Кіріспе
Ноэль Кристофер Браун (1915–1997) – 1948 жылдан 1951 жылға дейін денсаулық сақтау министрі және 1958 жылдан 1963 жылға дейін Ұлттық прогрессивті демократтардың басшысы болған ирланд саясаткері. Ол 1948 жылдан 1954 жылға дейін, 1957 жылдан 1973 жылға дейін және 1977 жылдан 1982 жылға дейін Техта Дала (ТД) депутаты болып қызмет етті. 1973 жылдан 1977 жылға дейін Дублин университеті сайлау округінің сенаторы болды. Ол Дáil-дың алғашқы сессиясының басында кабинетке тағайындалған жеті депутаттың бірі. Денсаулық сақтау министрі ретінде Браун туберкулезге қарсы табысты күрес жүргізді. Алайда, оның 1951 жылы «Ана мен бала» жобасын іске асыру әрекеті Taoiseach John A. Costello басқаратын бірінші партиялық үкіметті құлатты және қазіргі ирланд саясаты тарихындағы ең ірі саяси даулардың бірі болып қалады. Браун белгілі, бірақ кейде өте даулы қоғамдық өкіл болды және бес саяси партияның (оның екеуін ол бірлесіп құрды) депутаты, сондай-ақ тәуелсіз депутат болып табылды. Бұл Clann na Poblachta (қызметтен шығарылды), Fianna Fáil (қуылды), Ұлттық прогрессивті демократтар (құрылтайшы), Еңбек партиясы (қызметтен шығарылды) және Социалистік Еңбек партиясы (құрылтайшы). Браунның кек сақтауға және жанжалға бейім екені жақсы белгілі. Дегенмен, ол дене жазасына және апартеидке қарсы шығып, контрацепцияны, абортты және ЛГБТ қоғамдастығын қолдаған Ирландиядағы прогрессивті күш ретінде кеңінен танылды – бұл ұстанымдар сол кезде кең таралмаған.
Noël Christopher Browne (20 December 1915 – 21 May 1997) was an Irish politician who served as Minister for Health from 1948 to 1951 and Leader of the National Progressive Democrats from 1958 to 1963. He served as a Teachta Dála (TD) from 1948 to 1954, 1957 to 1973 and 1977 to 1982. He was a Senator for the Dublin University constituency from 1973 to 1977. He holds the distinction of being one of only seven TDs to be appointed to the cabinet on the start of their first term in the Dáil. As Minister for Health, Browne is credited with waging a successful total war on Tuberculosis. However, his attempt to implement the Mother and Child Scheme in effect brought down the First Inter Party Government of Taoiseach John A. Costello in 1951 and remains one of the greatest political controversies in modern Irish political history. Browne was a well known, but at times highly controversial, public representative and managed to be a TD for five political parties (two of which he co founded), as well as an independent TD. These were Clann na Poblachta (resigned), Fianna Fáil (expelled), National Progressive Democrats (co founder), Labour Party (resigned) and the Socialist Labour Party (co founder). Browne is widely acknowledged to have had a propensity for grudges and feuds. However, he is also widely credited as being a progressive force in Ireland who advocated against corporal punishment and apartheid while supporting contraceptives, abortion and the LGBT community many decades before those positions became mainstream.
