Кіріспе

Амарлида тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Оңтүстік Америка шамдықтарының туысы, оның сорттары көбінесе амариллис деп сатылады.

Hippeastrum (/hɪpiːˈæstrəm/) – тропикалық және субтропикалық Америка аймақтарында, Мексикадан Аргентинаға дейін және Кариб теңізіндегі кейбір аралдарда өсетін 90-ға жуық түр, 600-дан астам гибрид және сортты көпжылдық, шөптесін және шамды өсімдіктер туысы. Көпшілігінің ірі, ет тәрізді, көбінесе софтболдай шарлы, биік, кең, қалыпты жапырақтары (көбінесе) мәңгі жасыл, ал гүлдері қызыл немесе күлгін түсті болады. Соңғы жүз жылда көптеген түстер мен сорттар шығарылды. Hippeastrum – Amaryllidaceae тұқымдасының (Amaryllidoideae қосалқы туысы, Hippeastreae тайпасы және Hippeastrinae қосалқы тайпасы) туысы. Ботаниктер, коллекционерлер және жалпы жұртшылық арасында Амариллис және Гиппеаструм аттарының арасында ұзақ жылдар бойы шатасушылық болды; біріншісі – Оңтүстік Африка өсімдіктерінің туысы, ал екіншісі – Жаңа әлемнің туысы. Дегенмен, «амариллис» деген атау көп жылдар бойы Hippeastrum үшін қолданылып келеді, әсіресе әшекейлік сорттары үшін (Солтүстік жартышарда қараша және желтоқсан айларында Рождествоға арналған үй ішінде гүлдейтін шамдар ретінде сатылады). Hippeastrum туысының ішінде көптеген эпифиттік түрлер де бар, олар ағаш бұтақтарындағы табиғи қалдықтар мен жапырақ шөгінділерінде өседі; салыстыра келгенде, Амариллис – негізінен жер бетінде өсетін, Оңтүстік Африкаға тән көпжылдық шамдықтардың туысы.

Сипаттама

Гиппеастрдың көпшілігі - қабықты (қорғаушы құрғақ сыртқы қабаты және ет тәрізді концентрлі ішкі қабаттар немесе жапырақ тамырлары). Олардың көбі 5–12 см (2–5 дюйм) диаметрлі болады және 30–90 см (12–36 дюйм) ұзын, 2,5–5 см (1–2 дюйм) енді екі-жеті ұзақ сақталатын мәңгі жасыл немесе күрделі жапырақтар шығарады. Жапырақтары гистерантты (гүлдегеннен кейін дамиды), сессилді (сабақтан немесе гүл сабағынан тікелей өседі), көбінесе қысқа ғана сақталады және жартылай сабақты. Гүлдері шатырша тәрізді гүлшоғырларында орналасқан, олар аз гүлді немесе көп гүлді (2–14 гүл) болады және 20–75 см (8–30 дюйм) биіктігі мен 2,5–5 см (1–2 дюйм) диаметрі бар тік, қуыс гүл сабағында (гүл сабағы) орналасқан, оның негізінде бос жапырақшалары бар екі еркін жапырақшасы бар. Түрлеріне байланысты, екіден он беске дейін ірі, әдемі гүлдер болады, олар көбінесе зигоморфты және екі жынысты. Әр гүлдің диаметрі 13–20 см (5–8 дюйм) және табиғи түрлер әдетте күлгін немесе қызыл түсті. Олар құбыр тәрізді (құбыр пішіндес).

Жалпы атауы

1987 жылғы шешім тұқымның ғылыми атауына қатысты мәселені шешкенімен, "амариллис" деген жалпы атау әлі де қолданылып келеді. Мерекелерге гүлдеуге дайын деп сипатталатын және амариллис ретінде сатылатын түйірлер Hippeastrum тұқымдасына жатады. "Clown" (Double Galaxy Group) (ақ түсті, қызыл жолақты) сорты Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін марапатталды.

Қолданылуы

Hippeastrum тұқымдастары кең таралған әсемдік өсімдіктері болып табылады, олар үлкен, жарқын түсті гүлдерімен (қызыл, қызғылт, лосось түсті, қызыл-сары және ақ) құнды болып саналады. Осы себепті, олар гүл шаруашылығы саудасында кесілген гүлдер немесе тоңқыш өсімдіктер ретінде сату үшін маңызды орынға ие. Нарықта Нидерланды және Оңтүстік Африка басымдық танытса да, өндіріс орталықтарына Израиль, Жапония және АҚШ (Флорида) да кіреді. Бразилия жыл сайын 17 миллион Hippeastrum гүлсоңын өндіреді.

Мақалалар мен диссертациялар

Hippeastrum туралы сілтемелер үшін 7-беттен бастап қараңыз, 31–34-беттер; Hippeastrum splendens-тің толық сипаттамалары үшін 52–53-беттерді қараңыз.