Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербияның ерте ортағасырлық мемлекеті
Early Medieval state of Serbia
Сербия княздығы – Оңтүстік-Шығыс Еуропаның батыс аймақтарында орналасқан сербтердің ерте ортағасырлық мемлекеттерінің бірі. Ол 8 ғасырдан бастап шамамен 969-971 жылдарға дейін болды және Властимирович әулеті басқарды. Оның есімдері белгілі болған алғашқы билеушісі Вишеслав болды, ол шамамен 780 жылы билік ете бастады. Ал оған дейін, 680-681 жылдардан бастап, болгар мемлекеті шығыстағы жерлерді жаулап алды. Властимир қарсы тұрып, үш жылдық соғыста (839-842) болгар әскерін жеңді, содан кейін екі ел бірнеше ондаған жыл бойы бейбіт өмір сүрді. Властимирдің үш ұлы бірге Сербияны биледі, бірақ ол ұзаққа соқпады; Сербия Византия мен Болгария арасындағы билік күресінің маңызды бөлігіне айналды, көбінесе Византиямен одақтасып, үш онжылдық кезеңде ірі династиялық соғыстарға әкелді. Княздық 924 жылы Симеон I тарапынан басып алынып, 933 жылға дейін болгар билігінде болды, содан кейін серб князі Часлав Сербия жерінің билеушісі болып бекітілді, ол Властимирович әулетінің ең күшті билеушісі болды. Осы кезеңдегі маңызды процесс – сербтердің христиан дініне өтуі, ол 9 ғасырдың екінші жартысында христиан дінінің мемлекеттік дін ретінде орнатылуымен аяқталды. Княздық 969-971 жылдары Византия тарапынан басып алынып, Рас катепанаты ретінде басқарылды. Княздық пен Властимирович әулетінің тарихы туралы маңызды мәліметтер заманауи тарихи еңбекте – De Administrando Imperio (948-949 ж. жазылған) – жазылған.
The Principality of Serbia was one of the early medieval states of the Serbs, located in the western regions of Southeastern Europe. It existed from the 8th century up to c. 969–971 and was ruled by the Vlastimirović dynasty. Its first ruler known by name was Višeslav who started ruling around 780. While by that time, starting from the year 680–681, the Bulgarian state had taken the lands to the east. Vlastimir resisted and defeated the Bulgarian army in a three year war (839–842), and the two powers lived in peace for some decades. Vlastimir's three sons succeeded in ruling Serbia together, although not for long; Serbia became a key part in the power struggle between the Byzantines and Bulgarians, predominantly allied with the Byzantines, which also resulted in major dynastic wars for a period of three decades. The principality was annexed in 924 by Simeon I and subjected to Bulgarian rule until 933 when Serbian prince Časlav was established as ruler of the Serbian land, becoming the most powerful ruler of the Vlastimirović dynasty. An important process during this period was the Christianization of the Serbs, completed by the establishment of Christianity as state religion in the second half of the 9th century. The principality was annexed by the Byzantines in 969–971 and ruled as the Catepanate of Ras. The main information of the history of the principality and Vlastimirović dynasty are recorded in the contemporary historical work De Administrando Imperio (written 948–949).
Өмірбаян
Славяндар (Sklavenoi) 6 және 7 ғасырларда Балқан аймағының барлық бөлігіне қоныстанды, осылайша осы өңірлерде ерте Византия үкімшілігінің аяқталуын белгіледі. Ерте ортағасырлық серб княздығы мен Властимирович әулетінің тарихы «Империяны басқару туралы» (De Administrando Imperio, қысқартылып "DAI") атты еңбекте жазылған, оны Византия императоры Константин VII Порфирогененит (913–959 жылдары билеген) құрастырған. Бұл еңбекте бірінші серб билеушісі есімсіз (көбінесе «Белгісіз Архонт» деп аталады), ол ақ сербтерді Оңтүстік-Шығыс Еуропаға бастап келген және 680 жылғы болгар шапқыншылығынан бұрын император Гераклийден (610–641 жылдары билеген) қорғау алған. Сербия билеушісі «Сербияның князі» (αρχων Σερβλίας) деген лауазым алған. DAI-да бұл билеушінің соңынан ұлы, одан кейін немересі келгендігі айтылады, және тарихшылар DAI-дағы княздардың бір әулеттен мұрагерлікке өтуі туралы мәліметтерге көбінесе сенеді, бірақ олардың есімдері Вишеславтың (780–800 жылдары) келуіне дейін белгісіз болып қалады.
Slavs (Sklavenoi) settled throughout the Balkans during the 6th and the 7th centuries, thus marking the end of the early Byzantine rule in those regions. The history of the early medieval Serbian principality and the Vlastimirović dynasty is recorded in the work De Administrando Imperio (On the Governance of the Empire, abbr. "DAI"), compiled by the Byzantine Emperor Constantine VII Porphyrogenitus (r. 913–959). The work mentions the first Serbian ruler, without a name (known conventionally as "Unknown Archon"), that led the White Serbs to southeastern Europe and received the protection of Emperor Heraclius (r. 610–641), prior to the Bulgar invasion (680). The Serbian ruler was titled "Prince (archon) of the Serbia" (αρχων Σερβλίας). The DAI mentions that this ruler was succeeded by a son, followed by a grandson, and historians generally accept the accounts of DAI on succession of princes from the same family, but their names are unknown until the coming of Višeslav ( 780 800).