Ерте өмір және мансап
Ноэль Браун Уотерфордтағы Бат-стритте дүниеге келді, бірақ Дерридің Богсайд ауданында өсті. Браун отбасы да бір кезде Атлон және Баллинроб қалаларында тұрды. Оның анасы Мэри Тереза (құрметті аты Куни) 1885 жылы Мейо округіне қарасты Холлимоунт қаласында туған; оның есіміне онда тақта орнатылған. Оның әкесі Джозеф Браун, RIC сержанты, кейіннен Балаларға қатыгездіктің алдын алу жөніндегі Ұлттық қоғамда инспектор болып жұмыс істеді және осы жұмысының нәтижесінде Браун отбасының барлығы туберкулезбен ауырды. 1920 жылдары екеуі де осы аурудан қайтыс болды; әкесі бірінші болып қайтыс болды, әйелі мен жеті баласын күтіп отыру үшін тек 100 фунт стерлинг қалдырды. Мэри (сол кезде туберкулезден өліп бара жатқан) өзінің және балаларының Ирландияда қалса жұмыс үйіне түсіп қалуы мүмкін деп қорқып, Браун отбасының барлық мүлкін сатып, оларды Лондонға, Англияға алып кетті. Олар келгеннен екі күн өткен соң Мэри қайтыс болды, кейіннен кедейлерге арналған қабірге жерленді. Оның жеті баласының алтауы туберкулезбен ауырды. Ноэль – туберкулезден кейін ересек шаққа жеткен Браун отбасының екі баласының бірі ғана. Оның аман қалған жалғыз бауыры Джоди болды, ол жон және таңдай жарығымен туған. Джодидің денсаулығына байланысты Ноэль оны қоғамның «мүлдем қаламаған» адамы деп сипаттады, бұл оның қарындасын Джодиді жұмыс үйіне жіберуге итермеледі. Содан кейін Джоди операция кезінде қайтыс болды, Ноэльдің сөзімен айтқанда, дәрігер оған «эксперименттік» пластикалық операция жасағанда. Джоди де кедейлерге арналған қабірге жерленді. 1929 жылы ол Истборн қаласындағы Сент-Энтони дайындық мектебіне тегін қабылданды. Содан кейін ол Беркширдегі Олд-Виндзор қаласының жанындағы иезуиттердің жеке мектебі – Бомонт колледжіне стипендия алды, онда ол Дублиннен келген бай ұл Невилл Ченспен дос болды. Невиллдің әкесі, белгілі хирург Артур Ченс (хирург сэр Артур Ченстің ұлы) кейіннен Дублиндегі Тринити колледжінде Браунның медициналық білімін алуына төледі. 1940 жылы, әлі студент кезінде Браун туберкулездің қайталануына ұшырады. Сассекс округының Мидхерст қаласындағы санаториядағы емделу ақысын Ченс отбасы төледі. Ол жазылып, 1942 жылы медициналық емтихандарды тапсырып, Дублиндегі доктор Стивенс ауруханасында медициналық стажер ретінде жұмыс істеді, онда ол Бетел Соломонспен бірге жұмыс істеді. Кейіннен ол Ирландия мен Англияның көптеген санаторияларында жұмыс істеді, осы аурудың салдарымен күресті. Көп ұзамай ол туберкулездің апатына қарсы күресудің жалғыз жолы – саясатқа қатысу екеніне көз жеткізді.
Саясатта
Балалық шағындағы кедейлік пен қайғы-қасірет оған терең әсер етті. Ол өзінің аман қалғанын және білім деңгейін толыққанды жақсылыққа байланыстырады, себебі кездейсоқ оқиға оны құтқарып қалды, әйтпесе ол қалған отбасысы сияқты белгісіз және кедейлікте өлуге тағдырланған болар еді. Браун мұны өте жақтырмады және өз отбасына осындай тағдыр тимеуін қамтамасыз ету мақсатымен саясатқа қадам басты. Көпшіліктің таңғалуына орай, партия жетекшісі Шон МакБрайд Браунды жаңа үкіметтегі партияның екі министрінің бірі ретінде таңдады. Браун Дэйл Эйранға келген күні-ақ министр болып тағайындалған депутаттардың санаулы бірі болды, ол Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды.
Денсаулық сақтау министрі
Алдыңғы үкімет денсаулық сақтау реформасы жөніндегі ақ парақ дайындады, нәтижесінде 1947 жылғы Денсаулық сақтау туралы заң қабылданды. 1948 жылдың ақпанында Браун Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды және Ақ парақта ұсынылған және Заңмен енгізілген реформаларды бастады. Денсаулық сақтау реформалары жаңа вакцина мен жаңа дәрілердің (мысалы, БЦЖ және пенициллин) дамуымен бірге жүрді, бұл бұрын емдеуге келмейтін медициналық жағдайларды емдеуге көмектесті. Браун туберкулезбен ауыратын науқастарға арналған жаппай тегін скрининг жүргізді және жаңа ауруханалар мен санаторийлер салу үшін ірі құрылыс бағдарламасын іске қосты, ол Денсаулық сақтау департаменті бақылап отырған ауруханалық лотереялардан түскен табыс есебінен қаржыландырылды. Бұл, стрептомициннің енгізілуімен бірге, Ирландияда туберкулездің таралуын күрт төмендетуге ықпал етті. Денсаулық сақтау министрі ретінде Браун Католик шіркеуінің епископтарымен