Кіріспе
Әйелдер құқығын бүкіл әлемде насихаттау үшін мереке. Халықаралық әйелдер күні (IWD) – жыл сайын 8 наурызда әйелдер құқықтары қозғалысының басты күресі ретінде атап өтілетін мереке. IWD гендерлік теңдік, репродуктивтік құқықтар және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық сияқты мәселелерге назар аударады. Әйелдер арасындағы жалпыға бірдей сайлау құқығы қозғалысының ықпалымен, IWD 20 ғасырдың басында Солтүстік Америка мен Еуропадағы еңбек қозғалыстарынан бастау алды. Алғашқы рет 1909 жылғы 28 ақпанда Нью-Йоркте Америка Социалистік партиясы ұйымдастырған «Әйелдер күні» ретінде тіркелді. Бұл, 1910 жылы Копенгагенде өткен Халықаралық Социалистік Әйелдер Конференциясындағы неміс делегаттарын жыл сайын «арнайы Әйелдер күнін» ұйымдастыруға шақырды, бірақ нақты күні белгіленбеді. Келесі жылы Еуропа бойынша Халықаралық Әйелдер күнінің алғашқы демонстрациялары мен мерекелері өтті. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін 8 наурыз ұлттық мереке болып жарияланды, кейіннен социалистік қозғалыс пен коммунистік елдерде осы күні тойланды. 1977 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан насихатталғаннан кейін мереке әлемдік деңгейде кеңінен танылды.
International Women's Day (IWD) is a holiday celebrated annually on March 8 as a focal point in the women's rights movement. IWD gives focus to issues such as gender equality, reproductive rights, and violence and abuse against women. Spurred by the universal female suffrage movement, IWD originated from labor movements in North America and Europe during the early 20th century. The earliest version reported was a "Women's Day" organized by the Socialist Party of America in New York City on February 28, 1909. This inspired German delegates at the 1910 International Socialist Women's Conference in Copenhagen to propose "a special Women's Day" be organized annually, albeit with no set date; the following year saw the first demonstrations and commemorations of International Women's Day across Europe. After the Russian Revolution in 1917, IWD was made a national holiday on March 8; it was subsequently celebrated on that date by the socialist movement and communist countries. The holiday became a mainstream global holiday following its promotion by the United Nations in 1977.
International Women's Day is a public holiday in several countries. The UN observes the holiday in connection with a particular issue, campaign, or theme in women's rights. was held on February 28, 1909, in New York City. It was organized by the Socialist Party of America at the suggestion of activist Theresa Malkiel. There have been claims that the day was commemorating a protest by women garment workers in New York on March 8, 1857, but researchers have described this as a myth. In August 1910, an International Socialist Women's Conference was organized ahead of the general meeting of the Socialist Second International in Copenhagen, Denmark. Inspired in part by the American socialists, German delegates Clara Zetkin, Käte Duncker, Paula Thiede, and others proposed the establishment of an annual "Women's Day", although no date was specified. The 100 delegates, representing 17 countries, agreed with the idea as a strategy to promote equal rights, including women's suffrage. The following year, on March 19, 1911, the first International Women's Day was marked by over a million people in Austria Hungary, Denmark, Germany, and Switzerland. As elsewhere, Germany's observance was dedicated to women's right to vote, which German women did not win until 1918. Concurrently, there was a march in London in support of women's suffrage, during which Sylvia Pankhurst was arrested in front of Charing Cross station on her way to speak in Trafalgar Square.