Вишеслав, Радослав және Просигов (шамамен 780-830)
Сербияның алғашқы үш билеушісінің уақыты мен жағдайы көбінесе белгісіз. Династияның біріншісі атымен белгілі Вишеслав болды, ол шамамен 780 жылы билік құруын бастады және Карл I Ұлының (768–814 жылдары өмір сүрген) замандасы еді. Ол кезде сербтер жупа (көпше түрі – жупалар) деп аталатын ұйымға біріккен, ол жергілікті жупан (әкім немесе басшы) басқарған ауылдық қауымдастықтардың конфедерациясы еді (шамамен округке тең). Жупандық мұрагерлік болып табылды, ал жупан серб князіне есеп беріп, соғыста оған көмектесуге міндетті болды. DAI деректеріне сәйкес, "суға шомылдырылған Сербия" (тарихта Рашка деп қате аталатын), Дестиникон (Δεστινίκον), Чернабускей (Τζερναβουσκέη), Мегиретус (Μεγυρέτους), Дрезнейк (Δρεσνεήκ), Лесник (Λεσνήκ) және Салин (Σαληνές) қалаларын қамтыды, ал Сербияның бір бөлігі болған Боснияның "кішкентай жері" (χοριον/хорион) Катара (Κατερα) және Десник (Δέσνηκ) қалаларын қамтыды. Сербтер қоныстанған басқа да жерлер (немесе княздықтар) Пагания, Захумлье және Травуния "елдері" болды, ал Дукля "жерін" византиялықтар бақылап тұрды (оны сербтер де қоныстандырған болуы мүмкін). Аумақтың үлкендігін ескере отырып, сербтер, әдетте, шағын әскери элита ретінде келген, олар басқа, бұрыннан қоныстанған және көптеген славяндарды ұйымдастырып, ассимиляциялауға қол жеткізген. Бұл мемлекеттер солтүстік жағынан "Сербиямен" шектесетін. Ертедегі серб мемлекетінің нақты шекаралары белгісіз. Вишеслав туралы тек аты айтылса да, DAI сербтердің Византия императорына қызмет еткенін және олардың бұл кезде көрші болған болгарлармен бейбіт қарым-қатынаста болғанын, олармен ортақ шекараны бөліскенін көрсетеді. Бірінші болгар империясы, Телеригтің басшылығымен, көршілес Берзитиден келген славяндармен өздерінің кейбір жерлерін отарлауды жоспарлады, себебі бұрынғы болгар экспансиясы славяндардың жаппай қоныс аударуына және Болгарияның халқының азаюына әкелді. 762 жылы 200 000-нан астам адам Византия аумағына қашып, Кіші Азияға көшірілді. 774 жылы Константин V болгарлардың жоспарланған шабуылы туралы білгеннен кейін оларды жеңді. 783 жылы Византия империясында Македониядан Пелопоннеске дейін созылған ірі славян көтерілісі болды, оны византиялық патрикий Ставракий бастырып тоқтатты. Вишеславтың орнын ұлы Радослав, содан кейін немересі Просигой басты, және осы екеуінің бірі Людевит Посавскийдің франктерге қарсы көтерілісі кезінде (819–822) билік құрған болуы мүмкін. Эйнхардтың 822 жылы жазылған Корольдік франк жылнамаларында айтылғандай, Людевит Сисактағы орнынан сербтерге келді, Эйнхард сербтердің "Далмацияның үлкен бөлігін иеленгені айтылады" (ad Sorabos, quae natio magnam Dalmatiae partem obtinere dicitur). Живковичтің пікірінше, Корольдік франк жылнамаларында Дальмация терминінің сербтер билеген жерлерге де, хорват герцогының билігіндегі жерлерге де қатысты қолданылуы, франктердің бұрынғы Рим провинциясы Дальмацияның барлық аймағына қатысты аумақтық мүдделерін көрсетуі мүмкін. Бұл сипатталған шекаралар үлкен аумақты белгілесе де, ол көбінесе Динар тауларының биік және қиын өңірі, таулы және қол жетімсіз жер. Бұл аймақта сербтер тек шағын, оқшауланған және бір-бірінен алыс өзен аңғарларын, карсттық жазықтарды және құнарлы аймақтарды қоныстандырды. Бұл жерлердің топырағы құнарлы, егіншілікке жарамды болды, ал кейбір таулы аймақтар адам қоныстанбаған. Вишеславтың шөбересі Властимир 830 жылдары билік құруын бастады, ол сербтердің ең көне билеушісі, оның ісі туралы көптеген деректер сақталған.
The time and circumstances of the first three Serbian rulers are almost unknown. The first of the dynasty known by name was Višeslav who began his rule around 780, being a contemporary of Charlemagne (fl. 768–814). The Serbs at that time were organized into župe (sing. župa), a confederation of village communities (roughly the equivalent of a county), headed by a local župan (a magistrate or governor); the governorship was hereditary, and the župan reported to the Serbian prince, whom they were obliged to aid in war. According to DAI, "baptized Serbia" (known erroneously in historiography as Raška), included the inhabited cities (καστρα/kastra) of Destinikon (Δεστινίκον), Tzernabouskeï (Τζερναβουσκέη), Megyretous (Μεγυρέτους), Dresneïk (Δρεσνεήκ), Lesnik (Λεσνήκ), and Salines (Σαληνές), while the "small land" (χοριον/chorion) of Bosnia (Βοσωνα), part of Serbia, had the cities of Katara (Κατερα) and Desnik (Δέσνηκ). The other Serb inhabited lands (or principalities) that were mentioned included the "countries" of Paganija, Zahumlje and Travunija, while the "land" of Duklja was held by the Byzantines (it was presumably settled with Serbs as well). Given the large territory, the Serbs most likely arrived as a small military elite which managed to organize and assimilate other already settled and more numerous Slavs. These polities bordered "Serbia" to the north. The exact borders of the early Serbian state are unclear. Although Višeslav is only mentioned by name, the DAI mentions that the Serbs served the Byzantine Emperor and that they were at this time at peace with the Bulgars, whose neighbors they were and with whom they shared a common frontier. The First Bulgarian Empire, under Telerig, planned to colonize some of their lands with more Slavs from the neighbouring Berziti, as the earlier Bulgar expansion had caused massive Slav migrations and depopulation of Bulgaria — in 762, more than 200,000 people fled to Byzantine territory and were relocated to Asia Minor. The Bulgars were defeated in 774, after Constantine V learned of their planned raid. In 783, a large Slavic uprising took place in the Byzantine Empire, stretching from Macedonia to the Peloponnese, which was subsequently quelled by Byzantine patrikios Staurakios. Višeslav was succeeded by his son Radoslav, then grandson Prosigoj, and one of these two most likely ruled during the revolt of Ljudevit Posavski against the Franks (819–822); according to Einhard's Royal Frankish Annals, written in 822, Ljudevit went from his seat at Sisak to the Serbs, with Einhard mentioning that for the Serbs "is said to be holding a great part of Dalmatia" (ad Sorabos, quae natio magnam Dalmatiae partem obtinere dicitur). According to Živković, the usage of the term Dalmatia in the Royal Frankish Annals to refer both to the land where Serbs ruled as well as to the lands under the rule of Croat duke, was likely a reflection of the Franks' territorial aspirations towards the entire area of the former Roman Province of Dalmatia. Though the described borders mark a large area, it is mostly a mountainous and inaccessible terrain, rugged with the high ranges of the Dinarides. Within this region, the Serbs settled only a small, isolated and mutually distant river valleys, karst fields and fertile basins. Those patches of the territory had fertile land, suitable for the agriculture, while the barely accessible, some mountain regions remained uninhabited. Višeslav's great grandson Vlastimir began his rule during 830s, and he is the oldest Serbian ruler on which there is more substantial data.
