Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Прокупле () — Сербияның оңтүстігіндегі Топлица ауданының әкімшілік орталығы. 2022 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 38 054 адам тұрады.
Prokuplje (, ) is a city and the administrative center of the Toplica District in southern Serbia. As of 2022 census, the municipality has a population of 38,054 inhabitants.
Неолит және мыс дәуірі
Ертедегі қоныстардың іздерін неолиттік орындарында, мысалы Мачинада (Зитни Потоктың жанында), Прокупледен батыстағы Каволакта (Донья Трнава ауылы) және Доня Бресница ауылындағы Ястребацтың оңтүстік беткейіндегі қоныстарда табуға болады. Винча кезеңі Плочникте сақталған, ол Прокупледен Куршумлияға дейінгі жолдың сол жағында, Прокупледен батысқа қарай, қазіргі ауылдың астында, Топлица өзенінің сол жағасында орналасқан. Металл өңдеудің пайда болуы туралы екі теория бар: металл қорыту технологиясы тек бір аймақта ғана, қазіргі Оңтүстік Ирандағы Жемісті Жарты Ай маңында немесе жақын жерде ашылған, содан кейін бүкіл әлемге тараған, немесе ол әртүрлі жерлерде тәуелсіз түрде пайда болған, Сербия мен Болгарияның Винча мәдениет аймағы солардың бірі, және қазірге дейін зерттелген және мерзімделген ең көнесі. 2008 жылдың қазан айында серб археологтары Плочникте 7500 жылдық мыс балта тапты, ол бұрынғыда Мыс дәуірінің басталуы деп есептелген мерзімнен 500-800 жылға дейін ертерек екенін көрсетіп, адамның металл пайдалануы бұрын ойлағаннан гөрі көне екенін анықтады.
The traces of early settlements can be found at Neolithic sites such as Macina (near Zitni Potok), Kavolak west of Prokuplje (village Donja Trnava) and settlements on the south slopes of Jastrebac in Donja Bresnica village. The Vinča period is preserved at the Pločnik site, situated on the left side of the road from Prokuplje to Kursumlija, west of Prokuplje, underneath the modern village, on the left bank of the Toplica river. There are two theories about the emergence of metalworking: the smelting technology was either discovered in one region only, at or near the Fertile Crescent in what is now southern Iran and emanated from there around the world, or it happened independently in different places, the Vinča culture area of Serbia and Bulgaria being one of them, and for now the oldest to be researched and dated. In October 2008, Serbian archaeologists at Pločnik found a copper axe believed to be 7,500 years old, making it 500–800 years older than what had previously been considered to be the beginning of the Copper Age and suggesting that the human use of metal is older than previously believed.
Классикалық антикалық
Ауыл шаруашылығымен айналысқан Винча елді мекендері б.з.д. 279 жылы пайда болған фракийлермен, содан кейін шапқыншылық жасаған кельттік скордискілермен алмастырылды. Латын шіркеуінен табылған керамика сынықтары – осы тайпалардың Грекияға қарай жылжуының іздері. 73 және 75 жылдар аралығында, римдіктер аймақтың тайпаларын бағындырғаннан кейін, Сербияның бұл бөлігі Римнің Моэзия провинциясының құрамына кірді. Ол кезде елді мекен ең ежелгі сақталған атымен – Хаммеум немесе Хамео деп аталды. Ол жақын орналасқан Найсс (Ниш) арқылы Балқанның орталық бөлігін Адриатика теңізімен байланыстырған римдік Виа Милитарис жолында орналасқан. 2008 жылдың шілдесінде үлкен римдік моншасы табылды. 4-ші ғасырдың соңында Рим империясы екіге бөлінген кезде Топлица аймағы Шығыс Рим немесе Византия империясының бір бөлігіне айналды. Бұл жер Комплос немесе Комблос (ауылдық қала) деп белгілі болды. Кейбір тарихшылар Комплосты император Юстиниан (527–565 жылдары билеген) қайта салғанын айтады.
