Кіріспе
Қытай халық өнері немесе қытай қолөнері – Қытайдағы аймақтық немесе этникалық ортадан мұраға қалған көркемдік формалар. Әдетте, провинциялар арасында белгілі бір айырмашылықтар кездеседі. Жекелеген халық өнерінің тарихы ұзақ, және көптеген дәстүрлер бүгінге дейін сақталған. Халық өнерінің жалпы анықтамасы қытайлық бейнелеу өнері деп жіктелмейтін қытай өнер түрлерін қамтиды. Қытай халық өнері – Қытайда пайда болған ежелгі өнер түрлері. Осы ескі өнер түрлерінің арасында жаде тастарды кесу, музыка және оған қатысты аспаптар сияқты сахналық өнер, себет тоқу, қағаз өнері және киім-кешек сияқты тоқыма өнер бар.
Нефрит ою
Жад – ежелгі дәуірден бері Қытай өнерінде кеңінен қолданылатын, сирек кездесетін жасыл минерал. Жадты пайдаланып жасалған мүсіндер Қытайда жоғары деңгейдегі халықтық өнердің кең таралған түрі болып табылады. Маскалар мен жануарлар сияқты заттар, жадтан бөлек, арзан ағаш пен бамбук та көптеген өнер туындыларында қолданылған. Кейде ең жоғары сапалы жад алтын, алмаз немесе інжу-маржаннан да бағалырақ болған. Жадтың беріктігіне байланысты, қытай жад мүсіндері алғашқыда семсер сияқты қаруларға қашалған деп есептеледі, алайда осы семсер мүсіндері салтанатты мақсатта немесе тұрмыстық қолданыс үшін жасалғандығы әлі анық емес. Уақыт өте келе, жад түрлі пішін мен бейнеге келді. Жадты кескіндеудің маңызды ерте мысалы – «би» деп аталатын дөңгелек дискілер, олар көбінесе аспанды бейнелейтін болған. Б.з.д. 3000 жылға қарай жад «ю» (玉) деп аталды. Б.з.д. 206 жылы, Хань әулетінің ғалымы Сюй Шэнь жадтың бес қасиетін: мейірімділік, адалдық, даналық, ізгілік және батылдық деп атады. Сонымен қатар, жад махаббат, күш, тазалық, сәттілік және инабатты да көрсетеді. Жад фэншуй ілімінде де қолданылады, кеңістікке үйлесім мен тепе-теңдік сыйлайды.
Сауыт тоқу
Себеттер көбінесе бамбук немесе өсімдік сабақтарынан тоқылады.
Қытайлық қайың
Қытай – желкеннің туған отаны, ал Вейфан – қытай желкендерінің пайда болған негізгі орындарының бірі. Желкен ұшыру Вейфанда Сун әулеті тұсында (960–1279) кеңінен таралды. Мин әулеті (1368–1644) кезінде желкен ұшыру одан да танымал болды және ірі масштабтағы желкен жәрмеңкелері пайда болды. Желкендер Шаньдун облысы ғана емес, сонымен қатар Цзянсу, Фуцзянь, Аньхой және басқа да аймақтарда сатылды. Әйгілі британ ғалымы Джозеф Нидхэм «Қытайдағы ғылым және технология тарихы» кітабында желкендерді қытайлықтар Еуропаға таныстырған ғылым мен технологияның маңызды жетістіктерінің бірі деп атады.
Қант
Танхуа) – ыстық, сұйық қантты мрамор немесе металл бетіне екі өлшемді суреттер салу арқылы жасалатын дәстүрлі қытай халық өнерінің бір түрі. "Қант адамдары" – ыстық, сұйық қантты пайдаланып үш өлшемді фигуралар жасау арқылы құрылатын дәстүрлі қытай халық өнерінің түрі.
