Кіріспе
Стилтон – ағылшын сыры, екі түрі бар: көгілдір, оған ерекше иіс пен дәм беру үшін Penicillium roqueforti қосылады, және ақ, оған қосылмайды. Еуропалық комиссия екеуіне де қорғалған атау тегі (ҚАТ) мәртебесін берді, яғни Стилтон деп тек Дербишир, Лестершир және Ноттингемшир округтерінде өндірілген сырды ғана атауға болады. Сыр өзінің атын Стилтон ауылынан алған, қазір Кембриджширде орналасқан, онда ол көптен бері сатылып келген, бірақ рұқсат етілген үш округтің бірінде емес болғандықтан, онда жасалмайды.
Stilton is an English cheese, produced in two varieties: Blue, which has Penicillium roqueforti added to generate a characteristic smell and taste, and White, which does not. Both have been granted the status of a protected designation of origin (PDO) by the European Commission, requiring that only such cheese produced in the three counties of Derbyshire, Leicestershire and Nottinghamshire may be called Stilton. The cheese takes its name from the village of Stilton, now in Cambridgeshire, where it has long been sold, but cannot be made because it is not in one of the three permitted counties.
Тарих
Франсис Паулет (немесе Паулет), Уаймондхэмдегі ірімшік жасаушы, Лестершир, дәстүр бойынша 1720 жылдары қазіргі Стилтон ірімшігінің пішіні мен стилін қалыптастырғаны үшін марапатталған, бірақ басқалар да аталған. Уильям Маршалл жариялаған 19 ғасырдың басындағы зерттеулер Стилтонның жергілікті өндірілген ірімшігі мен кейіннен жергілікті бақылауда басқа жерде өндірілген ірімшікті импорттау арқылы жоғары айналымды коммерциялық өнеркәсіптің дамуы арасындағы байланысты көрсету үшін логика мен ауызша тарихты ұсынады. Ричард Брэдли 1726 жылы Стилтон ірімшігінің рецептін жариялады, ол кейін Кембридж университетінің бірінші ботаника профессоры болды. Стилтон ірімшігіне тағы бір ерте жазбаша сілтеме 1722 жылы Уильям Стуклиден келді. Дэниел Дефо 1724 жылғы «Ұлыбритания аралының толық айналымы» еңбегінде былай деп жазады: «Біз Стилтон қаласынан өттік, ол ірімшігімен әйгілі, оны біздің ағылшын пармезанымыз деп атаймыз, және ол үстелге шаяндармен немесе құрттармен бірге әкелінеді, соншалықты көп, олар сіз ірімшікті жейтіндей, шаяндарды жеу үшін сізге қасық әкеледі». Стилтон ірімшік өндірушілер қауымдастығының мәлімдемесіне сәйкес, Көк Стилтон ірімшігін алғаш рет саудаға шығарған адам – Купер Торнхилл, ол Ұлы Солтүстік жолындағы «Белл Инн» мейрамханасының иесі, Стилтон ауылы, Хантингдоншир (қазір Кембриджширдің әкімшілік ауданы). Дәстүр бойынша, 1730 жылы Торнхилл Лестерширдің ауылдық жеріндегі Мелтон-Моубрей маңындағы шағын ферманы барысында ерекше көк ірімшікті тапты – мүмкін Уаймондхэмде. Ол ірімшікке ғашық болып, «Белл Инн» мейрамханасына Көк Стилтонды сатуға эксклюзивті құқық берді. Одан кейін көп ұзамай, ірімшіктермен толтырылған керуендер мұнда жеткізіле бастады. Ауыл Ұлы Солтүстік жолында, Лондон мен Солтүстік Англия арасындағы басты дилижанс бағытында орналасқан, сондықтан Торнхилл сатуды ілгерілете алды және Стилтонның даңқы тез тарады. 1936 жылы Стилтон ірімшік өндірушілер қауымдастығы (SCMA) ірімшіктің сапасы мен шығу тегін қорғау үшін реттеуді лоббилеу үшін құрылды. 1966 жылы Стилтон сертификациялық тауар белгісі арқылы заңдық қорғау алды, бұл мәртебеге ие болған жалғыз британдық ірімшік.
