Дауыс алмасу: Сайлау стратегиясы мен заңдылығы

Кіріспе

Екі адам өзара келісілген тәртіппен дауыс беруге міндеттенгенде стратегиялық дауыс беру практикасы қолданылады.

Дауыс алмасу, сондай-ақ бірлесіп дауыс беру немесе дауыс жұптастыру деп аталады, ол бір округтегі сайлаушы өз округінде жеңіске жету мүмкіндігі жоғарырақ, бірақ өзіне азырақ ұнайтын кандидатқа немесе партияға тактикалық түрде дауыс беруге келіскен жағдайда, екінші округтегі сайлаушының бірінші сайлаушыға ұнайтын кандидатқа тактикалық дауыс беруімен жүзеге асырылады, себебі сол кандидаттың осы округте жеңіске жету ықтималдығы зор. Дауыс жұптастыру әдетте бейресми түрде (яғни, міндетті келісімдерсіз) жүзеге асырылады, бірақ АҚШ, Ұлыбритания және Канадада кейде өте күрделі болып келеді, онда сайлаушылар мұндай стратегияларды ұйымдастыру үшін интернет платформаларын жиі пайдаланады. Бұл процеске үш елде де заңдық шағымданулар болған, нәтижесінде ол заңды деп танылды. Мысалы, Ұлыбританиядағы сайлауларда тактикалық дауыс беру көбінесе Лейборист партиясы мен Либерал-демократтар арасында болады. Бір округте Лейборист партиясы мен Консерваторлар партиясы кандидаттары шатысқан жарысқа түсіп, Либерал-демократтар қалып қоюы мүмкін. Ал басқа округте Либерал-демократтар Лейборист немесе Консерватор кандидаттарымен тікелей бәсекелесіп жатуы мүмкін. Бірінші округтегі Либерал-демократ сайлаушысы екінші округтегі Лейборист сайлаушысы Либерал-демократ кандидатына дауыс бергеніне келісім береді, ал ол өз кезегінде Лейборист кандидатына дауыс береді, осылайша Лейборист партиясы немесе Либерал-демократтар Консерваторлардан қосымша орынды жеңіп алу мүмкіндігіне ие болады. Тактикалық дауыс беру 2000 жылдан бері АҚШ президенттік сайлауларында стратегия ретінде қолданылып келеді. Бұл тәжірибеде, сенімді штаттардағы үлкен партиялардың сайлаушылары үшінші партия кандидаттарын қолдайды, ал бұл өз кезегінде шешуші штаттардағы сайлаушылардың екі жетекші үміткердің біріне дауыс беруіне мүмкіндік береді. АҚШ-тың сайлау коллегиясы арқылы штаттың барлық дауысы сол штаттың жеңімпаз президенттік кандидатына беріледі, дауыс айырмасы қаншалықты болса да (Мэн және Небраска штаттарынан басқа). Үшінші партиядан президенттікке үміткерлер көбінесе сайлау коллегиясының дауысын алмайды, бірақ өздерінің мәселелеріне назар аудару үшін жетекші үміткерлерден дауыстарды тартып алуға қабілетті. Дауыс жұптастыру келісімдерінде үшінші партияның қолдаушылары шешуші емес штаттардағы үлкен партияның қолдаушыларымен стратегиялық түрде дауыс береді, нәтижесінде үшінші партияның кандидаты көпшілік дауысын, ал үлкен партияның кандидаты сайлау коллегиясының дауысын алуына үміттенеді.

Vote swapping, also called co voting or vote pairing, occurs when a voter in one district agrees to vote tactically for a less preferred candidate or party who has a greater chance of winning in their district, in exchange for a voter from another district voting tactically for the candidate the first voter prefers, because that candidate has a greater possibility of winning in that district. Vote pairing occurs informally (i. e. without binding agreements), but sometimes with great sophistication in the United States, United Kingdom, and Canada, where voters often use online venues to organize such strategies. In all three countries, the process has been subjected to legal challenge and been deemed legal. Using UK elections as an example, tactical voting is often between the Labour Party and the Liberal Democrats. There may be one constituency in which the Labour Party and the Conservative Party candidates are running in a tight race, with the Liberal Democrat far behind. In another constituency, the Liberal Democrat may be in a close race with either a Labour or Conservative candidate. A Liberal Democrat voter in the first constituency would agree to vote for the Labour candidate in exchange for a Labour voter from the second constituency voting for the Liberal Democrat candidate, allowing either Labour or the Liberal Democrats to pick up an extra seat from the Conservatives. Tactical voting has been used since 2000 as a strategy in U. S. presidential elections. In this practice, major party voters from safe states support third party candidates in exchange for voters from swing states voting for one of the two front runners. Through the United States Electoral College, all of a state's votes go to the winning presidential candidate for that state, no matter how close the margin (Maine and Nebraska excepted). Third party candidates for president frequently garner no Electoral College votes, but can siphon off total votes from the front runners in order to call attention to their causes. In vote pairing agreements, third party supporters in swing states vote strategically with major party supporters in non swing states, in the hope that the third party candidate will get more of the popular vote, while the major party candidate gets more of the Electoral College vote.