және медициналық қауыммен «Ана мен бала» жоспары бойынша қақтығысқа түсті. Бұл жоспар, сондай-ақ 1947 жылғы Денсаулық сақтау заңымен енгізілген, 16 жасқа дейінгі барлық аналар мен балаларға тегін мемлекеттік медициналық көмек көрсетуді көздеді, мұндай шара сол кезде Ирландияда радикалды болып саналды, бірақ Еуропаның қалған бөлігінде емес. Жеке практикадағы дерлік барлық дәрігерлер бұл жоспарға қарсы болды, себебі ол олардың табысына байланысты «қызмет үшін төлем» моделін құлдыратуы мүмкін еді. Көптеген ауруханаларды басқаратын шіркеу иерархиясы Ирландия Республикасында «әлеуметтік медицинаны» кеңейтуге қатысты қарсылық білдірді (бірақ олар Солтүстік Ирландиядағы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі арқылы оның ұсынылуына ешқандай қарсылық көрсетпеді). Олар «Ана мен бала» жоспары ата-аналардың құқықтарына қол сұғып, аналарға діни емес медициналық кеңес берудің Католик дінінің талаптарына қайшы келетін босандыруға әкелуі мүмкін деп қорқыды. Олар Браунды жақтырмады, оны «Тринити католигі» деп санады (ол Тринити колледжіне баруға болмайды деген шіркеудің үкіміне бағынбаған адам, себебі Тринити колледжі протестанттар құрған және көп жылдар бойы католиктерге оқуға рұқсат бермеген). Епископтардың қысымымен коалициялық үкімет «Ана мен бала» жоспарынан бас тартып, Браунды Денсаулық сақтау министрі лауазымынан кетуге мәжбүр етті. Ол 1951 жылдың 12 сәуірінде Дайлға жасаған отставкалық сөзінде оқиғалардың өзінің нұсқасын баяндады. Ол үкімет жоспарын шіркеудің мақұлдауына жібергеніне қатты өкініш білдірді, оны шіркеуге өзінің жоспары ретінде емес, үкіметтік саясат ретінде сипаттауға тырысты, бұл оған министрліктен кетуден басқа амал қалдырмады. Премьер-министр Джон А. Костелло бірден: «Мен мұндай көп қателіктер, жаңылыстар мен бұрмалаулар бар мәлімдеме естігенім есімде жоқ, мүмкіндігінше мейірімділікпен айтайын» деп жауап берді және бірнеше сағаттан кейін толық жауабын берді. Браун үкіметтен кеткеннен кейін қарсыластарын ұятқа салу үшін «Айриш Таймс» газетіне Костелло мен Макбрайдтың католик иерархиясымен жүргізген хат алмасуын жариялауға жағдай жасады, онда олар епископтарға бағынуын көрсеткен. «Ана мен бала» жоспарына байланысты туған дау-дамандар Браун министр болған коалициялық үкіметтің құлауына әкелді. Бірақ шіркеудің әлеуметтік медицинаға қарсылығы кейінгі Фианна Фейл үкіметі кезінде де жалғасты. Иерархия ана мен сәбиге қаражатты тексерусіз көмек көрсету жоспарын қабылдамады, тіпті Фианна Фейл жас шегін он алты жылдан алты аптаға дейін төмендеткен кезде де, үкімет қайтадан бас тартып, мойынсұнды.
Кейінгі саяси мансап
Денсаулық сақтау министрі лауазымынан кеткеннен кейін Браун Clann na Poblachta партиясынан шығып, бірақ келесі сайлауда Дублиннің оңтүстік-шығысынан тәуелсіз TD ретінде Dáil-ге қайта сайланды. 1953 жылы Браун Фианна Файл партиясына қосылды, бірақ 1954 жылғы жалпы сайлауда Дэйлдегі өкілдігінен айырылды. Ол 1957 жылғы жалпы сайлауға кандидат болып іріктеле алмады және партиядан кетті. Сол сайлауда Дублиннің оңтүстік-шығысынан тәуелсіз TD ретінде қайта сайланды. 1958 жылы ол Джек Маккуилланмен бірге Ұлттық прогрессивті демократтар партиясын құрды. Браун 1961 жылғы жалпы сайлауда өкілдігін сақтап қалды, бірақ 1963 жылы ол және Маккуиллан Еңбек партиясына қосылып, Ұлттық прогрессивті демократтар партиясын таратып жіберді. Дегенмен, Браун 1965 жылғы жалпы сайлауда өкілдігінен айырылды. 1960 және 1970 жылдары Браун Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күрестің белсенді жақтасы болды; 1970 жылы Браун Ирландияның Оңтүстік Африка регби командасымен ойын өткізген кезде Лимериктегі Томмонд Паркі мен Дублиндегі Лансдоун Роудтың жанында наразылық акциясына қатысты. Браун Ұлттық Азаттық Конгресінің (ANC) ұсынысымен Оңтүстік Африкадан тауар импортын үдемелі түрде кеңейтуге шақырды. 2021 жылы Лео Варадкар Браунның Сенаттағы кезеңінде терапиялық абортты заңдастыруды қолдаған Оирехтас мүшесінің алғашқысы болғанын айтты. Партия құрылғаннан кейін Браун жаңа Социалистік Еңбек партиясына қосылды және қысқа мерзімге оның жалғыз TD-сы болды, 1981 жылғы жалпы сайлауда Дублин Солтүстік Орталық округінен сайланды. Браун 1982 жылдың ақпан айындағы жалпы сайлауда саясаттан шықты.
