Кіріспе

1935 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Жаңа мәміле» бағдарламасының маңызды бөліктерін конституцияға қайшы деп жариялаған ісі – A. L. A. Schechter Poultry Corp. v. United States, 295 U. S. 495 (1935) Құрама Штаттар Жоғарғы Сотының құс өнеркәсібіне қатысты ережелерді делегациялау принципіне сәйкес келмейтін және Конгресс өкілеттігінің коммерция бойынша ережелерді пайдаланудың дұрыс еместігі туралы шешімі болды. Бұл – президент Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа мәмілесінің» негізгі құрауышы болған 1933 жылғы Ұлттық өнеркәсіпті жаңғырту заңының (NIRA) бөліктерін конституцияға қайшы деп таныған бірауыздан қабылданған шешім еді. Бұл іс «Науқас тауық ісі» деген атпен танымал болды.

Фактілер

Аталған ереже 1933 жылғы Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту туралы заңның (NIRA) негізінде қабылданған. Оған баға мен жалақыны бекіту, сондай-ақ сау емес тауықтарды қоса алғанда, бүкіл тауықты сату талаптары кірді. Үкімет Шехтер ағайындары ауру құстар сатты деп мәлімдеді, осыдан кейін бұл іс «ауру тауық ісі» деп белгілі болды. Бұл шешімде NIRA-ның жұмыс уақытының лимиті және кәсіподақтардың ұйымдасу құқығы туралы ережелері де қарастырылды. Бұл үкім 1935 жылдың қаңтары мен 1936 жылдың қаңтары аралығында президент Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа саясат» заңнамасының бір бөлігін күштен шығарған бірнеше шешімнің бірі болды, сот экономикалық реттеулерге қанағаттанбағанша. Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту туралы заң жеке сауда және өнеркәсіптік топтарға сауда үшін жергілікті кодекстерді жасауға мүмкіндік берді. Президент кейбір кодекстерге заң күші беруге құқылы болды. Жоғарғы соттың жергілікті экономикаға белсенді түрде федералдық араласуға қарсылығы Рузвельтті «Жаңа саясатты» қолдайтын судьялармен сотты толтыруға тырыстырды. Бастапқыда Шехтер құс фабрикасына 60 айып тағылды, бірақ АҚШ Жоғарғы соты істі қараған кезде олар 18 айыпқа дейін азайтылды, сонымен қатар құлық жасау айыптары да қосылды. Шехтер құс фабрикасына тағылған 18 айыптың арасында «жарамсыз тауықты қасапшыға сату» және екі тексерілмеген тауықты сату болды. Он айып «тікелей сою» талаптарын қамтитын кодексті бұзуға қатысты. «Тікелей сою» клиенттерге қалаған тауықтарын таңдауға тыйым салды; оның орнына клиент қораға қолын салып, қолға тиген алғашқы тауықты таңдауға міндетті болды. Ауызша тартыс кезінде судья Джордж Сазерленд: «Егер барлық тауықтар қораның бір жағына жиналса қалай болады?» деп сұрағанда, зал күлді. Шехтер ағайындары еврейлер еді (Шехтер тегі идиш тілінде «қасапшы» дегенді білдіреді және ритуалдық қасапшыға сілтеме жасайды). Сот материалдарына сәйкес, олардың кейбір клиенттері тауықты жеке таңдауды қалаған, себебі бұл раввиндерге тауықты кошер деп куәландыруды жеңілдетеді деп сенген, бірақ бұл сенім баршаға ортақ болмауы мүмкін. Алайда, Жоғарғы соттың шешімі діни бостандық мәселесін қарастырмады.

