Кіріспе
18 ғасырдағы француз адмиралы Жан Батист Шарль Анри Гектор, Эстайн графы (24 қараша 1729 – 28 сәуір 1794) – француз генералы және адмиралы. Ол қызметін Австрия мұрагерлік соғысында жаяу әскер ретінде бастады, жеті жылдық соғыс кезінде британдықтардың тұтқынында қысқа уақыт болды. Кейінгі соғыстағы теңіз шайқастарындағы жетістіктері оны қызмет түрін өзгертуге итермеледі, соның салдарынан француз әскери-теңіз күштеріне ауысты. 1778 жылы Франция Америка Тәуелсіздік соғысына қатысқаннан кейін, д’Эстен американдық көтерілісшілерге көмек көрсету үшін флотқа жетекшілік етті. Ол 1778 жылы Ньюпорт (Род-Айленд) қаласын француз-американдық қоршауға және 1779 жылы Саванна қаласын қоршауға қатысты. 1780 жылы Францияға оралуға дейін Кариб теңізінде сәттілікке жетті. Оның американдық әріптестерімен жұмыс істеудегі қиындықтары Солтүстік Америкадағы операциялардың сәтсіздікке ұшырауының себептерінің бірі ретінде көрсетілген. Д’Эстен француз төңкерісі кезінде революционерлерге көңіл білдіргенімен, француз патшалық отбасына жеке адалдығын сақтады. Осы себепті ол күдік тудырып, Террор кезеңінде гильотинамен жазаланды.
Jean Baptiste Charles Henri Hector, Count of Estaing (24 November 1729 – 28 April 1794) was a French general and admiral. He began his service as a soldier in the War of the Austrian Succession, briefly spending time as a prisoner of war of the British during the Seven Years' War. Naval exploits during the latter war prompted him to change branches of service, and he transferred to the French Navy. Following France's entry into the American War of Independence in 1778, d'Estaing led a fleet to aid the American rebels. He participated in a failed Franco American siege of Newport, Rhode Island, in 1778, and the equally unsuccessful 1779 Siege of Savannah. He did have success in the Caribbean before returning to France in 1780. His difficulties working with American counterparts are cited among the reasons these operations in North America failed. Although d'Estaing sympathized with revolutionaries during the French Revolution, he held a personal loyalty to the French royal family. Because of this he came under suspicion, and was executed by guillotine in the Reign of Terror.
Алғашқы жылдар
Ол 1729 жылғы 24 қарашада Ауверньдегі Равель сарайында Шарль Франсуа, Сальян графы және Жан Батист Колбердің ұрпағы Мари Анриетта Колбер де Молеврье отбасында дүниеге келді. Оның әкесі француз армиясының генерал-лейтенанты, француз тәжіне ұзақ қызмет еткен отбасынан шыққан. Жас д’Эстен болашақ Людовик XVI-ның әкесі, дофин Луимен бірге оқыды, олар шамамен бір уақытта дүниеге келді. Сондықтан д’Эстен дофинмен жақын дос болып, оның сүйемелдемесінде қызмет етті. 1738 жылғы мамыр айында 9 жасында, оның аристократиялық отбасы оған азаматтық емес, әскери қызметті басымдық бергендіктен, ол формалды түрде мушкетерлер қатарына енгізілді. Ол шендерді көтеріліп, ақырында 1746 жылы Руерг полкіне (фр.) лейтенант болып кірді. Сол жылы ол атақты маршал Шато Реноның немересі Мари Софиге үйленді. Оның полкі Австрия мұрагерлігі үшін соғысқа шақырылды. Д’Эстен 1746-1748 жылдардағы Фландрия науқаны кезінде маршал Саксеннің көмекшісі болды. Осы жылдары ол Руерг полкінің полковнигі болып тағайындалды және 1748 жылғы Маастрихт қоршауында жарақат алды. Соғыстан кейін король Людовик XV Фридрих Ұлының пруссиялық армиясының сәтті үлгісімен армиясын жаңарту бағдарламасын бастады. Д’Эстен бұл реформалардың жетекшілерінің біріне айналды. Бірнеше жылдан кейін Руерг полкі «жаяу әскерінің үлгісі» ретінде қарастырылды. Дипломатиялық тәжірибе алу үшін д’Эстен бір кезде Англиядағы француз елшісіне бірге ілесіп жүрді.
Үндістандағы жеті жылдық соғыс
Солтүстік Америкада британдық және француз колониялары арасында жауынгерлік қимылдар басталғанда, д’Эстен 1755 жылы теңізге шыққан Луи Жозеф де Монкальмнің әскеріне қосылуды қарастырды, бірақ оның отбасы одан бас тартыуға көндірді. 1757 жылдың қаңтар айының басында, саяхатқа шығар алдында, д’Эстенге Сент-Луи ордені табысталды.