Халықаралық әйелдер күні бірнеше елде мемлекеттік мереке болып табылады. БҰҰ бұл мерекені әйелдер құқықтарының нақты бір мәселесіне, науқанына немесе тақырыбына арнап тойлайды. 1909 жылғы 28 ақпанда Нью-Йоркте өткен шара Америка Социалистік партиясының ұйымдастыруымен, белсенді Тереза Малкиелдің ұсынысы бойынша жүзеге асты. Кейбір деректер бұл күнді 1857 жылғы 8 наурызда Нью-Йорктегі киім-кешек тігуші әйелдердің наразылық акциясын еске алу күні деп көрсетеді, бірақ зерттеушілер бұл аңыз екенін айтады. 1910 жылғы тамызда Копенгагенде (Дания) Социалистік Екінші Интернационалдың бас жиналысы алдында Халықаралық Социалистік Әйелдер Конференциясы ұйымдастырылды. Америка социалистерінен шабыттанған неміс делегаттары Клара Цеткин, Кэте Дункер, Паула Тиде және басқалар жыл сайынғы «Әйелдер күнін» құруды ұсынды, бірақ нақты күні көрсетілмеді. 17 елден келген 100 делегат тең құқықты, соның ішінде әйелдердің сайлау құқығын ілгерілету стратегиясы ретінде бұл идеяны қолдады. Келесі жылы, 1911 жылғы 19 наурызда, алғашқы Халықаралық Әйелдер күні Австрия-Венгрия, Дания, Германия және Швейцарияда миллионнан астам адамның қатысуымен атап өтілді. Германиядағы мереке әйелдердің 1918 жылға дейін жеңіп алған сайлау құқығына арналды. Сонымен қатар, Лондонда әйелдердің сайлау құқығын қолдау мақсатында шеру өтті, оның барысында Сильвия Панкхерст Трафальгар алаңында сөйлеуге бет алғанда Чарлинг-Кросс вокзалының алдында тұтқындалды.
International Women's Day (IWD) is a holiday celebrated annually on March 8 as a focal point in the women's rights movement. IWD gives focus to issues such as gender equality, reproductive rights, and violence and abuse against women. Spurred by the universal female suffrage movement, IWD originated from labor movements in North America and Europe during the early 20th century. The earliest version reported was a "Women's Day" organized by the Socialist Party of America in New York City on February 28, 1909. This inspired German delegates at the 1910 International Socialist Women's Conference in Copenhagen to propose "a special Women's Day" be organized annually, albeit with no set date; the following year saw the first demonstrations and commemorations of International Women's Day across Europe. After the Russian Revolution in 1917, IWD was made a national holiday on March 8; it was subsequently celebrated on that date by the socialist movement and communist countries. The holiday became a mainstream global holiday following its promotion by the United Nations in 1977.
International Women's Day is a public holiday in several countries. The UN observes the holiday in connection with a particular issue, campaign, or theme in women's rights. was held on February 28, 1909, in New York City. It was organized by the Socialist Party of America at the suggestion of activist Theresa Malkiel. There have been claims that the day was commemorating a protest by women garment workers in New York on March 8, 1857, but researchers have described this as a myth. In August 1910, an International Socialist Women's Conference was organized ahead of the general meeting of the Socialist Second International in Copenhagen, Denmark. Inspired in part by the American socialists, German delegates Clara Zetkin, Käte Duncker, Paula Thiede, and others proposed the establishment of an annual "Women's Day", although no date was specified. The 100 delegates, representing 17 countries, agreed with the idea as a strategy to promote equal rights, including women's suffrage. The following year, on March 19, 1911, the first International Women's Day was marked by over a million people in Austria Hungary, Denmark, Germany, and Switzerland. As elsewhere, Germany's observance was dedicated to women's right to vote, which German women did not win until 1918. Concurrently, there was a march in London in support of women's suffrage, during which Sylvia Pankhurst was arrested in front of Charing Cross station on her way to speak in Trafalgar Square.
Ресей революциясы мен коммунистік қозғалыс
1917 жылы 8 наурызда Петроградта (Юлиан күнтізбесі бойынша 1917 жылдың 23 ақпаны) әйелдер тоқыма жұмысшылары бүкіл қаланы қамтыған демонстрацияны бастады, олар "Нан мен бейбітшілік" деп талап етіп, Бірінші дүниежүзілік соғысты, азық-түлік тапшылығын және патшалық билікті тоқтатуды талап етті. Революциялық көшбасшы Леон Троцкий: "23 ақпан (8 наурыз) – Халықаралық әйелдер күні болды және жиналыстар мен шаралар жоспарланған еді. Бірақ біз бұл "әйелдер күні" революцияны бастайды деп ойламадық. Революциялық әрекеттер көзделген, бірақ нақты күні белгіленбеген. Алайда таңертең, бұған қарамастан берілген бұйрықтарға мойын бұрмай, бірнеше фабрикадағы тоқыма жұмысшылары жұмысын тастап, ереуілге қолдау көрсету үшін делегаттар жіберді, бұл жаппай ереуілге алып келді, барлығы көшеге шықты". 1965 жылы 8 мамырда Жоғарғы Кеңес Президиумы Халықаралық әйелдер күнін КСРО-да жұмыс емес күн деп жариялады, "коммунистік құрылыстағы еңбектері, Ұлы Отан соғысы кезінде Отанды қорғаудағы ерліктері мен жанқиярлықтары үшін совет әйелдерінің ерекше еңбегін еске алу мақсатында, сондай-ақ халықтар арасындағы достықты нығайту мен бейбітшілік үшін күреске қосқан үлкен үлесін құрметтеу үшін". Бірақ әйелдер күні басқа мерекелер сияқты тойлануы керек. 1949 жылы 1 қазанда Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін, 23 желтоқсанда Мемлекеттік Кеңес 8 наурызды ресми мереке деп жариялады, сондай-ақ әйелдерге жарты күн демалыс берілді.