Заңдық

АҚШ-та сайлауда дауыс берудің заңдылығы күмән тудырады. Қарсыластар дауыс беру үшін ақшалай құндылығы бар нәрсені беру немесе қабылдау заңсыз деп санайды. (Расында да, дауыс сатып алу немесе сату заңсыз, ал 2000 жылғы президент сайлауында дауыс сатып алу және сату үшін сатирикалық веб-сайт, voteauction.com, Иллинойс штатының судьясымен жабылды.) Дауыс жұптастыруды қолдаушылар, дауыс жұптастыру ақшалай немесе материалдық алмасуды білдірмейді, керісінше, адамдар арасында стратегиялық дауыс беру үшін жай ғана бейресми, міндетті емес келісімдер екенін айтады. Сонымен қатар, дауыс жұптастыру заң шығарушы органдарда, қалалық кеңестерде және т.б. жиі кездесетін практика. 2000 жылдың 30 қазанында, АҚШ-тың 2000 жылғы қарашадағы президент сайлауына сегіз күн қалғанда, Калифорния штатының мемлекеттік хатшысы Билл Джонс voteswap2000.com, Калифорнияда орналасқан дауыс жұптастыру веб-сайтын сотқа бермекке опасыздандырды. Жауап ретінде voteswap2000.com және votexchange2000.com сайттары дереу виртуалды есіктерін жапты. Сайт операторлары Алан Портер (votexchange2000.com) және Уильям Коди (voteswap2000.com), сондай-ақ сайттардың екі потенциалды пайдаланушысы Патрик Керр мен Стивен Льюис Калифорния штатын сотқа берді. 2007 жылдың 6 тамызында 9-шы АҚШ апелляциялық соты «веб-сайттардың дауыс алмасу механизмдері, сондай-ақ олар арқылы жүзеге асырылатын байланыс және дауыс алмасу конституциялық түрде қорғалған» деген шешім шығарды және Калифорнияның негіссіз қауіп-қорқытулары Бірінші түзетуді бұзды. 9-шы апелляциялық сот бұл қауіп-қорқытулардың АҚШ Конституциясының Сауда тарауына қайшы келе ме деген мәселені қарастырмады. «Веб-сайттардың дауыс алмасу механизмдері және олар арқылы жүзеге асырылатын байланыс пен дауыс алмасу конституциялық түрде қорғалған. Олардың мәні – саяси белсенді азаматтардың өзіне ұнайтын кандидаттарды қолдауға және көп дауыс берілген штаттарда сайлау нәтижесіне қарсы келуі мүмкін нәтижелерден қашуға жасаған әрекеттері. Бұл сайлаушылардың тактикасына келісесіз бе, жоқ па, адалдықпен және ақша алмасусыз жасалған мұндай әрекеттер Бірінші түзетуде қорғалған бостандықтың өзегінде жатыр». Канадада, сайлау туралы заңға сәйкес, егер дауыс алмасу келісімінде ақша немесе «материалдық үлестің» алмасуы болмаса, басқа азаматтармен дауыс алмасу заңды. Сонымен қатар, жалған тұлғаны пайдаланып біреуді басқаша дауыс беруге итермелеу де заңсыз.