Лаллидің науқандары
Ұзақ сапардан кейін граф д’Аше флоты, құрлықтағы қолбасшысы граф де Лалли болған экспедициялық күштерді алып, 1758 жылғы 28 сәуірде Үндістанның оңтүстігіндегі британдықтар басып алған Куддалорға жетті. Лалли әскерлерін түсіріп, қаланы қоршауға алды, содан кейін Пондичерриге қоршау құралдарын жеткізуді ұйымдастыру үшін барды. 4 мамырда француз әскерлері қаланы басып алып, Форт-Сент-Дэвидті жартылай блокадалады. Қоршау құралдарының келуі кешіктірілді, бірақ 17 күндік қоршаудан кейін гарнизон қарсылық көрсетуді тоқтатты. Д’Эстен Лаллидің сол жағын басқарды, шабуыл бағыттарын қадағалап, батареяларды орналастырды. Ол Лаллидің оңтүстік Үндістандағы британдықтарға қарсы жорықтарында қызметін жалғастырды. Д’Эстен Лаллидің Танжорды қоршаудан шығару шешіміне қарсы болды (Британия Карикалды басып алғаннан кейін Лаллидің соғыс кеңесіндегі жалғыз қарсы дауыс). 1758 жылдың желтоқсанында Лалли Мадрасты қоршауға алғанда, Д’Эстеннің дивизиясы француз шебінің орталық бөлігінде орналасты. Британдықтар сол бағытта шабуыл жасағанда, Д’Эстен олардың қимылын анықтау үшін жеке алға жылжыды. Ол британдық әскерлермен қоршалды, жылқысынан құлап, байонетпен екі рет жараланды, содан кейін қолда ұсталып берілді. Д’Эстен Мадрасқа жеткізіліп, губернатор Джордж Пиготтың бұйрығымен қамауға алынды. Пигот оны сөз беру арқылы босатуды ұсынды, бірақ Д’Эстен бас тартты, оның орнына, жаңадан күресуге мүмкіндік беру үшін айырбастауға келісуді жөн көрді. 1759 жылдың ақпанында Мадрасқа британдық флоттың келуі Д’Эстенді сөз беру арқылы босату ұсынысын қабылдауға итермеледі, бұл Шығыс Үндістанда британдықтарға қарсы соғыспау шартымен байланысты болды. 1759 жылдың мамырында ол Иль-де-Франс (қазіргі Маврикий) аралына жол тартты.
Француз Шығыс Үндістан компаниясының қызметі
Д'Эстен Иль-де-Франста болғанда Франция мен Ұлыбритания арасында тұтқын алмасу туралы келісім туралы хабар келді. Алайда, Д'Эстен бұл келісімге қатыстырылмады, өйткені ол келісім күшіне енгенге дейін шартты түрде босатылған еді. Оны келісімге қосу үшін Үндістанға сұраныстар жіберілген кезде, Д'Эстен француздық Шығыс Үндістан компаниясының қызметіне кіріп, Иль-де-Франс үшін ресурстар жинау мақсатында теңіз экспедициясын басқарды. Д'Эстен өзінің шартты түрде босатылу мәртебесін сақтап қалу үшін, егер күш британдықтармен немесе олардың одақтастарымен қақтығысқа түсіп қалса, өзін "көрермен" деп жариялауды жоспарлады және осындай операцияларды жүргізуге өзінің басқарушы орынбасарына рұқсат берді. 50 зеңбірекке ие "Конде" және фрегат "L'Expédition" кемелерімен Д'Эстен 1759 жылдың қыркүйегінде Парсы шығанағына бет бұрды. Айдың соңында қолға түскен араб конвойынан ол Маскаттағы британдық кеме туралы білді. Д'Эстен 50 сарбазды қатаң күзетілген портына жіберіп, қарсылықсыз кемені басып алды. Кемені сүйреп әкету үшін қажетті арқандарды асығыс кесіп тастағандықтан, портта дабыл көтерілді. "Конде" кемесінен жасалған дәл ату арқасында шағын қайықтар таратылып, кемеге жаңа арқан байланып, порттан шығарылды. Содан кейін Д'Эстен Бандар-Аббастағы британдық фабрикасын жойды, содан кейін Суматраға қарай жол тартты. Сапар барысында ол жинаған олжа кемелерін жіберіп, оларды Иль-де-Франсқа жеткізді. Д'Эстеннің жетістігі айқын болды: үш айдың ішінде ол тек бес адамның қазасы есебінен (28 адам шешек ауруынан қайтыс болды) маңызды олжаларға қол жеткізді. Баяу сапар (тыныш жағдай мен кері желдерден кешіккен) кезінде Д'Эстеннің флотилиясы 1760 жылдың ақпан айының басында Суматра жағалауына