Болгарияның экспансиясына қарсы тұру (805829)
Шығыста Болгар империясы күшейе түсті. 805 жылы Крум Сербияның шығысындағы Браничевци, Тимочани және Оботриттерді бағындырып алды, олардың тайпа басшыларын қуды да, оларды орталық үкімет тағайындаған әкімшілермен алмастырды. 815 жылы болгарлар мен византиялықтар 30 жылдық бейбіт келісімге қол қойды, бірақ 818 жылы Омуртагтың (814–836) билігі тұсында Браничевци мен Тимочани, сондай-ақ шекарадағы басқа тайпалар да көтеріліс шығарып, Болгариядан бөлініп кетті. Бұл көтеріліс әкімшілік реформаға байланысты болды, ол олардың жергілікті билігін көп бөлігінен айырды. Тимочани болгар империясының қоғамынан (қауымдастық, одақ) шығып, Дунай Оботриттері мен Гудускандармен бірге Киелі Рим императоры Людовик Салихидің (813–840) қорғанысын іздеді және оны Герсталдағы сарайында кездестірді. Крум франктарға елшілер жіберіп, олардың арасындағы нақты шекараны белгілеуді сұрады, ал келіссөздер 826 жылға дейін созылды, бірақ содан кейін франктар оған немқұрайлылық танытты. Болгар империясының кеңейту саясаты болды, онда олар ең алдымен көрші халыққа салық төлеуді және одақ (қоғам) нысанында әскери көмек беруді міндеттеді, сондай-ақ оларға ішкі басқару құқығы мен жергілікті билеушілерді сақтап қалды. Алайда, мұндай қарым-қатынас қажеттілігі туғанда, олар аталған халықтың басқару құқығын жойып, тікелей және абсолютті билігін орнатып, оларды Болгар саяси және мәдени жүйесіне толыққанды енгізді.
In the east, the Bulgarian Empire grew strong. In 805 Krum conquered the Braničevci, Timočani and Obotrites, to the east of Serbia, and banished their tribal chiefs and replaced them with administrators appointed by the central government. In 815, the Bulgarians and Byzantines signed a 30 year peace treaty, but in 818, during the rule of Omurtag (814–836), the Braničevci and Timočani together with other tribes of the frontiers, revolted and seceded from Bulgaria because of an administrative reform that had deprived them much of their local authority. The Timočani left the society (association, alliance) of the Bulgarian Empire, and sought, together with the Danubian Obotrites and Guduscani, protection from Holy Roman Emperor Louis the Pious (r. 813–840), and met him at his court at Herstal. Krum sent envoys to the Franks and requested that the precise boundary be demarcated between them, and negotiations lasted until 826, when the Franks neglected him. The Bulgarian Empire had a general policy of expansion in which they would first impose the payment of tribute on a neighboring people and the obligation of supplying military assistance in the form of an alliance (society), leaving them internal self government and local rulers, and when the need for this kind of relationship expired, they would terminate the self government of the said people and impose their direct and absolute power, integrating them fully into the Bulgarian political and cultural system.
