Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай цирк өнері – Қытайда әдетте топтармен орындалатын, акробатикалық тәсілдер, тепе-теңдік көрсетулер және физикалық қабілеттің басқа да түрлерін қамтиды. Осы өнер түрлерінің көптегені Қытайда тарихы тереңге тамыр жайып, қазір де көрсетілуде.
Chinese variety art refers to a wide range of acrobatic acts, balancing acts and other demonstrations of physical skill traditionally performed by a troupe in China. Many of these acts have a long history in China and are still performed today.
Цирк пен сатира
"Қытай циркі" деген ағылшын тіліндегі термин қытайлық әртүрлі өнер түрлерін сипаттау үшін ең ерте батыс тарихи мәтіндерінде де қолданылған. Алайда, Шығыс қытай тіліндегі "цирк" (馬戲) терминін мүлдем бөлек, батыс үлгісіндегі қойылым ретінде қарастырады. Мысалы, клоундар мен ірі жануарлар сияқты элементтер батыс циркіне ғана тән. Шаолин монахтары, Пекин операсының кейіпкерлері және Маймыл патшасы сияқты элементтер Шығысқа жатады.
While the English term "Chinese circus" has been used to describe Chinese variety arts even in the earliest Western historical texts, the East views the Chinese term "circus" (馬戲) as an altogether separate, Western style of show. Elements such as clowns and large animals belong exclusively to the Western circus. Eastern elements include Shaolin monks, Peking opera characters and the Monkey King, for example.
Тарих
Қытайдың сахналық өнерінің ұзақ тарихы бар. Вариете шоулары Цинь әулеті тұсында (б.з.д. 221–207) немесе одан да ертерек пайда болған деседі. Цинь және Хан дәуірлерінде Juedi (角抵) немесе Baixi (百戲) шоулары қарапайым халық арасында кең таралған. Juedi бастапқыда мүйіз киген ер адамдардың бұқа сияқты бір-біріне шабуылдау ойыны болған, бірақ Хан әулеті кезінде Baixi-мен бірге қолданылатын, халықтық ойын-сауықты сипаттайтын жалпы терминге айналды. Оған сиқыр, акробатика, күрес, музыкалық қойылымдар, би, жартылай жекпе-жек, атпен жүру және жонглерлік сияқты түрлі өнерлер кірген. Шығыс Хан әулетінің ғалымы Чжан Хенг өзінің «Батыс астанасына арналған әнi» (西京賦) атты шығармасында патша сарайларындағы акробатикалық тақырыптық шоуларды алғашқылардың бірі болып сипаттады. Іс-шарада Шығыс теңізінің Хуан қариясы (東海黃公), Балық пен Айдаһардың биі (魚龍蔓衍) және Бессмертілер жиыны (總會仙倡) сияқты қойылымдар көрсетілді. Чжан пышақ жұту, от түкіру, түрленетін жандар, сондай-ақ биік тіректе акробатикалық трюктар орындайтын балалар туралы айтқан. Таң әулеті (618–907 жж.) кезінде сахналық өнер император сарайында танымал болды және қойылымдардың өнері жетілдірілді. Бірақ, соңынан сахналық өнер императорлық сарайда сұраныстан қалды, халыққа оралды және көптеген артистер көшеде өнер көрсетті. Сун әулеті тұсында вариете шоулары «вази» (瓦子, «плиткалар» деген мағынада) деп аталатын ойын-сауық орталықтарында көрсетілуі мүмкін. Мин әулетінің (1368–1644) соңына қарай артистер көшеден шығып, сахнада өнер көрсетуге көшті. Цинь әулетінің (1644–1911) соңында бұл өнер түрі императорлық сарайда қайтадан танымал болды және бүгінгі күнге дейін халық арасында сүйікті өнер түрі болып қала береді. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан бері бұл өнер түрлері жаңа құрметке ие болды. Облыстарда, автономиялық аймақтарда және ерекше муниципалитеттерде вариете өнеріне арналған театрлар ашылды. Кейбір труппалар әлемдік деңгейде танымал болды, ел ішінде де, шетелде де толық залдарда өнер көрсетіп жүр. Алайда, 1990 жылдарға дейін ғана бұл өнер түрі толыққанды тақырыптық шоу ретінде ұйымдастырылды. 1994 жылғы «Оңтүстік-Батыстың Алтын Желі» (金色西南風) атты қойылымы осы өнерді жаңартуға және насихаттауға үлкен үлес қосты.
Chinese performing arts have a long history. Variety show is known to existed as early as the Qin dynasty (221–207 BC) or possibly earlier. During the Qin and Han periods, Juedi (角抵) or Baixi (百戲) variety show was popular with the common people. Juedi was originally an entertainment where men wearing horns charged at one another like bulls, but became a general term used interchangeably with Baixi to describe popular entertainment during the Han dynasty. It consisted of a variety of acts such as conjuring, acrobatics, wrestling, musical performances, dance, martial arts, horsemanship, and juggling. In the Eastern Han dynasty, the scholar Zhang Heng was one of the first to describe the acrobatic theme shows in the royal palaces in his "Ode to the Western Capital" (西京賦). The event featured shows such as Old Man Huang of the Eastern Sea (東海黃公), the Dancing Fish and Dragon (魚龍蔓衍) and Assembly of Immortals (總會仙倡), and Zheng described swallowing knives and spitting fire, creatures that transformed into another, as well as children who performed acrobatics on high poles. The performances became more elaborate and during the Tang dynasty (618–907 AD), the performing arts became popular in the emperor's court, and the acts became more refined. Eventually, the performing arts lost favor in the Imperial Court; they moved back to the common people and most performers performed in the street. During the Song dynasty the variety shows may be performed in the entertainment centres called the wazi (瓦子, meaning "tiles"). Towards the end of the Ming dynasty (1368–1644), the performers came off the street and started performing on stage. During the end of the Qing dynasty (1644–1911), it regained popularity with the Imperial Court and has remained a popular art form to this day. Since the founding of the People's Republic of China in 1949, the art forms have gained new respectability. Troupes have been established in the provinces, autonomous regions, and special municipals with theaters specifically dedicated to the variety arts. Some troupes have become world famous, playing to packed houses at home and on foreign tours. It wasn't until the 1990s, however, that the art form was packaged as a complete theme show. The 1994 show Golden Wind of the Southwest (金色西南風) led the way in successfully re promoting the art as a whole.