жетті. Ол сол жерде Наталдағы британдық фабрикасын басып алып, оны голландтарға тапсырды. Ол Тапаноолидегі (қазіргі Тапанули) британдық бекінісіне қарай жүзіп кетті. Оның командирі қарсылық көрсетті, бірақ француздардың жеңіске жететіні анық болған соң, тауларға қашып кетті. Сондықтан Д'Эстен британдықтарды қуудың орнына бекіністерді қиратуға шешім қабылдады. Ол содан кейін Падангқа, голландтардың ірі қонысына бағытталды, онда ол жергілікті жалдамалы әскерлермен күштерін толықтырып, жабдықтаумен қамтамасыз етті. Ол Бенкуленге (қазіргі Бенкулу, Индонезияның Бенкулу провинциясының астанасы) келді. Қаланы Марлборо форты және 500 еуропалық және жергілікті сепойлардан тұратын гарнизон қорғады, олар 1000-нан астам қосымша малайлық милициясын жинауға дайын болды. Француздардың келуі туралы бұл күштерді Д'Эстеннің кемесі ескерткенімен, фортқа бағытталған алғашқы залп қорғаушыларды үлкен қорқынышқа ұшыратты, олар қоршаған ормандарға қашты. Д'Эстен осы әскерлердің кейбіреулерін бір күн бойы қуды. Ол Форт-Марлбороны Суматраның батыс жағындағы қалған кішігірім британдық елді мекендерді бағындыру үшін база ретінде пайдаланды. Ол Иль-де-Франсқа кеткеннен кейін он ай өткен соң оралды. Францияға қайтуға бұйрық алған Д'Эстен батысқа қарай бара жатқан компанияның кемесіне отырды. Француз жағалауына жақын жерде кеме британдық патрульдермен қолға түсірілді. Ол шартты түрде босатылуды бұзғаны үшін айыпталып, Плимут қаласына қамалды, содан кейін Лондондағы үйден шектеулі бостандыққа жіберілді. Ол өзін айыптаудан сәтті қорғап, Францияға оралуға рұқсат алды. Ол келгеннен кейін, Д'Эстен Шығыс Үндістандағы қызметі үшін марапат ретінде фельдмаршал қызметіне тағайындалды.
Левард аралдарының губернаторы
1762 жылдың басында Франция Оңтүстік Америкадағы португалдық территорияларға қарсы ірі экспедицияға дайындық жүргізді. 1762 жылдың 25 шілдесінде армияның генерал-лейтенанты шеніне көтерілген д’Эстенге, оның ерліктерінің құрметіне француз флотында шеф-де-эскадре (контр-адмирал) шені де берілді, бұл шен армиядағы шенінен төмен болды. Оның экспедициядағы басшылық рөлін анықтау үшін король оны әскерден ресми түрде босатып, теңіз флотында генерал-лейтенант шеніне көтерді. Алдын алағы бейбіт шарттарға келісімге келген соң экспедиция тоқтатылды. 1764 жылы король Людовик д’Эстенді француздық Желді аралдардың генерал-губернаторы етіп тағайындады, ол 1766 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Негізінен Сент-Домингде (қазіргі Гаити) орналасқан ол, онда қоныстанған француз отаршылдары – акадиялықтарды тартты. Олар соғыс кезінде Ұлыбританияға адалдық серт беруден бас тартқандықтан, қазіргі Канададағы француз колониясы Акадиядан британдықтар тарапынан жер аударылған болатын. Бұл әрекеттер көбінесе сәтсіз аяқталды, себебі көптеген акадиялық иммигранттар тропикалық аурулардан қайтыс болды. Басқалары ыстық климат пен жақсы емес жердің салдарынан басқа жерге көшуге тырысты.
Үйге қызмет көрсету
1767 жылы Д’Эстен Францияға оралды. Осы кезде ол 1756 жылы Үндістанға аттанбас бұрын әйелімен жазбаша келісімге келген ресми ажырасу мәселесін шешуге тура келді. Олардың мүлігін бөлісу кезінде дау туды, нәтижесінде сот отырыстары мен шағымданулар болды, бірақ олардың иеліктерін бөлісуге қол жеткізілмеді. 1772 жылы Д’Эстен елдің Атлантика мұхитындағы басты теңіз базасы – Брест қаласының теңіз инспекторы және губернаторы болып тағайындалды. 1777 жылы ол Азия және Америка теңіздерінің вице-адмиралы (vice amiral des mers d'Asie et d'Amérique) шеніне көтерілді.