Президенттікке үміткер болу ұсынысы
1990 жылы Майкл Д. Хиггинс басқаратын Лейборист партиясының бірнеше солшыл өкілдері Браунға жүгініп, оған сол жылы өтетін президенттік сайлауда партияның кандидаттығына түсуді ұсынды. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, Браун келісті. Бірақ бұл ұсыныс партия басшысы Дик Спринг пен оның жақын достарын екі себептен қорқытты. Біріншіден, басшылық құпия түрде заңгер және бұрынғы сенатор Мэри Робинсонды кандидат ретінде тіркеуге шешім қабылдаған еді. Екіншіден, Спрингтің төңірегіндегі көптеген адамдар Браунды кандидат ретінде көруге "бүкіл бойлары дірілдеді", оның "партияға деген құрметінің жоқ немесе өте аз" екеніне және "қандай жағдайда болса да, үміткер ретінде өзін-өзі жоюы мүмкін" деп ойлады. Спринг Браунға телефон арқылы партияның басқару кеңесі Робинсонды одан артық деп таңдағанын хабарлағанда, Браун телефонды қойып қойды. Браун қалған жеті жылын сайлауда жеңіске жетіп, Ирландияның жетінші президенті болған және өкілеттігі кезінде ең танымал тұлғалардың біріне айналған Робинсонды сынаумен өткізді. Ол науқан барысында қарсыласы Fine Gael партиясынан Остин Кьюриді қолдайтынын да мәлімдеді.
Тұлға
20 ғасырдағы Ирландияның танымал тұлғаларының бірі Ноэль Браун көп дау тудырды. Оның қолдаушылары үшін ол консервативті және реакциялық католицизмге қарсы тұрған прогрессивті либерал болды. Ал қарсыластары оны тұрақсыз, қиын мінезді және өзінің бақытсыздықтарының өзі кінәлі адам деп есептеді. Браун 1986 жылы "Толқынға қарсы" атты автобиографиясын жариялағаннан кейін бейтарап көзқарасты ұстанушыларды да ренжітті. Бұл кітап "Irish Times" газетінің пікірінше, "жариялау сенсациясына" айналып, қысқа мерзімде 80 мыңнан астам дана сатылды. Ирландияның денсаулық сақтау саясатын зерттеген және 1940-1950 жылдарға қатысты құжаттарға қол жеткізген доктор Рут Баррингтон кітаптың сенімділігіне күмән келтірді. Он жыл өткен соң, Еңбек партиясының жетекші қызметкері Фергус Финлей Браунның "жаман мінезді және ренішті қарт адамға" айналғанын айтты. Тарихшы және саясаттанушы Морис Мэннинг Браунның "адамдарда терең адалдық сезімін тудыруға қабілетті болғанын, бірақ оныңмен бірге жұмыс істегендер мен қарсыласқандардың көпшілігі оны қиын, өзімшіл, қарсыластарының ниеттерін қабылдағысы келмейтін және оған келіспейтіндерге қатысты әділетсіздік танытқан адам деп санады" деп жазды. Дегенмен, осы "қиындықтардың" бір бөлігі Браунның бір құлағының инфекция салдарынан саңырау болуынан туындаған. 2000 жылы Браунмен бұрын жүргізілген терең сұхбатқа негізделген осы бейнелеулерге қарсы пікір жарияланды. Саясаттан кеткен соң Браун әйелі Филиспен бірге Галвей графтығындағы Бейл-на-Абханнаға көшіп, 1997 жылдың 21 мамырында 81 жасында қайтыс болды.
Мұра
2010 жылы RTÉ жүргізген халық арасындағы сауалнамада ол Ирландияның ең ұлы тұлғаларының алғашқы ондығына кірді. 2021 жылы Лео Варадкар Дублин Тринити колледжінің студенттеріне Браун туралы арнайы лекция оқыды, онда Браунның өмір жолын қысқаша баяндады. Варадкар Браунның қиын мінезді екенін айтты, бірақ оны көбінесе жоғары бағалады, Варадкар оның "әрқашан оның идеализміне, құштарлығына және сене білген адамдар мен мәселелерді қорғауға деген қажырлылығына қызыққан" деді.