In the United States, the legality of vote pairing in public elections has been questioned. Opponents claim that it is illegal to give or accept anything that has pecuniary value in exchange for a vote. (Indeed, efforts to buy or sell votes are illegal, and in the 2000 presidential election, there was even a satirical web site for buying and selling votes, vote auction. com, which was shut down by an Illinois judge.) Proponents for vote pairing respond that vote pairing does not involve any pecuniary or monetary exchange; rather, simply informal, nonbinding agreements between people to vote strategically. Also, vote pairing is a routine practice in legislative bodies, city councils, etc. On October 30, 2000, eight days before the November 2000 United States presidential elections, California Secretary of State Bill Jones threatened to prosecute voteswap2000. com, a California based vote pairing website. In response, voteswap2000. com and votexchange2000. com immediately shut their virtual doors. The site operators, Alan Porter (votexchange2000. com) and William Cody (voteswap2000. com), and two potential users of the sites, Patrick Kerr and Steven Lewis, took the state of California to court. On August 6, 2007, the 9th U. S. Circuit Court of Appeals ruled that "the websites' vote swapping mechanisms as well as the communication and vote swaps they enabled were constitutionally protected" and California's spurious threats violated the First Amendment. The 9th Circuit did not decide whether the threats violated the U. S. Constitution's Commerce Clause. "Both the websites' vote swapping mechanisms and the communication and vote swaps that they enabled were constitutionally protected. At their core, they amounted to efforts by politically engaged people to support their preferred candidates and to avoid election results that they feared would contravene the preferences of a majority of voters in closely contested states. Whether or not one agrees with these voters' tactics, such efforts, when conducted honestly and without money changing hands, are at the heart of the liberty safeguarded by the First Amendment." In Canada, vote swapping with other people in Canada is legal per the Elections Act, as long as there is no money or "material benefit" that passes hands in the vote swap agreement. It's also illegal to trick someone using a false identity to influence someone to vote in a different way.

АҚШ президенттік сайлауы, 2000 жыл

Дауыс берудің заңдылығына қатысты пікірталастар 2000 жылғы президенттік сайлау кезінде АҚШ-тағы дауыс беруді жұптастыру веб-сайттарын жабуға жасалған күш-жігермен күшейді. Алайда, федералдық Тоғызыншы апелляциялық сот ақырында бұл әрекетті жоққа шығарды, ал 2004 жылғы президенттік сайлауда дауыс беруді жұптастыруды тоқтатуға ұқсас күш-жігер жұмсалмады. 2000 жылғы сайлаудың соңғы күндері алты республикалық штат хатшысы, Калифорния штат хатшысы Билл Джонс бастаған, дауыс беруді жұптастыру веб-сайттарының заңсыз екенін мәлімдеді және оларды жасағандарға қарсы қылмыстық іс қозғау мүмкіндігін ескертті. Көптеген веб-сайттар Демократиялық партияның президенттік үміткері Аль Горды қолдамайтын штаттардағы жақтастарын, үшінші партияның ең күшті үміткері Ральф Нейдерді қолдайтын штаттардағы жақтастарымен жұптастырып отырды. Кейбіреулер Ральф Нейдердің солшыл демократтардан қолдау алып жатқанын, олардың Аль Горға дауыс беруі мүмкін екенін айтты. Бұл Нейдерге көп дауыс жинауға немесе кем дегенде оның лайықты үлесін алуға, сонымен бірге Горға сайлаушылар алқасының көбірек дауысын алуға мүмкіндік берген болар еді. Ральф Нейдер үшін ұлттық дауыс беруде өз үлесін алудың бірнеше маңызды себебі бар. Бірі – ол 5 процент немесе одан да көп дауыс алса, келесі сайлауда федералдық қаржыландыруға ие бола алады. Сонымен қатар, одан да маңыздысы, ол 2004 жылғы сайлауға қатысты президенттік дебаттарға қатыса алуы мүмкін. Үшінші партиялар президенттік дебаттардан шеттетілуіне наразылық білдірді. 2000 жылы көптеген дауыс беруді жұптастыру веб-сайттары Калифорнияда хостингтелген, сондықтан Калифорния штат хатшысы Билл Джонс веб-сайттардың заңсыз екенін мәлімдегеннен және олардың авторларын қылмыстық қудалаумен қорқытқаннан кейін, сайттардың кейбіреуі (бірақ барлығы емес) өте қиын жағдайда жабылды. Америкалық азаматтық бостандықтар одағы (ACLU) веб-сайттарды қорғауға араласып, Джонсқа қарсы уақытша тыйым салу және содан кейін тұрақты тыйым салу туралы өтініш берді, ол веб-сайттардың авторларының конституциялық құқықтарын бұзғанын мәлімдеді. Алайда, бұл мәселе 2000 жылғы сайлаудан кейін ғана шешілді. Сол кездегі БАҚ дауыс беруді жұптастыру туралы аз мәлімет берді, тек оның заңсыз деп айыпталуын ғана көрсетті. Джонстың дауыс беруді жұптастыру веб-сайттарын жасағандарға қарсы қылмыстық іс қозғау туралы ескертуі 2000 жылғы президенттік сайлаудың нәтижесіне әсер еткен болуы мүмкін. Сайттардың бірі, votetrader.org, дауыс беруді жұптастыруға тіркелген адамдардың санын есептеді. Олардың мәліметінше, Флоридадағы 1412 Нейдерді қолдаушы, республикалық штаттардағы Горді қолдаушылармен жұптастырылды (бірақ көбінесе интернет арқылы емес, басқа штаттардағы туыстары мен достарымен жұптасқан). Флорида штат хатшысы Кэтрин Харрис Флоридадағы сайлауды Джордж Буштың 537 дауыс айырмасымен жеңіске жеткенін растады. Флориданың Жоғарғы соты 2004 жылдың 8 желтоқсанында бұл айырмашылықты өзгертіп, ең көп дегенде 193 дауысқа дейін төмендетті. Флоридада Джордж Буш пен Аль Горға шамамен 2 900 000 адам дауыс берді, ал Ральф Нейдерге дауыс бергендердің саны 97 421 деп расталды. Егер Флоридадағы Ральф Нейдерді қолдаушылардың тағы 0,2% ғана жұптасып дауыс берсе (шамамен 200-ді 97 421-ге бөлсек) – егер 1600 Нейдерді қолдаушы 1400-дің орнына жұптасып дауыс берсе – Аль Гор сайлауды жеңіске жетер еді. Флоридадағы дауыс санауда көптеген басқа да даулар болды: Палм-Бич округіндегі көбелектермен дауыс беруден бастап, Буш штатты толық қайта санауда жеңіп шықты ма деген сұраққа дейін; Кэтрин Харрис, республикашыл, Флоридадағы Буштің сайлау штабының тең төрағасы болған кезде Флорида штатының хатшысы болды. Айта кетерлігі, Калифорния штат хатшысы Билл Джонс, дауыс беруді жұптастыру веб-сайттарының заңсыз екенін мәлімдеген, сонымен қатар Джордж Бушты қолдаған республикашыл болды. Апелляциялық сот 2003 жылдың 6 ақпанында ғана оған қарсы шешім шығарды, бірақ бұл шешім 2000 жылғы сайлаудан ұзақ соң шықты. Келесі президенттік сайлауда, 2004 жылы, дауыс беруді жұптастыру веб-сайттарының заңдылығы күмәнде болмады. Шындығында, Калифорнияның 2004 жылғы сайлаудағы штат хатшысы (Билл Джонстың ізбасары) сол сайлау алдында дауыс беруді жұптастыру заңды екенін жариялады.