The agricultural Vinča settlements were replaced by the emerging Thracians and then the invading Celtic Scordisci in 279 BC. Pieces of ceramics found by the Latin Church are traces of those tribes' movement on their way to Greece. Between 73 and 75 BC, after the Romans subjugated the tribes of the region, this part of Serbia became a part of the Roman province of Moesia. At the time the settlement was known as Hammeum or Hameo, its oldest preserved name. It was located on the Roman Via Militaris, a road that connected the central Balkans with the Adriatic, passing through nearby Naissus (Niš). In July 2008 a major Roman spa was unearthed. At the end of the 4th century AD, when the Roman Empire was divided, the Toplica region became part of the Eastern Roman or Byzantine Empire. The place became known as Komplos or Komblos (village town). Some historians believe that Komplos was rebuilt by Emperor Justinian (r. 527–565).
Орта ғасырлар
VI ғасырда оңтүстік сербтер бұл аймаққа алғаш қоныстанған кезде қала Комплос деп аталған. 9-11 ғасырлар мен 13 ғасырда қазіргі Прокупле аумағы Болгар империясының құрамына кірді. Қала "Святой Прокопий бекінісі" атымен аталады, ол алғаш рет 1395 жылы айтылған. Османдықтар Сербияны жаулап алғанда қаланы басып алды, бірақ 1444 жылғы Сегед бейбіт шарты бойынша оны қайтаруға мәжбүр болды.
When South Serbs first settled in this area in the 6th century, the city was known as Komplos. During the 9th 11th centuries and the 13th century the territory of modern day Prokuplje was part of the Bulgarian Empire. The city is named after the "Fortress of St. Procopios", first mentioned in 1395. The Ottomans seized the city during their conquest of Serbia, but had to return it in 1444 following the Peace of Szeged.
15-17 ғасырлар
1454 жылы Прокупле османдықтармен қоршалды, ал келесі 423 жыл бойы Османдықтардың билігінде бұл жер Уркуб немесе Окруб деп аталды. Бұл Ниш санджағының құрамына кірді. Османдық билік кезінде, 16-17 ғасырлар аралығында қаланың маңызы Крушевац, Сталак және Лесковац сияқты аймақтағы басқа қалалармен бірге артты. Прокупле Дубровникпен сауда байланыстары арқылы гүлденді. Австрия әскерлерін қолдаған сербтер, олардың шығуынан кейін аймақтан көшіп кетуді күшейтті, ал қалаға мұсылман албандарының қоныс аударуы көбейді. Арбанашка және Джайке сияқты топонимдер Топлица және Оңтүстік Морава аймақтарында (қазіргі Косовоның солтүстік-шығысында орналасқан) орта ғасырлық кезеңге дейін сона келетін албандардың тарихи болғанын көрсетеді. Топлица аңғарының ауылдық бөліктері мен оған іргелес жартылай таулы аймақтар Османдық билік кезінде мұсылман албандарымен тығыз қоныстанды, ал сербтер сол аймақтарда өзендердің төменгі ағысында және тау беткейлерінде тұрды; екі халық та Оңтүстік Морава өзенінің бассейнінің басқа аймақтарында өмір сүрді. Топлица аймағында және Прокупле қаласында албандар көпшілік құрады. 1877-1878 жылдары серб әскерлері осы албандарды этникалық тазалау деп сипатталатын жағдайларда жерден шығарып жіберді. Жергілікті билік 1878 жылдың басында сол кездегі білім министрі Алимпье Васильевичке есеп ұсынды. 131 ауыл тіркелді, олардың ішінде 1485 серб үйі және 1553 мұсылман үйі болды. 12 ауылды қардың салдарынан тіркеу мүмкін болмады, бірақ осы тасталған ауылдардың тұрғындарының барлығы албандықтар болған. Сондықтан ауылдарға қатысты үйлердің саны 119 ауылды құрайды. Сербия армиясының келуімен Прокупле ауданындағы 119 ауылда 11 437 албандық өз үйлерін тастап кеткені есептеледі.
