотына шағымданып өтініш берді. Плагиатқа қатысты сот отырысы 1961 жылдың 24 наурызында өтті және кітаптың жариялануына рұқсат берілді, бірақ МакКлориге кейінірек шаралар қабылдау мүмкіндігі қалды. МакКлори сценарийдің әдеби және кино құқықтарына ие болды, ал Флемингке романның құқықтары берілді, бірақ ол "Кевин МакКлори, Джек Уитингхэм және Автордың экрандық өңдеуіне негізделген" деп танылуы керек болды. Келісімге сәйкес, "Флеминг ақыры "роман киносценарийлердегі авторлық құқыққа ие материалдардың маңызды бөлігін қайта жасайды"; "роман киносценарийлердегі көптеген оқиғалар мен материалдарды пайдаланады"; және "романның және аталған киносценарийлердегі оқиғалардың жалпы ұқсастығы бар" деп мойындады". 1964 жылдың 12 тамызында, сот аяқталғаннан тоғыз ай өткен соң, Флеминг тағы бір жүрек соғысына шалдықты және 56 жасында қайтыс болды. Корк сонымен қатар Флемингтің бұрын "spectre" сөзін қолданғанын атап өтті: төртінші романында, "Diamonds Are Forever" романында, Лас-Вегасқа жақын "Spectreville" деп аталатын қала үшін және "From Russia, with Love" романындағы "spektor" криптографтық декодері үшін. Басқалар, мысалы, Бонд романдарының жалғасын жазушы Реймонд Бенсон, келіспейді, МакКлори SPECTRE тұжырымдамасын ойлап тапты дейді. Флемингтің МакКлори мен Уитингхэмге (жеке-жеке немесе бірлесіп) қатыстыратын элементтеріне ядролық бомбаның ұшақта ұрлануы, "Джо" Петачи және оның әпкесі Софи, сондай-ақ Джоның Софидің басшысының қолынан қаза табуы кіреді. Сценарийдің қалған бөлігі Флеминг, Уитингхэм, МакКлори, Брайс және Кунео арасында екі жылдық ынтымақтастық нәтижесінде жазылды.
Cork also noted that Fleming used the word "spectre" previously: in the fourth novel, Diamonds Are Forever, for a town near Las Vegas called "Spectreville", and for "spektor", the cryptograph decoder in From Russia, with Love. Others, such as continuation Bond author Raymond Benson, disagree, saying that McClory came up with the SPECTRE concept. Those elements which Fleming used which can be put down to McClory and Whittingham (either separately or together) include the airborne theft of a nuclear bomb, "Jo" Petachi and his sister Sophie, and Jo's death at the hands of Sophie's boss. The remainder of the screenplay was a two year collaboration among Fleming, Whittingham, McClory, Bryce and Cuneo.
Шығару және қабылдау
Thunderball 1961 жылы 27 наурызда Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» баспасынан қатты мұқабамен жарық көрді; кітаптың көлемі 253 беттен тұрады және құны 15 шиллинг болды. 50 938 данасы басылып, дереу сатылып кетті. Thunderball АҚШ-та «Viking Press» баспасынан шықты және бұрынғы Бонд кітаптарынан жақсы сатылды. «Джонатан Кейп» баспасы алдын ала жарнамаға 2000 фунт стерлинг жұмсады. Баспа 130 данасын сыншылар мен басқа да сарапшыларға жіберді, ал кітаптың 32 000 данасы Ұлыбританиядағы 864 кітап дүкеніне және Ұлыбританиядан тыс 603 кітап дүкеніне таратылды.