The debate regarding the legality of vote pairing peaked during the 2000 presidential election, when there was a strong effort to shut down the U. S. vote pairing websites. However, the federal Ninth Circuit Court of Appeals eventually ruled against this action, and by the 2004 presidential election there was no such effort to shut down vote pairing. The debate intensified in the final days of the 2000 election when six Republican state secretaries of state, led by the California Secretary of State Bill Jones, charged that vote pairing web sites were illegal and threatened criminal charges against their creators. Multiple web sites had sprung up that were matching supporters of the Democratic presidential candidate, Al Gore, in non swing states, with supporters in swing states of the strongest third party candidate, Ralph Nader. Some argued that Ralph Nader was drawing support from left leaning Democrats that would otherwise vote for Al Gore. This would have allowed Nader to get more of the popular vote, or at least his fair share of it, and at the same time allowed Gore to perhaps get more of the Electoral College vote. There are multiple reasons it would be important for Ralph Nader to still get his share of the national popular vote. One is that if he got five percent or more, then he could get federally distributed public funding in the next election. Also, and perhaps more importantly, he could possibly get included in the presidential debates for the next election in 2004. Third parties have protested their exclusion from the presidential debates. In 2000, many of the vote pairing web sites were hosted in California, and so when the California Secretary of State, Bill Jones, charged that the web sites were illegal and threatened their creators with criminal prosecution, some (but not all) of the sites reluctantly shut down. The American Civil Liberties Union (ACLU) got involved to protect the web sites, seeking a restraining order against Jones and then a permanent injunction against him, alleging that he had violated the constitutional rights of the web site creators. However, the issue would only be resolved after the 2000 election had already occurred. The media at the time gave little coverage to vote pairing, except for how it was being charged as illegal. It is possible that Jones's threats of criminal charges against the creators of the vote pair web sites changed the outcome of the 2000 presidential election. One of the web sites, votetrader. org, tallied the number of people who had registered to pair their votes on all the vote pairing websites. They tallied that 1,412 Nader supporters in Florida had gotten matched with Gore supporters from Republican states (although more likely vote paired with relatives and friends in other states—instead of over the Internet). George W. Bush was certified as winning Florida by only 537 votes—by Florida's Secretary of State, Katherine Harris. The Florida Supreme Court then changed this margin to just 193 votes at most, in their ruling on December 8, 2004. Approximately 2,900,000 people voted for George W. Bush and Al Gore each in Florida, while the number who voted for Ralph Nader was certified at 97,421. If only another 0.2% of the voters for Ralph Nader in Florida had vote paired (about 200 divided by 97,421)—if about 1,600 Nader supporters had vote paired instead of 1,400—Al Gore would have carried the election. There were numerous other controversies in Florida's vote count: from the Palm Beach County butterfly ballots; to the question of whether Bush would have still won the state in a full recount; to how Katherine Harris, a Republican, was the co chair of the Bush campaign in Florida at the same time she was the Florida state secretary of state. Notably, the California state secretary of state, Bill Jones, who charged that the vote pairing web sites were illegal, was also a Republican supporter of George W. Bush. The federal Ninth Circuit Court of Appeals would eventually rule against him, but this decision did not come down until February 6, 2003, long after the 2000 election was already over. In the next presidential election, in 2004, the legality of the vote pairing web sites went unquestioned. Indeed, the California state secretary of state for the 2004 election (a successor to Bill Jones) publicly announced, before that election, that vote pairing was legal.