In 1454, Prokuplje was besieged by the Ottomans and during the next 423 years of Ottomans rule the name of the place was Urcub or Okrub. It was part of the Sanjak of Niš. During the Ottoman rule, in the period between the 16th and 17th centuries, the town's importance increased, similarly to other towns in the region, such as Kruševac, Stalac and Leskovac. Prokuplje prospered through the trade connections with Dubrovnik. Serbs, who had supported the Austrian troops, after their withdrawal started increasingly emigrating from the area, while there was an increase of Muslim Albanian migration into the town. Toponyms such as Arbanaška and Đjake shows an historic Albanian presence in the Toplica and Southern Morava regions (located north east of contemporary Kosovo) that dates to the medieval era. The rural parts of Toplica valley and adjoining semi mountainous interior was inhabited during Ottoman rule by compact Muslim Albanian population, while Serbs in those areas lived near the river mouths and mountain slopes; both peoples inhabited other regions of the South Morava river basin. The Toplica region had an Albanian majority and so did the town of Prokuplje. During the 1877–1878 period, these Albanians were expelled by Serbian forces in a way that today would be characterized as ethnic cleansing. A report was made by local authorities in early 1878 for the minister of education at the time, Alimpje Vasiljević. There were 131 villages, with 1,485 Serbian homes and 1,553 Muslim homes. 12 villages were unregistered as snowfall made them inaccessible, but the inhabitants of these abandoned villages were previously all Albanian. Therefore, the number of houses in regards to the villages only accounts for 119 villages. It is estimated that around 11,437 Albanians left their homes in 119 villages in the Prokuplje district with the arrival of the Serbian army.
Қазіргі Сербия мен Югославия (1877-)
1877 жылы Топлица аймағының барлығы серб әскерлерінен басып алынып, Прокупле 19 желтоқсан күні қолдан-қолға өтті. 1878 жылғы Берлин конгресі қала мен аймақты Сербияның құрамына кіргізді. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Прокупле Югославия Корольдігінің Морава Бановинасының бір бөлігі болды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда Прокупле толығымен қиратылды, бірақ соғыстан кейін өнеркәсіптік қалаға айналды. 2018 жылдың маусым айында Прокупле, Бор қаласымен бірге, қала мәртебесін алды.
In 1877, the entire Toplica region was captured from the Ottomans by Serbian forces, with Prokuplje changing hands on 19 December 1877. The Berlin Congress of 1878 recognised the city and the wider area as part of Serbia. From 1929 to 1941, Prokuplje was part of the Morava Banovina of the Kingdom of Yugoslavia. During the First and Second World War Prokuplje was completely destroyed, but in the post war period it became an industrial town. In June 2018, Prokuplje gained the status of a city, along with Bor.
Демография
2011 жылы жүргізілген ресми санақ бойынша Прокупле қаласында 44 419 адам тұрады. Оның халқының 61,5% қалалық жерлерде өмір сүреді. 2022 жылғы санақ мәліметтері бойынша муниципалитетте 38 291 адам тұрады. Прокупледегі діни құрамында негізінен серб православиесі (41 494) басым, сонымен қатар мұсылмандар (289), атеистер (122), католиктер (76) және басқа да азшылықтар бар. Халықтың көп бөлігі серб тілінде сөйлейді (41 764 адам).
According to the official census done in 2011, the city of Prokuplje has 44,419 inhabitants. A total of 61.5% of its population is living in urban areas. As of 2022 census, the municipality has a population of 38,291 inhabitants. Religion structure in Prokuplje is predominantly Serbian Orthodox (41,494), with minorities like Muslims (289), Atheists (122), Catholics (76) and others. Most of the population speaks Serbian language (41,764).
Этностық топтар
Прокупле тұрғындарының көпшілігі серб ұлтынан (92,16%). Қаланың этникалық құрамы:
Этникалық топ Халық саны% сербтер40 936 92,16% ромалар2 145 4,83% монтенегриялықтар113 0,25% румындар75 0,17% македониялықтар74 0,17% хорваттар35 0,08% горандар24 0,05% басқалар1 017 2,29% барлығы44 419
Most of Prokuplje's population is of Serb ethnicity (92.16%). The ethnic composition of the city:
Ethnic group Population%Serbs40,93692.16%Roma2,1454.83%Montenegrins1130.25%Romanians750.17%Macedonians740.17%Croats350.08%Gorani240.05%Others1,0172.29%Total44,419