Үкім

Бас судья Хьюз NIRA президентке шығаруға мүмкіндік берген өнеркәсіптік "әділ бәсекелестік кодекстерін" жарамсыз деп тану туралы бірауыздан шешім қабылдады. Сот кодекстер биліктің конституциялық бөлінуін бұзады деп тапты, бұл заң шығарушы билікті атқарушы билікке беруге рұқсат етілмейді. Сондай-ақ, сот NIRA ережелері Конгрестің сауда туралы ережеге сәйкес өкілеттігінен асып түсетінін мәлімдеді. Сот Конгресс заңды түрде реттей алатын мемлекетаралық саудаға тікелей әсер ететін және тек мемлекеттік құқық мәселесі болып табылатын жанама әсерлер арасындағы айырмашылықты көрсетті. Құс өсіру және сату мемлекетаралық салада болса да, Сот бұл жағдайда "мемлекетаралық сауда ағыны" тоқтағанын анықтады. Шехтер мал сою зауытының тауықтары тек қана штат ішіндегі сатып алушыларға сатылды. Шехтердің мемлекетаралық саудаға тигізген әсері жанама болды, сондықтан федералдық биліктің құзыретінен тыс қалды. Көптеген адамдар NIRA-ны "өлген заң" деп санаса да, Сот оның күшін жоюды Конгресс билігінің конституциялық шектерін бекіту мүмкіндігі ретінде пайдаланды, әйтпесе ол мемлекетаралық саудаға "әсер ететін" және заңды штаттық биліктің көптеген салаларына араласатын кез келген нәрсеге қол жеткізе алады деп қорқып. Сот заңның Он бірінші түзетуді бұзғанын айтты. Жоғарғы Сот тарихшысы Дэвид П. Карридің айтуынша, сот "конгресске шағын мал сою зауытында жалақы мен жұмыс уақытын реттеуге рұқсат беру, мемлекетаралық саудаға алыс әсер ететін жағдайда он бірінші түзетуді сақтауға ештеңе қалдырмайды" деп сенді. Карри былай қосты: "Соттардан бұл мәселенің бизнеске ғана қатысты екендігін ескерсек, Конгресс 1933 жылы Адольф Гитлерге Германияны декрет бойынша басқаруға рұқсат берген заңнан айырмашылығы аз екенін түсінгенімізді елестетеміз. Шехтердегі делегациялау шешімі заң шығарушы билікті өкілдер жиналысына беру туралы Құрылтайшылардың шешімін еске түсіреді". Сот төрешісі Бенджамин Кардозоның келісетін пікірі тікелей және жанама әсерлерге қатысты спектрлік көзқарас қатаң дихотомияға қарағанда артық екендігін түсіндірді. Кардозо бұл жағдайда Шехтердің мемлекетаралық саудаға қатысы жоқ, өте кішкентай ойыншы екенін сезінді. Коммерциялық баптың бұл дәстүрлі түсіндірілісі кейінірек сот тарапынан жоққа шығарылды, ол Рузвельттен келген қауіп-қатерлерден кейін, NLRB v. Jones & Laughlin Steel Corp (1937) сияқты істерде осы саладағы Конгресс билігін кеңінен түсіндіре бастады. Алайда, соңғы кездері АҚШ-тың Лопеске қарсы ісі (1995) сияқты істерде соттың өзінің қолданылу аясын шектеуге бейімділігі артып келе жатқанын көрсетеді. 2011 жылы Бонд АҚШ-қа қарсы істе Жоғарғы Сот Шехтерді прецедент ретінде сілтеді.

Маңыздылығы

Рузвельттің көмекшілерімен сөйлескенде судья Луис Брандейс: "Бұл орталықтандыру саясатының соңы, мен сіздерден президентке барып, үкіметтің барлық нәрсені орталықтандыруына біз жол бермейтінімізді жеткізуіңіздерді өтінемін" деді. Нью-Йорк штатындағы Хайд-паркте, шешім шыққаннан кейінгі бірнеше күнде Рузвельт бұл шешімді Сауда бабының (Commerce Clause) көне түсіндірмесі деп сынады. Шешім жарияланған соң, газеттер NIRA кодексін бұзған 500 іс бойынша қудалау тоқтатылатынын хабарлады.