Өндiру және СНБ мәртебесі
Blue Stilton-ның ерекше көк тамырлары ірімшіктің қабығын тот баспайтын болаттан жасалған инелермен тесіп, ауаның ішке өтуіне мүмкіндік береді. Дайындау және пісіру процесі шамамен тоғыз-он екі аптаға созылады. "Stilton" атауын пайдалану үшін ірімшік Дербишир, Лестершир және Ноттингемшир округтерінің бірінде жасалуы керек, сондай-ақ пастеризацияланған жергілікті сүт қолданылуы тиіс. Бұл округтердегі Stilton өндірушілері 1996 жылы Еуропалық заң бойынша қорғалатын атау тегі (PDO) мәртебесін алды. Brexit-тен кейін де, ЕО заңнамасы бойынша (ЕО және Солтүстік Ирландияда) және Ұлыбритания заңнамасы бойынша (Англия, Шотландия және Уэльс) ірімшік PDO қорғауымен қамтамасыз етіледі. 2016 жылдың қыркүйегіне дейін Stilton өндіруге лицензиясы бар алты сүт зауыты болды – Лестерширде үш, Ноттингемширде екі және Дербиширде біреуі. Олардың әрқайсысы Еуропалық EN 45011 стандартына сәйкес аккредиттелген тәуелсіз инспекциялық агенттіктің жүйелі тексерулерінен өтеді. Лицензия алған төрт сүт зауыты Белвоар аңғарында орналасқан, ол Ноттингемшир, Лестершир және Линкольншир округтерінің шекарасында жатыр. Бұл аймақ Stilton өндірісінің орталығы болып саналады, сүт зауыттары Мелтон Моубрей қаласында және Колстон Басет, Кропвелл Бишоп, Лонг Клаусон және Саксельби ауылдарында орналасқан. Лестерширдегі тағы бір сүт зауыты Хунгарттон ауылының жанында, Белвоар аңғарының қалыпты шекарасынан тыс жерде орналасқан. Quenby Hall 2005 жылдың тамызында жаңа сүт зауытында Stilton өндірісін қайта бастады (ескі зауыт 18 ғасырға дейін сақталған), бірақ 2011 жылы бизнес жабылды. Stilton ірімшігі 1900 жылдан бері Дербиширде, бастапқыда Хартингтон қаласында өндіріледі. Бұрынғы Dairy Crest иеленген, Хартингтонда өнім шығарған лицензиялы сүт зауыты 2008 жылы Long Clawson зауытымен сатып алынып, 2009 жылы жабылды, өндіріс Лестерширге көшірілді. Екі бұрынғы қызметкер 2014 жылы Хартингтон приходындағы Пикехоллде Хартингтон кремханасын құрды. Оларға көп ұзамай тағы үш серіктес қосылды, бұл компания Stilton өндіруге лицензиясы бар алты компанияның ең кішісі болып табылады. 2021 жылдың наурызына қарай Hartington Stilton Ұлыбританияда сауда жасады, сонымен қатар АҚШ және ЕО-ға экспорттады; ол Канадаға экспорттауды жаңадан бастаған еді. Компания директоры BBC-ге "АҚШ-тан қызығушылық пен тұтынушылар сатылымының күрт өсуін" байқағанын айтты, бірақ Brexit салдарынан ветеринариялық сертификаттың құнына байланысты Еуропалық Одаққа сату тоқтатылды. Stilton ірімшігін Stilton ауылында жасауға болмайды, өйткені ол рұқсат етілген үш округтің ешқайсысына жатпайды, Кембриджширдің әкімшілік және Хантингдонширдің тарихи округтеріне кіреді. Original Cheese Company Defra-ға ауылды қосатын Stilton PDO-ға өзгерту енгізу туралы өтініш бірақ, 2013 жылы өтініш қабылданбады. Stilton ірімшігі сонымен қатар Стаффордширде де өндірілген. Листерширдің Биби қаласындағы Натталл отбасы 1892 жылы Утокстерде Stilton ірімшік фабрикасын ашып, жергілікті сүт пен жақсы көлік инфрақұрылымын пайдаланды. Алайда, бұл кәсіпорын ұзаққа созылмады және бұл орын жалпы сүт өндіретін зауытқа айналды.
Тұтыну
Көк стильтонды көбінесе сельдерей немесе алмұртпен жейді. Ол көбінесе көкөніс сорпасына, әсіресе кремді сельдерейге немесе брокколиге дәмдеуіш ретінде қосылады. Әдетте оны түрлі крекерлермен, печеньелермен немесе нанмен жейді. Одан көк ірімшік соусын жасап, стейкке төгіп жеуге немесе ірімшікті салатқа ұсатып салуға болады. Дәстүр бойынша, арпа шарабы немесе порт көк стильтонмен үйлестіріледі, бірақ ол тәтті шери немесе Мадейра шараптарымен де жақсы салады. Стилтон ірімшігінің ортасын ойып, оған порт шарабын құю әдеті дұрыс емес; дегенмен, бұл қосымша "тіс пастасына ұқсас" бұрандалы түтікшелерде сатылады. Ірімшікті дәстүр бойынша Рождествода жейді. Ірімшіктің қабығы пісу процесінде табиғи түрде пайда болады және Эдам немесе Порт Салют сияқты кейбір басқа ірімшіктердің қабығынан айырмашылығы, жеуге жарамды. Ақ стильтонға *Penicillium roqueforti* көк саңырауқұлағы қосылмаған, әйтпесе ол стильтонға тән көк тамырларды тудырар еді. Бұл сынықтайтын, қаймақты, ашық текстуралы ірімшік, қазір оны абрикос, имбир және цитрус немесе кептірілген жемістермен араластыру үшін кеңінен қолданады. Хансман ірімшігі көк стильтон мен қос глостерден жасалады.