Кіріспе

Құс түрлері

Жылытқыш шаян (Charadrius hiaticula) – Солтүстік Еуразияның көп бөлігінде және Гренландияда көбейетін шағын шаян. Charadrius туысының атауы төртінші ғасырғы Вульгатада айтылған сары құсқа қатысты кешірек латын сөзінен шыққан. Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі kharadrios сөзінен туындаған, ол шатқалдар мен өзен аңғарларында кездесетін құс (kharadra – "шатқал"). Hiaticula сөзі латын тілінде және грек терминімен ұқсас мағынаға ие, hiatus – "қиық" және cola – "мекендеуші" (colere – "мекендеу") сөздерінен шыққан.

Сипаттама

Ересектердің дене ұзындығы және қанаттарының ені аралығында болады. Арқасы мен қанаттары сұр қоңыр, құрсағы ақ, ал көкірегі ақ түсті, бір қара жағасы бар. Басында қоңыр қап, маңдайы ақ, көздерінің айналасында қара маска және қысқа қызғылт сары мен қара түсті мүсік бар. Аяқтары қызғылт сары, тек сыртқы екі бармағы ғана аздап жапырақтанған, ал сәл кішірек, бірақ басқа жағынан өте ұқсас жартылай жарымжапырақтының үш бармағы да аздап жапырақтанған, сондай-ақ көкірегіндегі қара жолағы да сәл тар; бұрын бұл түр қазіргі түрге жатқызылған. Жастардың түсі ересектерге қарағанда көңілсіз, көбінесе толық емес сұр қоңыр көкірек жолағы, қара мүсік және сарғыш сұр аяқтары болады. Бұл түр кішкентай сақиналы көбелектен аяқтарының түсімен, басының пішінімен және анық сары көз шеңберінің болмауымен ерекшеленеді.

Өсімдіктер өсіру, таралу аймағы және тіршілік ету ортасы

Қаңқалы көкпардың көбейетін жері – Солтүстік Еуросибір және Арктиканың солтүстік-шығысындағы жағалаулар мен тегіс далалардың ашық жерлері. Кейбір құстар ішкі аймақтарда көбейеді, ал Батыс Еуропада Францияның солтүстігіне дейін ұялайды. Олар өсімдік өсуі аз немесе жоқ ашық жерде ұя салады. Егер ұяға қауіпті жануар жақындаса, ересек құс ұядан алыстап кетеді, содан кейін бұзушыны өз басына тартып алу үшін дауыс шығарып, қанаты сынғандай болады. Бұзушы ұядан жеткілікті қашықтыққа кеткен соң, көкпар ұшып кетеді. Қаңқалы көкпар көшпенді құс, қыстау үшін Африканың оңтүстігіндегі жағалау аймақтарына ұшып барады. Норвегияда геолокаторлар ересек көкпарлардың Батыс Африкаға көшіп баратынын көрсетті. Ұлыбритания мен Солтүстік Франциядағы көптеген құстар жыл бойы тұрады.

Тамақтандыру

Бұл құстар көбінесе көзбен көріп, жағажайлар, таяз сулы аймақтар мен далаларда тамақ іздейді. Олар жәндіктер, шаябақтар және құрттарды жейді.