Властимир, Мутимир және Провослав (830892)
830 жылы әкесі Просигоның орнын Владимир басты. Ол жақын маңдағы серб тайпаларын біріктірді. Сербтер алаңдады және, көбінесе, болгар империясының көршілес славяндарды жаулап алуымен, олардың шекараларына жақындауына байланысты біріккен болуы мүмкін, сондай-ақ болгарлардың оңтүстікке (Македонияға) кеңеюін тоқтатуға тырысқан шығар. Император Теофил (829–842) сербтердің номиналды билеушісі (бас иесі) ретінде мойындалды және оларды болгарларға қарсы тұруға ынталандырды. 815 жылы византиялықтар мен болгарлар арасындағы 30 жылдық бейбіт келісім әлі де күшінде болды. Константин VII айтуынша, сербтер мен болгарлар 839 жылға дейін (Теофилдің өмірінің соңғы жылдарында) бейбіт түрде көрші болып өмір сүрді. Соғысқа не себеп болғаны белгісіз, себебі Порфирогенит нақты жауап бермейді: бұл серб-болгар қарым-қатынасының салдары болды ма, яғни болгарлардың оңтүстік-шығыстағы жаулап алуы, әлде Сербияның византиялықтармен одақтас болған византиялық-болгар бәсекелестігінің нәтижесі ме. Порфирогениттің сөзіне қарағанда, болгарлар славян жерлерін жаулап алып, сербтерді бағындыруды қалаған. Пресиан I (836–852) 839 жылы серб жеріне шабуыл жасады, бұл үш жылға созылған соғысқа әкелді. Жеңіске жеткен Властимир әскері Пресианды Сербиядан қуды; Пресиан көптеген жауынгерлерін жоғалтты және ешқандай аумақтық пайдаға ие болмады. Сербтер орман мен шатқалдарда артықшылыққа ие болды. IX ғасырдағы үлкен күштердің біріне айналған болгарлардың жеңілісі Сербияның ұйымдасқан мемлекет екенін, оның шекарасын қорғауға толыққанды қабілетті екенін және жоғары деңгейдегі әскери және әкімшілік ұйымға ие екенін көрсетті. Властимирдің тұсында Сербияда бекініс жүйесі мен анық рөлі бар župan-ның әскери құрылымдары болды ма, белгісіз. Болгарларды жеңгеннен кейін Властимирдің мәртебесі көтерілді және Файн айтуынша, ол батысқа қарай кеңейіп, Босния мен Герцеговинаны (Хум деп аталды) басып алды. Осы уақытта Браничево, Морава, Тимок, Вардар және Подримлье болгарлардың бақылауында болды. Властимир өз қызын Требиньедегі жергілікті župan-ның ұлы Кражинаға үйлендірді, шамамен 847/848 жылдары. Осы неке арқылы Властимир Кражинаның атағын архонт деңгейіне көтерді. Белоевичтер отбасы осылайша Травунияны билеу құқығына ие болды. Властимир қайтыс болғаннан кейін билік оның үш ұлы: Мутимир, Строжимир және Гойник арасында бөлісті. 853–854 жылдары ағайындылар болгарларды тағы да жеңіп, болгар князі Владимирді, Борис болгардың ұлын тұтқынға алды. Одан кейін сербтер мен болгарлар бейбіт келісімге келді. Одан кейінгі кезеңде сербтердің христианға өтуі аяқталды. Мутимир Шығыс шіркеуімен (Константинополь) байланысын сақтап, Папа Иоанн VIII оны Сирмиум епископтығының билігін мойындауға шақырды. Сербтер мен болгарлар грек тілінің орнына көне славян тіліндегі діни қызметтерді қабылдады. Болгарларды жеңгеннен кейін Мутимир бауырларын қуды, олар Болгарияға қашып кетті. Ол Гойниктің ұлы Петр Гойниковичті сарайында ұстады, бірақ ол Хорватияға қашып құтылды. Мутимир 890 жылға дейін билік етті, содан кейін оның ұлы Првослав билікке келді. Алайда 892 жылы Хорватиядан қайтып келген Петр Првославты тақтан құлатты.
Vlastimir succeeded his father, Prosigoj, in 830. He united the Serbian tribes in the vicinity. The Serbs were alarmed, and most likely consolidated due to the spreading of the Bulgarian Empire towards their borders by the Bulgarian conquest of neighbouring Slavs, and possibly sought to cut off the Bulgar expansion to the south (Macedonia). Emperor Theophilos (r. 829–842) was recognized as the nominal suzerain (overlord) of the Serbs, and most likely encouraged them to thwart the Bulgars. The thirty year peace treaty between the Byzantines and Bulgars, signed in 815, was still in effect. According to Constantine VII, the Serbs and Bulgars had lived peacefully as neighbours until the Bulgar invasion in 839 (in the last years of Theophilos). It is not known what exactly prompted the war, as Porphyrogenitus gives no clear answer; whether it was a result of Serbian Bulgarian relations, i. e., the Bulgar conquest to the southeast, or a result of the Byzantine Bulgarian rivalry, in which Serbia was allied with the Byzantines. According to Porphyrogenitus, the Bulgars wanted to continue their conquest of Slav lands and subjugate the Serbs. Presian I (r. 836–852) launched an invasion into Serbian territory in 839, which led to a war that lasted for three years, in which the victorious army of Vlastimir expelled Presian from Serbia; Presian lost a large number of his men, and made no territorial gains. The Serbs had an advantage in the forests and gorges. The defeat of the Bulgars, who had become one of the greater powers in the 9th century, shows that Serbia was an organized state, fully capable of defending its borders, and possessed a very high military and administrative organization. It is not known whether Serbia at the time of Vlastimir had a fortification system and developed military structures with clearly defined roles of the župan. After the victory over the Bulgars, Vlastimir's status rose, and according to Fine he went on to expand to the west, taking Bosnia, and Herzegovina (known as Hum). In the meantime; Braničevo, Morava, Timok, Vardar and Podrimlje were occupied by the Bulgars. Vlastimir married off his daughter to Krajina, the son of a local župan of Trebinje, Beloje, in ca. 847/848. With this marriage, Vlastimir elevated the title of Krajina to archon. The Belojević family was thus entitled to rule Travunia. After Vlastimir's death, the rule was divided among his three sons: Mutimir, Strojimir and Gojnik. The brothers defeated the Bulgars once again 853 854, capturing Bulgarian prince Vladimir, son of Boris of Bulgaria. After that, Serbs and the Bulgarians concluded peace. During the following period, the Christianization of the Serbs was completed. Mutimir maintained the communion with the Eastern Church (Constantinople) when Pope John VIII invited him to recognize the jurisdiction of the bishopric of Sirmium. The Serbs and Bulgarians adopted the Old Slavonic liturgy instead of the Greek. Sometime after defeating the Bulgarians, Mutimir ousted his brothers, who fled to Bulgaria. He kept Gopnik's son Petar Gojniković in his court, but he managed to escape to Croatia. Mutimir ruled until 890, being succeeded by his son Prvoslav. However, Prvoslav was overthrown by Petar who had returned from his exile in Croatia in 892.