Екінші толқын феминизм
1967 жылға дейін Халықаралық әйелдер күні көбінесе коммунистік мереке ретінде сақталды, кейін оны екінші толқын феминистері қолға алды.
Біріккен Ұлттар Ұйымының қабылдауы
Біріккен Ұлттар Ұйымы 1975 жылы Халықаралық әйелдер күнін атап өтуді бастады, ол жыл Халықаралық әйелдер жылы деп жарияланған еді. 1977 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы мүше мемлекеттерді «өздерінің тарихи және ұлттық дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарына сәйкес жылдың кез келген күнін Біріккен Ұлттар Ұйымының әйелдер құқықтары мен халықаралық бейбітшілік күні деп жариялауға» шақырды. Көптеген елдер сияқты, 8 наурыз БҰҰ-да әйелдер құқықтары мен әлемдік бейбітшілік үшін Халықаралық әйелдер күні ретінде дәстүрлі түрде танылды. Одан бері БҰҰ және әлемнің көп бөлігі жыл сайын осы күнді атап өтеді, әр жылғы мереке әйелдер құқықтары аясындағы нақты бір тақырыпқа немесе мәселеге арналады.
Корпорациялардың қабылдауы
ХХІ ғасырда Халықаралық әйелдер күні (IWD) әсіресе Батыста, ірі корпорациялардың демеушілігімен, радикалды әлеуметтік реформалардың орнына, жалпы және тұманды теңдік идеяларын таратуға пайдаланылып, сусылып, коммерцияландырылғаны үшін сынға алынды. internationalwomensday.com веб-сайты 2001 жылы құрылды. Веб-сайтты британдық Aurora Ventures маркетингтік фирмасы корпоративтік қаржыландырумен басқарды. Веб-сайт күніне арналған тақырыптар ретінде БҰҰ тақырыбымен байланысы жоқ хэштегтерді қолдануды бастады, бұл халықаралық деңгейде кеңінен таралды. Кейбір әлеуметтік сыншылар бұл күнді бизнес-таңғы аспен және әлеуметтік желілердегі хабарламалармен атап өтуді Аналар күні тілектеріне ұқсас деп есептейді. Ішкі орын аударылғандардың 70-80 пайызын әйелдер мен балалар құрайды деп бағаланады.
2018 жыл
БҰҰ Халықаралық әйелдер күнінің тақырыбы: "Уақыт келді: Ауылдық және қалалық белсенділер әйелдердің өмірін өзгертіп жатыр". АҚШ-та басталып, бүкіл әлемге тараған #MeToo және #TimesUp сияқты жаһандық науқандар мен онлайн-жорықтар, әлемнің әртүрлі елдеріндегі көптеген әйелдерге зұлымдыққа қарсы тұрып, жыныстық қанау, зорлау және гендерлік еңбекақы айырмашылығы сияқты мәселелер туралы айтуға мүмкіндік берді.
2019 жыл
БҰҰ Халықаралық әйелдер күнінің тақырыбы: «Тең ойлау, дамыған құрылыс, өзгеріс үшін жаңару». Тақырыптың негізгі мақсаты гендерлік теңдікті және әйелдерді күшейтудің инновациялық жолдарына назар аудару болды, әсіресе әлеуметтік қорғау жүйелері, мемлекеттік қызметтерге қол жеткізу және тұрақты инфрақұрылым салаларында. Берлин федералды штаты Халықаралық әйелдер күнін алғаш рет мемлекеттік мереке ретінде тойлады.