Ұнның көрсеткіштері
Mian Ren (Ұннан жасалған мүсіншелер) түрлі-түсті ұндардан жасалады. Шеберлер бұрын құралдарын алып, ауылдар мен қалаларға саяхаттап, ұннан мүсін жасап, қарапайым табыс табатын. Кейде ұннан жасалған мүсіншелер тағамдарда көкөніс мүсіндерімен бірге қолданылады.
Қағаз өнер
Қағаз өнерінің алғашқы екі түрі Хан әулеті кезінде қытай қағаздарын кесу және қытай қағаздарын бүктеу, сондай-ақ қол желдеткіш пен шыршық (ойыншық) арқылы пайда болды. Қытай қағаздарын кесу (剪纸, jianzhi) – Қытайда 6-шы ғасырда пайда болған және Хан әулеті кезінде Цай Лунға жатқызылатын халық өнерінің бір түрі. Өте күрделі өрнектермен және бос кеңістікті тиімді пайдаланумен ерекшеленетін қағаз кесу көбінесе әсемдеу мақсатында қолданылады, оны айналарда, шамдарда, қабырғаларда және т.б. кездестіруге болады. Көптеген қалалар мен қытай аудандарында қағаз өнерінің туындыларын көптеген көшелердің бұрыштарында, дүкендердің фасадында және ғимараттардың ішінде тамашалауға болады.
Құмырсқалар
Халық өнерінің ең көне түрлерінің бірі – қуыршақтар ойыны. Қуыршақ ойнатушылар түрлі қуыршақтарды пайдаланады, олардың ішінде марионеткалар, қолғап қуыршақтар, таяқшалы қуыршақтар, матадан жасалған қуыршақтар және сымнан жасалған қуыршақтар бар. Олар халық әндері мен билерін, сондай-ақ диалогтарды қосып қойылымдар көрсетеді. Қойылымдардың сюжеттері көбінесе балалар ертегілері мен нақылдарынан алынады.
Көлеңкелік ойын
Көлеңке ойыны – жануар терісінен немесе картоннан жасалған, шам жарығымен жарықтандырылған экранның артында қозғалатын фигуралар арқылы орындалатын қуыршақтар театрының бір түрі. Көлеңкелік қойылымдардың тақырыбы мен ән салу стилі қытай операсымен тығыз байланысты, бірақ онда тірі актерлер мен актрисалар қолданылмайды. Бұл өнер соңғы уақытқа дейін шеберден шәкіртке ауысып келді. Әдетте, труппада бір қуыршақшы, бір әнші және музыканттар тобы болады. Көлеңке қуыршақтарын 1966 жылы Мәдени революция кезінде үкімет тыйым салған, бірақ 1970 жылдардың соңында рұқсат етілді.
Қытай түйіні
Қытай түйіндеуі (中國結) – Қытайда Тан және Сун әулеттерінде (б.з. 960–1279) Қытай халық өнерінің бір түрі ретінде пайда болған сәндік қолөнер. Кейіннен Мин дәуірінде бұл өнер кеңінен танымал болды. Бұл өнерді қытайлық дәстүрлі сәндік түйіндер деп те атайды. Дәстүрлі өнер түрлерінің бірі болып, әсем түйін үлгілерін жасайды. Мәдени революция кезінде бұл өнер тоқтатылған, бірақ қазір қайтадан үлкен сұранысқа ие.
Жолбарыстың бас аяқ киімі
Жолбарыс басты аяқ киім – балаларға арналған дәстүрлі қытай халық қолөнерінің бір үлгісі. Олардың аты алдыңғы бөлігінің жолбарыс басына ұқсаған пішінінен келіп шыққан.
Музыкалық аспаптар
Боланг гу – дәстүрлі қытайлық домалақ барабан және ойыншық. Мую – балық пішіндес кесілген дөңгелек ағаш тақташа, оны ағаш таяқпен жоғарынан соғып ойнайды; көбінесе буддалық дұғаларда қолданылады.