Петр, Павел және Захария (892927)
Петір деген ат Сербияға христиан дінінің еніп бастағанын көрсетеді. Петр (Стожмирдің ұлы Клонимирдің қарсылығын жеңгеннен кейін) таққа отырды және оны Болгарияның патшасы Симеон I мойындады. Екі мемлекет арасында одақ шартқа қол қойылды. Травунияның адалдығына ие болған Петр өз мемлекетін солтүстікке және батысқа қарай кеңейте бастады. Ол Босна өзенінің аңғарына ие болды, содан кейін батысқа жылжып, қатты тәуелсіз, пираттықпен айналысқан славян тайпасы – Нарентиндерден адалдық алды. Алайда, Петрдің Далмацияға жасаған кеңеюі оны Захумлье князі Михаилмен қақтығысқа әкелді, ол жағалаудағы Захумлия княздығын басқарып, күшті болып өсті. Болгарияның Симеон I-імен одақтас болғанымен, Петр өзі оған бағынышты екенін білгенде, одан көңілі тоңды. Петрдің жағалауға қарай кеңеюі Диррахиум стратегиясы арқылы Византиямен байланыстарды жеңілдетті. Болгарияға қарсы одақтастар іздеп, Византиялықтар Петрге алтын сыйлады және егер ол олардың одағына қосылса, үлкен тәуелсіздік беретінін уәделеді – бұл тиімді стратегия болды. Петр солтүстіктегі Сава өзеніне дейін созылған мемлекетін көрсету үшін мадьярлармен бірге Болгарияға шабуыл жасауды жоспарлаған болуы мүмкін. Алайда, Михаил Захумльский бұл жоспар туралы Симеонға ескертті, өйткені Михаил Петрдің жауы және Симеонның адал вассалы болды. Осыдан кейін Болгарияның бірнеше рет араласуы және серб билеушілерінің алмасуы болды. Симеон Сербияға (917 жылы) шабуыл жасап, Петрді құлатып, Павло Брановичті (Мутимирдің немересі) Сербияның князі етіп, Симеонға бағынышты қылды (кейбір ғалымдар бұл кезде Симеон Сербияны тікелей басқарғанын айтады). Бұл жағдайға наразы болған Византиялықтар 920 жылы Павлоны құлату үшін Захария Прославльевичті жіберді, бірақ ол сәтсіз аяқталып, тұтқын ретінде Болгарияға жіберілді. Византиялықтар князь Павлоны өз жақтарына көндіре алды. Өз кезегінде, Захария болгар әскерімен Сербияға басып кірді және 922 жылы өзінің туысы Павлоны құлатты. Алайда ол да Византияға бет бұрды. Болгарияның жазалаушы күштері жеңілді. Осылайша, Властимирдің мұрагерлері арасындағы династиялық күрес ағыны байқалады, оны Византия және Болгария қоздырып, сербтерді тиімді түрде құрыққа алды. Болгар көмегі тиімдірек болғанымен, византиялық көмек қалаулырақ көрінді. Симеон Сербия мәселесін біржола шешу үшін Византиямен келісім жасады. 924 жылы ол Клонимирдің ұлы Чаславпен бірге үлкен әскер жіберді. Әскер Захарияны Хорватияға қашуға мәжбүр етті. Сербиялық жупандар Чаславты жаңа князь ретінде мойындауға шақырылды. Бірақ олар келгенде, Чаславпен бірге олардың барлығы да тұтқындалып, Болгарияға алып кетілді. Сербияның көп бөлігі қирады, көптеген адамдар Хорватияға, Болгарияға және Константинопольге қашып кетті. Симеон Сербияны Болгарияның провинциясына айналдырды, соның нәтижесінде Болгария енді Хорватия және Захумльемен шекаралас болды. Одан кейін ол Хорватияға шабуыл жасауға шешім қабылдады, өйткені ол Византияның одақтасы болды және серб князін бағуға рұхсат берді.
The name Peter suggests that Christianity had started to permeate into Serbia, undoubtedly through Serbia's contacts with the Bulgarians and Byzantines. Peter secured himself on the throne (after fending off a challenge from Klonimir, son of Stojmir) and was recognized by Tsar Symeon I of Bulgaria. An alliance was signed between the two states. Already having Travunia's loyalty, Peter began to expand his state north and west. He annexed the Bosna River valley, and then moved west securing allegiance from the Narentines, a fiercely independent, pirateering Slavic tribe. However, Peter's expansion into Dalmatia brought him into conflict with Prince Michael of Zahumlje, who has also grown powerful, ruling the coastal Principality of Zachlumia. Although allied to Simeon I of Bulgaria, Peter became increasingly disgruntled by the fact that he was essentially subordinate to him. Peter's expansion toward the coast facilitated contacts with the Byzantines, by way of the strategies of Dyrrhachium. Searching for allies against Bulgaria, the Byzantines showered Peter with gold and promises of greater independence if he would join their alliance a convincing strategy. Peter might have been planning an attack on Bulgaria with the Magyars, showing that his realm had stretched north to the Sava river. However, Michael of Zahumlje forewarned Symeon of this plan, since Michael was an enemy of Peter, and a loyal vassal of Symeon. What followed was multiple Bulgarian interventions and a succession of Serb rulers. Symeon attacked Serbia (in 917) and deposed Peter, placing Pavle Branović (a grandson of Mutimir) as Prince of Serbia, subordinate to Symeon (although some scholars suggest that Symeon took control over Serbia directly at this time). Unhappy with this, the Byzantines then sent Zaharija Prvoslavljević in 920 to oust Pavle, but he failed and was sent to Bulgaria as prisoner. The Byzantines then succeeded in turning Prince Pavle to their side. In turn, Zaharija invaded Serbia with a Bulgarian force, and ousted his cousin Pavle in 922. However, he too turned to Byzantium. A punitive force sent by the Bulgarians was defeated. Thus we see a continuous cycle of dynastic strife amongst Vlastimir's successors, stirred on by the Byzantine and Bulgarians, who were effectively using the Serbs as pawns. Whilst Bulgarian help was more effective, Byzantine help seemed preferable. Simeon made peace with the Byzantines to settle affairs with Serbia once and for all. In 924, he sent a large army accompanied by Časlav, son of Klonimir. The army forced Zaharija to flee to Croatia. The Serbian župans were then summoned to recognize Časlav as the new Prince. When they came, however, they were all imprisoned and taken to Bulgaria, as too was Časlav. Much of Serbia was ravaged, and many people fled to Croatia, Bulgaria and Constantinople. Simeon made Serbia into a Bulgarian province so that Bulgaria now bordered Croatia and Zahumlje. He then resolved to attack Croatia, because it was a Byzantine ally and had sheltered the Serbian Prince.