2020 жыл
БҰҰ Халықаралық әйелдер күнінің тақырыбы: «Мен – теңдік буынымын: Әйелдер құқықтарын іске асыру». COVID-19 пандемиясына қарамастан, Лондон, Париж, Мадрид, Брюссель, Мәскеу және басқа да еуропалық қалаларда көше шерулері өтті. Исламдық емес деп айыптап, тыйым салуға әрекеттенгеннен кейін, Исламабадтағы Аурат шеруі тас лақтырушылардың шабуылына ұшырады. Қырғызстан астанасы Бишкекте, бетперделі адамдар шеруге шабуыл жасады деген хабардан кейін полиция бірнеше ондаған шерушіні ұстады. Сол жылы қолданылған хэштег: #ChooseToChallenge.
Әлем бойынша
Халықаралық әйелдер күні әлемнің бірнеше елінде ресми мереке болып табылады, соның ішінде Ауғанстан, Ангола, Армения, Әзірбайжан, Беларусь, Буркина-Фасо, Камбоджа, Қытай (тек әйелдер үшін), Куба, Грузия, Германия (тек Берлин және Мекленбург Батыс Померания), Гвинея-Бисау, Эритрея, Қазақстан, Қырғызстан, Лаос, Мадагаскар (тек әйелдер үшін), Молдова, Моңғолия, Черногория, Непал, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан, Уганда, Украина, Өзбекстан және Замбия. Кейбір елдерде, мысалы, Австралия, Камерун, Хорватия, Румыния, Босния мен Герцеговина, Болгария, Вьетнам, Чили және Ганада, Халықаралық әйелдер күні ресми мемлекеттік мереке емес, бірақ оны кеңінен атап өтеді. Бірнеше елде, соның ішінде Уругвайда, Испанияда, Италияда, Францияда және Алжирда, Халықаралық әйелдер күніне орай 8 наурыздың атын алған алаңдар немесе басқа да қоғамдық орындар бар. Заңдық мәртебесіне қарамастан, әлемнің көптеген жерлерінде ерлер мен әйелдер өз әріптестері мен жақындарына гүлдер мен сыйлықтар беру және басқа жынысқа қатысты теңдікті көрсету әдеті. Кейбір елдерде (мысалы, Болгария мен Румынияда) бұл күнді аналар күніне теңестіреді, онда балалар да аналарына және әжелеріне кішкентай сыйлықтар береді. Бұл ұсыныс Социал-демократтар мен Коммунистер тарапынан жасалған. Бұл мәселе көпшіліктің, сондай-ақ саяси оңшылдардың да пікір талабына себепші болды, олар бұл мерекені елдің коммунистік өткенінің ескерткіші ретінде қарастырады (сөзбе-сөз "Халықаралық әйелдер құқығы күні"). Италияда бұл мерекеде ерлер әйелдерге сары мимоза гүлдерін сыйлайды. Бұл дәстүр 1946 жылы Луиджи Лонгоның өтініші бойынша мимоза гүлін Халықаралық әйелдер күнінің символы ретінде таңдаған коммунистік саясаткер Тереза Маттейдің бастамасымен пайда болды. Маттей француздық символдар – қызғылт түсті қызғалдақтар мен алқабыш гүлдерінің Италияның кедей, ауылдық аймақтарында қолданылуы қиын, өте сирек және қымбат екенін ескеріп, мимоза гүлін балама ретінде ұсынды. Пәкістанда алғашқы Аурат шерулері Халықаралық әйелдер күнімен бірге Пәкістанның #MeToo қозғалысына қолдау көрсету мақсатымен әйелдер ұжымдары тарапынан ұйымдастырылды. Бірінші шеру 2018 жылдың 8 наурызында Карачиде өтті. Аурат шеруі қазір Лахор, Хайдарабад, Суккур, Фейсалабад, Мултан, Кветта, Карачи, Исламабад және Пешавар сияқты Пәкістан қалаларында Халықаралық әйелдер күнін атап өту үшін жыл сайынғы әлеуметтік-саяси демонстрация болып табылады. 2007 жылдың 4 наурызында Тегеранда Халықаралық әйелдер күніне арналған митингке шығуға ниеттенген жүздеген ерлер мен әйелдерді полиция ұрып-соққан кезде зорлық-зомбылық оқиғасы болды. Бұған дейін, 2003 жылы Тегеранда осы мерекеге арналған митинг өткізілген болатын. Полиция ондаған әйелді тұтқындады, ал кейбіреулері бірнеше күндік жалғыздық пен тергеуден кейін босатылды. Шади Садр, Махбубе Аббасғұлизаде және тағы бірнеше белсенділер 2007 жылдың 19 наурызында босатылды, бұл олардың он бес күндік аштыққа шығуына нүке болды.