Американың Тәуелсіздік соғысы
1778 жылы Франция Америка Тәуелсіздік соғысына қатысқанда, Д’Эстен Тулоннан он екі желілік кеме мен төрт фрегаттан тұратын флотқа жетекшілік етіп шықты. Ол Ұлыбританияға қарсы американдық колонияларға көмектесуді мақсат етті. 13 сәуірде теңізге шығып, 11-22 шілде аралығында Нью-Йорк портының оңтүстік жағындағы Нью-Джерси штатының Сэнди-Хук аймағында лорд Хоудың кішкентай британдық флотын қоршап алды. Ол портқа кірмеді, себебі оның ең ірі кемелерінің кіреберістегі сайға өте алмайтыны болжалды.
Ньюпорт
Америкалық генералдармен бірлесіп, д’Эстен Род-Айленд штатындағы Ньюпортқа шабуыл жоспарлады, оған дайындық ретінде ол британдықтарды порттағы бірнеше соғыс кемелерін жоюға мәжбүр етті. Бірлескен шабуыл басталар алдында, ол адмирал Хоу басқаратын британдық флотқа қарсы теңізге шықты. Кенеттен тұрған қатты дауыл екі флотты да шайқасқа түспей тарап кетуге мәжбүр етті. Көптеген кемелері зардап шегіп, жөндеу үшін Бостонға қайта оралуға тура келді. 4 қарашада ол Батыс Үндістанға аттанды. Д’Эстен сандық басымдығын пайдаланудан бас тартты, нәтижесінде екі флот та жөндеу үшін өз базаларына қайтып келді. Тамыз айында д’Эстен ағылшындар басып алған Саванна қаласын қайтарып алуды көздеген американдықтармен күш біріктіру үшін Джорджия штатындағы Саваннаға жол тартты.
Саваннаның қоршауы
Қоршау 1779 жылдың 16 қыркүйегінен 1779 жылдың 18 қазанына дейін Саваннаны қайтарып алу мақсатымен франко-американдық бірлескен әрекеттен құралды, онда Д’Эстен біріккен күштердің бас қолбасшысы болды. Көп апталық нәтижесіз бомбалаудан кейін, 1779 жылдың 9 қазанында британдық қоршау құрылыстарына жасалған ірі шабуыл сәтсіз аяқталды. Шабуыл барысында Д’Эстен екі рет жарақаттанды. Шабуыл сәтсіз болған соң, Д’Эстен қоршауды көтерді. Британ әскерлері соғыс аяқталғанға дейін Грузияның жағалау аймағын бақылауында ұстады, содан кейін кері шегінді.
Францияға оралу
1780 жылы Д’Эстен Францияға таяққа сүйеніп оралды. Ол сарайдың ықыласынан шығып, қол астындағыларының қатты сынауына ұшырады. Франциядағы министр Бенджамин Франклиннің достары француз сарайының Версальде Америкаға басқа да дарынды адмиралдардың есімдерін беруді әзілде ұсынды. 1781 жылы Франция Вирджиниядағы американдықтарды күшейту үшін адмирал де Грасс басқаратын флотты және экспедициялық күшті жіберді. Адмирал де Грасс Чесапик шайқасында британдықтарды жеңіп, олардың күштеріне қарсы блокада ұйымдастырды, соның нәтижесінде 1781 жылы Йорктаунда британ армиясы капитуляциялады. Үш жылдан кейін Д’Эстен Кадис порты алдында жиналған франко-испан флотының басшысы болып тағайындалды. АҚШ, Ұлыбритания және Франция арасындағы бейбіт келісімге қол қойылды, бірақ ешқандай әскери операциялар өткізілмеді. 1784 жылдың 28 қыркүйегінде Джорджияның губернаторы Джон Хаустон Д’Эстенге және оның мұрагерлеріне Джорджия штатының Франклин округіндегі бос жатқан төрт 5000 акрлық жер участасын сыйға берді. Америка соғысынан кейін Д’Эстен саясатқа қатыса бастады. Ол Испанияның гранды атағын алды. 1787 жылы ол Атақтылар жиналысына сайланды. Француз революциясы басталғанда, ол революциялық қозғалысты қолдады. 1789 жылы ол Версаль ұлттық гвардиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды, ал 1792 жылы Ұлттық Ассамблея оны адмирал шеніне көтерді. Либералдық реформаларды қолдағанмен, ол патшалық отбасыға адал болды. 1793 жылы Мария Антуанеттаның ісін қараған кезде, Террор кезеңінде, ол оның пайдасына куәлік берді. Осы себепті, сондай-ақ оның патшайыммен алмасылған достастық хаттарының себебімен, ол өзі де реакционерлікпен айыпталды. 1794 жылдың 28 сәуірінде ол гильотинаға алынды. Оның әйелі Мари Софи Руссело және жалғыз баласы одан бұрын қайтыс болған еді. Бос уақытында Д’Эстен "Арман" (1755) атты өлең, "Термопильдер" (1789) трагедиясын және колониялар туралы кітап жазды.