Часлав (933-943/960)
Болгарияның Сербиядағы үстемдігі үш жылға ғана созылды. Симеон қайтыс болғаннан кейін Часлав Клонимирович (933 ж. шамамен 943/960 ж.) серб босқындарын Сербияға қайтарды. Ол Далмацияның герцогтықтарының адалдығын қамтамасыз етіп, Сербияның орталық бөлігіндегі болгар билігін тоқтатты. Томиславтың қайтысынан кейін Хорватияда тәртіпсіздік орнады, өйткені оның ұлдары жалғыз билік үшін күресті, сондықтан Часлав өзінің билігін солтүстікке қарай Врбас өзеніне дейін кеңейте алды (различные боснийлік жупалардың басшыларының адалдығын жеңіп алды). Сербия билігінің осы шарықталу кезеңінде христиандық пен мәдениет Сербияға еніп, серб князі Византиямен бейбіт және достық қарым-қатынаста өмір сүрді. Дегенмен, Сербияның күші (басқа ерте славян мемлекеттері сияқты) оның билеушісінің күшімен өлшенді. Орталықтандырылған билік болған жоқ, оның орнына славян княздықтарының конфедерациясы құрылды. Біріккен Ұлы княздықтың болуы Чаславқа кіші княздердің адалдығына байланысты болды. 950-960 жылдар аралығында Боснияны мажар шабуылдарынан қорғап қайтыс болғаннан кейін одақ ыдырады. Осыдан кейін Сербияның ішкі аймағының тарихында (кейінгі батыс дереккөздерінде: Рашка) үзіліс пайда болды, өйткені ол Византия империясына қосылды (970 ж.). Династия теңіз жағалау аймақтарын билеуді жалғастырды, ал 990 жылдары Иован Владимир қазіргі Черногория, Шығыс Герцеговина және Солтүстік Албанияны билеген ең күшті серб князі болды. Бұл мемлекет ежелгі римдік Доклея қаласының атымен Дукля деп аталды. Алайда 997 жылы ол Болгарияның патшасы Самуилге бағындырылды. Византиялықтар болгарларды жеңгеннен кейін төрт ғасырдан кейін алғаш рет Балқан аймағының көп бөлігін қайта бақылауға алды. Сербия жерлерін Сирмиум темасының стратегосы басқарды. Алайда жергілікті серб князьдері Византия императорының вассалдары ретінде билік етуді жалғастырды, өздерінің жерлерінде жергілікті тәуелсіздікті сақтап, формалды түрде ғана Византияның поддандығында болды. Белград, Сирмиум, Ниш және Браничево қалаларында бекіністер сақталды. Бұл бекіністер көбінесе Византия билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырған жергілікті ақсүйектердің қолында болды.
The Bulgarian rule over Serbia lasted only three years. After Symeon died, Časlav Klonimirović (933 c. 943/960) led Serb refugees back to Serbia. He secured the allegiance of the Dalmatian duchies and ended Bulgarian rule in central Serbia. After Tomislav's death, Croatia was in near anarchy as his sons vied for sole rule, so Časlav was able to extend his domain north to the Vrbas river (gaining the allegiance of the chiefs of the various Bosnian župas). During this apogee of Serbian power, Christianity and culture penetrated Serbia, as the Serb prince lived in peaceful and cordial relations with the Byzantines. However, strong as it had grown to be, Serbia's power (as in other early Slavic states) was only as strong as its ruler. There was no centralized rule, but instead a confederacy of Slavic principalities. The existence of the unified Grand Principality was dependent on the allegiance of the lesser princes to Časlav. When he died defending Bosnia against Magyar incursions sometime between 950 and 960, the coalition disintegrated. After this, there is a gap in the history of hinterland Serbia (in later western sources: Rascia), as it was annexed by the Byzantine Empire ( 970). The dynasty continued to rule the maritime regions, and in the 990s, Jovan Vladimir rose as the most powerful Serbian prince, ruling over present day Montenegro, eastern Herzegovina, and northern Albania. This state became known as Duklja, after the ancient Roman town of Doclea. However, by 997, it was made subject to tsar Samuel of Bulgaria. When the Byzantines finally defeated the Bulgarians, they regained control over most of the Balkans for the first time in four centuries. Serbian lands were governed by a strategos presiding over the Theme of Sirmium. However, local Serbian princes continued to reign as vassals to the Byzantine Emperor, maintaining local autonomy over their lands, while only nominally being Byzantine subjects. Forts were maintained in Belgrade, Sirmium, Niš and Braničevo. These were, for the most part, in the hands of local nobility, which often revolted against Byzantine rule.
Құлау және соңынан
Часлав шамамен 943/960 жылдары қайтыс болғаннан кейін, Сербияның ішкі аймағы Византияға қосылып, 971–976 жылдары Рас катепанаты ретінде қайта ұйымдастырылды. Сербия орталықтандырылған билігін жоғалтты және провинциялар қайтадан Империя құрамына енді. Жован Владимир кейіннен Адриатика теңізінің жағалауындағы Бар қаласынан орталықтанған Дукляның Византия вассалы ретінде билеуші болып шықты. Оның мемлекеті Сербия, Далмация, Склавония сияқты атаулармен белгілі болды, соңында Травуния мен Захлумияны қоса алғанда, көптеген теңіз жағалау провинцияларын қамтыды. Оның мемлекеті, мүмкін, Zagorje (ішкі Сербия және Босния) аймағының бір бөлігіне дейін созылған болуы мүмкін. Владимирдің аймақтағы басқа славян дворяндарынан жоғары беделі, император Василийдің оған болгарларға қарсы одақ құру үшін неге жүгінгенін түсіндіреді. Анатолиядағы соғыс салдарынан император Василийге, Македонияны қамтитын болгар империясын басқарған Самуил патшаға қарсы соғыста одақтастар қажет болды. Қарымда ретінде Самуил 997 жылы Дукляға шапқыны жасап, Далмация арқылы Задар қаласына жетіп, Босния мен Сербияны өз мемлекетіне қосты. Владимирді жеңгеннен кейін Самуил оны қайтадан вассал князі етіп тағайындады. Владимирдің Сербияның бұрынғы князьдарымен немесе Хорватия билеушілерімен қандай байланысы болғанын білмейміз – Дукля діни қызметкерінің жылнамасындағы Доклян билеушілерінің тегі туралы көптеген мәліметтер мифологиялық сипатта. Владимирді Самуилдің інісі және мұрагері Владислав шамамен 1016 жылы өлтірді. Оның әулетінің соңғы көрнекті өкілі, оның інісі Драгимир 1018 жылы Котор қаласында жергілікті тұрғындар тарапынан өлтірілді. Сол жылы Византиялықтар болгарларды жеңіп, бірден оңтүстік-шығыс Еуропаның көп бөлігін қайта басып алды.