2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы

АҚШ президенттік сайлауларында дауыс жұптастыру көбінесе "қауіпсіз" немесе ауыспалы емес штаттардан үшінші тарап кандидаттарына дауыс беру, ал ауыспалы штаттардан дауыс берушілердің екінші таңдаулы кандидатына дауыс беру түрінде кездеседі. Дауыс жұптастырудың осы түрі үшінші тараптарға қолдау көрсетуге мүмкіндік береді, сонымен қатар ең басым үміткердің жалпыұлттық сайлауда сайлаушы дауыстарын жоғалту тәуекелін азайтады ("бұзушы әсер"). 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында бұл көбінесе ауыспалы штаттардағы Либертариандық кандидат Гари Джонсон және Жасыл партия кандидат Джилл Стейннің қолдаушылары, Демократ кандидат Хиллари Клинтонның көгілдір штаттарындағы қолдаушыларымен дауыс алмасу арқылы іске асты.

Басқа дауыс беру жүйелерімен

Дауыс беруді жұптастыру көбінесе бірінші өткен жеңімпазды анықтайтын сайлау жүйесінде стратегия ретінде қолданылады, себебі ол адалдыққа ең күшті ынталандыруды тудырады. Дегенмен, мұндай стратегия рейтингтік дауыс беру жүйесінде де тиімді болуы мүмкін. Жедел қорытынды шығару жүйелері осыған ең осал, өйткені олар жиі «сүйіктіге қастық жасау» критерийын орындамайды, яғни үшінші партияға бірінші дауыс бергеніңіз «үлкен жамандыққа» жол ашуы мүмкін. Мысалы, 2009 жылғы Берлингтон қаласының мэрі сайлауында орташа республикашыл Курт Райтты қолдаған сайлаушылар демократ Энди Монтролды екінші турда жойып, социалист Боб Кистің жеңіске жетуіне мүмкіндік берді. Егер осындай жедел қорытынды шығару жүйесі бүкіл елде қабылданған болса, Вермонттағы республикашылдар демократтардың жеңіске жетуі қиын округтерде демократтармен дауыс алмасуға күшті мүдделі болар еді. 2022 жылғы Аляскадағы арнайы сайлауда да осындай жағдай болды. Көптеген рейтингтік дауыс беру жүйелері (мақұлдау және баллдық дауыс беру сияқты) «сүйіктіге қастық жасау» критерийын қанағаттандырады, бұл дауыс беруді жұптастыруды мүлдем қажетсіз етеді. Пропорционалды өкілдік жүйелері де осы тәжірибенің маңыздылығын азайтады (бірақ аймақтық сайлау шегі болған жағдайда орын алуы мүмкін).