Кіріспе
Мадраси шахматы – 1979 жылы Абдул Джаббар Карваткар ойлап тапқан шахматтың бір түрі. Ойын шахматтың қалыпты ережелерін қолданады, бірақ қосымша ереже бойынша, егер бір түстің фигурасы, қарсы түстің сол түстің фигурасына шабуыл жасаса (мысалы, қара патшайым ақ патшайымға шабуыл жасаса), ол қозғалысқа келмейді, соққы бере алмайды және шах бере алмайды.
Madrasi chess is a chess variant invented in 1979 by Abdul Jabbar Karwatkar. The game uses the conventional rules of chess with the addition that when a piece is attacked by a piece of the same type but opposite colour (for example, a black queen attacking a white queen) it is paralysed and becomes unable to move, capture or give check.
Паралич
Көбінесе, екі бірдей фигура бір-біріне өзара шабуыл жасайды, яғни екеуі де қимылсыз қалады. En passant пешканы ұстау – бұл ережеден өзгешелік, себебі шабуыл өзара емес. (Притчардтың айтуынша, en passant ұстаудың мәртебесі пікіртал тудырады.) Бұл қимылсыздық ережесі әдетте патшаларға қолданылмайды, яғни дәстүрлі шахматтағыдай, екі патша жанындағы қалған алаңдарға жүре алмайды; егер патшаларға қолданылса, бұл нұсқа Madrasi rex inclusive (кейде Madrasi RI деп қысқартылады) деп аталады. Мадраси шахматы мен Мадраси RI-нің толық ойынын ойнау мүмкін болғанымен, олар көбінесе шахматтық есептерде шарты ретінде қолданылады. Диаграмма Мадрасидің кейбір ерекшеліктерін көрсетеді. Қара патша c5-тегі мұнарадан қауіп көрмейді, себебі оған (мұнараға) g5-тегі қара мұнара шабуыл жасап, оны қимылсыз қалдырады. Өз кезегінде, c5 мұнарасы g5 мұнарасына шабуыл жасап, оны да қимылсыз қалдырады. Сол сияқты, g2-дегі ақ мұнара да g5 мұнарасының шабуылына іліккендіктен, қимылсыз. Бірақ h4-тегі қара мұнара қимылсыз емес, еркін жүреді. d8 және f7-дегі аттар да, c2 және d3-дегі пешкалар да бір-біріне шабуыл жасап, осылайша олар да қимылсыз болып қалады. d1-дегі слонға f2-дегі аттың шабуылы оны қимылсыз қалдырмайтынын ескеріңіз – қимылсыздық тууы үшін фигуралар бір типте болуы керек (екі ат немесе екі слон, т.б.).
Параличті босату
Параличті екі жолмен арылтуға болады. Біріншісі – параличке ұшырамаған фигуралардың соққы беруі. Мысалда, ақ cxd3 ойынын жасай алмайды, себебі оның пиядасы параличтеліп қалған, бірақ ол Nxd3 ойынын жасап, осылайша c2 пиядасын параличтен босата алады. Екінші жолы – үшінші фигураны араға қойып, параличтеуші фигураның шабуыл жолын кесу арқылы фигураны параличтен арылту. Мысалы, диаграммадағы 1. Be5, g5 мұнарасынан c5 мұнарасына бағытталған шабуыл жолын кесіп, оны параличтен босатады. Нәтижесінде, c5-тегі ақ мұнара шах жасайды. Қаралардың осы жағдайда шахтан құтылуының жалғыз жолы – шах жасаған мұнараны қайтадан параличтеу, бұл 1 Rc4 арқылы жасалуы мүмкін. Ақ содан кейін 2. bxc4 деп жауап береді, бұл мат: қараның патшасы үшін қауіпсіз алаңдар жоқ, ол шах жасаған фигураны соққымен ала алмайды, шах жасаған фигура мен патшаның арасына фигураны қоя алмайды және шах жасаған фигураны параличтей алмайды (Rxe5 c5 мұнарасын параличтеу мүмкін емес, себебі g5 мұнарасы g2-дегі қарсыласымен параличтеліп қалған).