After Časlav died c. 943/960, the hinterland of Serbia was annexed by the Byzantines and reorganized as the Catepanate of Ras, (971–976). Serbia lost its centralized rule and the provinces once again came under the Empire. Jovan Vladimir emerged later as a ruler of Duklja, a small territory centered in Bar on the Adriatic coast, as a Byzantine vassal. His realm was called Serbia, Dalmatia, Sklavonia, etc., and eventually included much of the maritime provinces, including Travunia and Zachlumia. His realm probably stretched into the hinterland to include some parts of Zagorje (inland Serbia and Bosnia) as well. Vladimir's pre eminent position over other Slavic nobles in the area explains why Emperor Basil approached him for an anti Bulgarian alliance. With his hands tied by war in Anatolia, Emperor Basil required allies for his war against Tsar Samuel, who ruled a Bulgarian empire stretching over Macedonia. In retaliation, Samuel invaded Duklja in 997, and pushed through Dalmatia up to the city of Zadar, incorporating Bosnia and Serbia into his realm. After defeating Vladimir, Samuel reinstated him as a vassal prince. We do not know what Vladimir's connection was to the previous princes of Serbia, or to the rulers of Croatia—much of what is written in the Chronicle of the Priest of Duklja about the genealogy of the Doclean rulers is mythological. Vladimir was murdered by Vladislav, Samuel's brother and successor, circa 1016 AD. The last prominent member of his family, his uncle Dragimir, was killed by some local citizens in Kotor in 1018. That same year, the Byzantines defeated the Bulgarians, and in one masterful stroke re took virtually all of southeastern Europe.
Үкімет
Сербия билеушісі "Сербтердің князі" (αρχων Σερβλίας) деген атақ алған. Серб тарихнамасында грек тіліндегі архонт (архонт) орнына славян тіліндегі кнез (кнез) атағы қолданылады. DAI-да Сербия тағы ұлы, яғни тұңғыш баласына мұрагерлік болады деп айтылған; оның ұрпақтары одан кейін билікке келді, бірақ олардың есімдері Вишеслав келгенге дейін белгісіз. Сол кезде сербтер жупа (župa) деп ұйымдастырылды, бұл жергілікті жупан (магистрат немесе губернатор) басқарған ауылдық қауымдастықтардың конфедерациясы (шамамен уезге тең). Губернаторлық мұрагерлік болды, және жупан серб князіне есеп берді, олар соғыста көмектесуге міндетті болды. Тарихшы Б. Радойкович (1958) Сербияны "бөлінген княздық" деп атады. Оның пікірінше, Вишеслав бас әскери жетекші (велики воевода) болуы мүмкін, ол өзінің жасағымен бүкіл билікті өз қолына алып, өзін Велики жупан ретінде мұрагерлік билеушіге айналдырды; осылайша, жаңа отанға 150 жыл бойы тұрақты қоныстанғаннан кейін алғашқы серб мемлекеті құрылды. Алайда, Б. Радойковичтің еңбегін 1960 жылы Сима Циркович сынға алды.
The Serbian ruler was titled "Prince (archon) of the Serbs" (αρχων Σερβλίας). In Serbian historiography, the Slavic title of knez (кнез) is used instead of the Greek arhont (архонт). The DAI mentions that the Serbian throne is inherited by the son, i. e. the first born; his descendants succeeded him, though their names are unknown until the coming of Višeslav. The Serbs at that time were organized into župe ( župa), a confederation of village communities (roughly the equivalent of a county), headed by a local župan (a magistrate or governor); the governorship was hereditary, and the župan reported to the Serbian prince, whom they were obliged to aid in war. Historian B. Radojković (1958) proposed that Serbia was a "divided principality". According to him, Višeslav could have been a chief military leader (veliki vojvoda) who with his company seized the entire power in his hands and turned himself into a hereditary ruler, as Veliki župan; in this way, the first Serbian state was thus established after 150 years of permanent living in the new homeland and existence of military democracy. However, B. Radojković's work was discredited by Sima Ćirković in 1960.
Дін
VII ғасырдың басында аймақтағы Византиялық провинциялық және шіркеулік тәртіп славяндықтар мен паннониялық аварлардың шапқынымен құлатылды. Сол ғасырда Іллирик және Далмация провинцияларында шіркеу өмірі қайта жаңғырды, себебі сербтер мен басқа да славяндардың христиандығы Рим шіркеуімен күшейді. VII және VIII ғасырдың ортасында бұл аймақ Константинополь патриархатының билігінде болған жоқ. Ерте ортағасырлық сербтер 870 жылдарға қарай христиан деп есептелді, бірақ бұл үдеріс 9 ғасырдың соңында I Василий тұсында аяқталды. Қазіргі Сербия аумағындағы ортағасырлық зираттар 13 ғасырға дейін христиандықтың толыққанды болмағанын көрсетеді, себебі жергілікті христиандық әлеуметтік құрылымға (қалалық және ауылдық) байланысты болды. I Василий Сербияның Мутимирге кем дегенде бір елші жіберген болуы мүмкін. Мутимир Сербиядағы шіркеудің Константинополь патриархатымен байланысын сақтауды шешті, өйткені VIII Иоанн папа оны 873 жылғы мамырдағы хатында Сирмиум епископтығының (сонымен қатар Моравия архиепископтығын қараңыз) билігіне қайта оралуға шақырды. Дестиникон ерте ортағасырлық Сербияның шіркеу орталығы және астанасы болған деп саналады. Мутимирдің інісі Строжимирдің (880-896 жылдары қайтыс болған) мөрі Германиядағы аукционда Сербия мемлекеті сатып алды. Мөрдің ортасында Патриархтық крест және грекше жазылған: «Құдай, Строжимирге (CTPOHMIP) көмектес». Петар Гойникович (892-917 жылдары билеген) христиан князі болды және оның тұсында христиандық кеңінен тарады. Сербия Болгариямен шектес болғандықтан, христиандық әсер, және мүмкін миссионерлер де сол жерден келді. Бұл жиырма жылдық бейбітшілік кезінде күшейді. Бұрынғы ұрпақ (Мутимир, Строжимир және Гойник) славян есімдерін таңдаса, ал келесі ұрпақ (Петр, Стефан, Павел, Захарий) христиан есімдерін алды. Бұл 870 жылдары Сербияға, сондай-ақ Адриатика жағалауындағы славяндарға Византиялық миссиялардың күшті әсерін көрсетеді. 1020 жылғы II Василийдің Охрид архиепископтығына арналған жарлығында құқықтар мен билік белгіленген. Онда I Петр (927-969) және Болгарияның Самуил (977-1014) тұсында Рас епископтығы болгар автокефаль шіркеуіне қарасты екені айтылған. Ол болгар императоры құрған болуы мүмкін, немесе болгар шіркеуіне қосылған соңғы уақыт болды. Егер бұрын болған болса, ол болгарлық Морава митрополиясының бір бөлігі болған, бірақ әрі қарай Дуррес емес. Егер ол серб аумағында болса, Сербиядағы шіркеу немесе Сербия аумағының бір бөлігі 870 мен 924 жылдар аралығында болгар шіркеуімен байланысып, оның ықпалында болған сияқты. Қалай болғанда да, шіркеу болгарлар бақылайтын бекіністермен қорғалған. Осы кезде Сербия кириллица мен славян тіліндегі діни мәтіндерді алған болуы керек, бірақ грек тіліне қарағанда олар әлі кеңінен қолданылмаған. Ерекше ертедегі шіркеу ғимараттарының қатарында 9 ғасырдың басында салынған Превлакадағы Киелі Архангел Михаил монастыры бар. Ол шығысқа қарай үш апсидасы бар үш кемелі шіркеулердің орнында салынған, олардың тамыры 3 және 6 ғасырларға дейін жетеді. Сондай-ақ, Богородица Хвостанска (6 ғасыр) және Апостолдар Петр мен Павел шіркеуі де бар.
By the beginning of the 7th century, Byzantine provincial and ecclesiastical order in the region was destroyed by invading Sclaveni and Pannonian Avars. The church life was renewed in the same century in the province of Illyricum and Dalmatia after a more pronounced Christianization of the Serbs and other Slavs by the Roman Church. In the 7th and mid 8th century the area wasn't under jurisdiction of the Patriarchate of Constantinople. Early medieval Serbs are accounted as Christian by 870s, but it was a process that ended in the late 9th century during the time of Basil I, and medieval necropolises until the 13th century in the territory of modern Serbia show an "incomplete process of Christianization" as local Christianity depended on the social structure (urban and rural). Basil I probably sent at least one embassy to Mutimir of Serbia, who decided to maintain the communion of Church in Serbia with the Patriarchate of Constantinople when Pope John VIII invited him to get back to the jurisdiction of the bishopric of Sirmium (see also Archbishopric of Moravia) in a letter dated to May 873. It is considered that Destinikon was an ecclesiastical centre and capital of early medieval Serbia. The seal of Strojimir (d. between 880 and 896), the brother of Mutimir, was bought by the Serbian state in an auction in Germany. The seal has a Patriarchal cross in the center and Greek inscriptions that say: "God, help Strojimir (CTPOHMIP)". Petar Gojniković (r. 892–917) was evidently a Christian prince. Christianity presumably was spreading in his time. Also, since Serbia bordered Bulgaria, Christian influence—and perhaps missionaries—came from there. This would increase during the twenty year peace. The previous generation (Mutimir, Strojimir and Gojnik) had Slav names, but the following (Petar, Stefan, Pavle, Zaharija) had Christian names, an indication of strong Byzantine missions to Serbia, as well as to the Slavs of the Adriatic coast, in the 870s. The imperial charter of Basil II from 1020 to the Archbishopric of Ohrid, in which the rights and jurisdictions were established, mentions that the Episcopy of Ras belonged to the Bulgarian autocephal church during the time of Peter I (927–969) and Samuel of Bulgaria (977–1014). It is considered that it was possibly founded by the Bulgarian emperor, or it is the latest date when could have been integrated to the Bulgarian Church. If previously existed, it probably was part of the Bulgarian metropolis of Morava, but certainly not of Durrës. If it was on the Serbian territory, seems that the Church in Serbia or part of the territory of Serbia became linked and influenced by the Bulgarian Church between 870 and 924. Anyway, the church would have been protected by Bulgarian controlled forts. By then, at the latest, Serbia must have received the Cyrillic alphabet and Slavic religious text, already familiar but perhaps not yet preferred to Greek. Notable early church buildings include the Monastery of Holy Archangel Michael on Prevlaka, built in the beginning of the 9th century, on the location of older churches of three nave structure with three apses to the East, dating from the 3rd and 6th centuries, Bogorodica Hvostanska (6th century) and Church of Saints Peter and Paul.