Вуди Герман: Американдық джаз сазгері мен ұйымдастырушысы

Кіріспе

Американдық джаз музыканты және оркестр жетекшісі (1913–1987)

Вудроу Чарльз Герман (16 мамыр 1913 – 29 қазан 1987) – американдық джаз кларнетисі, саксофонист, әнші және биг-бенд жетекшісі. "The Herd" тобын басқарған Герман 1930 жылдардың соңында танымал болды және 1987 жылы қайтыс болғанға дейін өнер тастамай жүрді. Оның оркестрлері көбінесе жаңашылдық және тәжірибелік музыка орындады; олардың жазбалары көптеген Грэмми жүлдесіне ұсынылды.

Ерте өмір және мансап

Герман 1913 жылғы 16 мамырда Висконсин штатының Милуоки қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Отто және Миртл (Бартозевич) Херманн болды. Оның анасы Польшада туған. Әкесі шоу-бизнесті өте жақсы көретін, бұл Вудиге ерте жасында әсер етті. Бала кезінде Вуди Герман вадевильде әнші және степ дабылы бишісі болып жұмыс істеді, содан кейін 12 жасында кларнет пен саксофонда ойнауды бастады. 1931 жылы ол болашақ актриса Шарлотта Нестемен танысты; олар 1936 жылғы 27 қыркүйекте үйленді. Вуди Герман Том Джерун тобына қосылды, ал оның алғашқы жазылған әндері "Lonesome Me" және "My Heart's at Ease" болды. Герман Гарри Сосник оркестрімен, Гас Арнхайммен және Ишам Джонспен де бірге өнер көрсетті. Джонс көптеген танымал әндер жазды (соның ішінде "It Had to Be You") және бір кезде топты басқарудың қиындықтарынан шаршап, өзінің әндерінен түсетін табыспен өмір сүргісі келді. Герман бұрынғы тобын басқару мүмкіндігін пайдаланып, Джонс зейнеткерлікке шыққаннан кейін оркестрдің құрамын сатып алды.

Блюз ойнайтын топ, 1936-43

Германның алғашқы тобы блюзді оркестрлеу арқылы танымал болды және кейде "Блюз орындайтын топ" деп аталды. Бұл топ Decca лейблі үшін жазды, бастапқыда басқа Decca әртістерінің әндерін орындап, кавер-топ ретінде жұмыс істеді. Тұңғыш жазылған ән – "Wintertime Dreams", ол 1936 жылғы 6 қарашада жазылды. 1937 жылғы қаңтарда Джордж Т. Саймон топ туралы былай деп жазды: "Германның бұл тобына назар аудару керек; оның қазіргі деңгейде тыңдау қызықты ғана емес, сонымен қатар одан да жоғары деңгейге жететіні анық." Лейблде екі жарым жылдан кейін топтың алғашқы хиті – 1939 жылы жазылған "Woodchopper's Ball" болды. Герман "Woodchopper's Ball" әуелі баяу басталғанын есіне алды. "[Ол] шынымен де ұйықтап жатқан ән болды. Бірақ Decca оны қайта-қайта шығарып тұрды, үш-төрт жыл ішінде ол хитке айналды. Соңында ол бес миллионнан астам данада сатылды – менің ең үлкен хитім." 1942 жылғы қаңтарда Германның ең жоғары бағаланған синглы (Billboard чартында 1-орын), оркестрінің сүйемелдеуімен Гарольд Арленнің "Blues in the Night" әні болды. Топтың басқа да хиттері: "Blue Flame" және "Do Nothin' Till You Hear from Me". Кернейші Каппи Льюис және саксофонист/аранжировщик Диан Кинкейд есімдері музыканттар мен аранжировщиктердің арасында ерекше көзге түсті. Джеймс "Джиггс" Нобл аранжировкалаған "The Golden Wedding" (1941) әнінде Фрэнки Карлсонның 34 тактіден тұратын ұзақ барабан солосы орындалды.

Бе-боп және Бірінші үйір, 1944-1946

Трубашы Диззи Гиллеспи Герман үшін "Woody'n You", "Swing Shift" және "Down Under" атты үш аранжировка жазды. Бұл аранжировкалар 1942 жылы жасалған. "Woody'n You" сол кезде пайдаланылмады. "Down Under" 1942 жылдың 24 шілдесінде жазылды. Германның Гиллеспиге топ үшін аранжировкалар жазуды тапсыруы және Ральф Бернсті штаттағы аранжировщик ретінде жұмысқа алуы – топтың музыкалық стиліндегі өзгерістің бастауы болды. 1945 жылдың ақпан айында топ Columbia Records компаниясымен келісімшарт жасасты. Германға көптеген әртістерді Columbia-ға, сол кезде Нью-Йорктегі ең жақсы жазба студиясы болған Liederkranz Hall-ға тартқан нәрсе ұнады. Германның жазған алғашқы жағы – 1944 жылғы фильмнің тақырыбы болған "Laura" әні. Германның орындауы соншалықты сәтті болды, Columbia Records Гарри Джеймстің бірнеше күн бұрын жазған аранжировкасын шығаруды кейінге қалдырды. Columbia Records-пен жасалған келісімшарт – топтың репертуарындағы өзгерістермен бірге жүрді. 1944 жылғы топ, ол "First Herd" деп атады, прогрессивті джазбен танымал болды. "First Herd" музыкасына Дьюк Эллингтон мен Каунт Бэйси үлкен әсер еткен. Оның жанды, сойқылық аранжировкалары, боп мотивтерін swing ритмімен үйлестіріп, үлкен құрметке ие болды. 1945 жылдың ақпан айына қарай, құрамында Сонни Берман, Пит Кандоли, Билл Харрис, Флип Филлипс, Билли Бауэр (кейін Чак Уэйн ауыстырды), Ральф Бернс және Дейви Таф болды. 1945 жылдың 26 ақпанында Нью-Йоркте Вуди Герман тобы "Caldonia" әнін жазды. Нил Хефти мен Ральф Бернс Herman тобы қолданған "Caldonia" әнінің аранжировкасын бірлесіп жасады. "Ральф Луи Джорданды ["Caldonia" әнін] орындап тұрғанда көріп, әннің алғашқы он екі тактын және сегіз такталық соңғы бөлігін жазды". 1946 жылы топ DownBeat, Metronome, Billboard және Esquire журналдарының сауалнамаларында "Жылдың ең үздік тобы" атанымын жеңіп алды, оларды үлкен топтар индустриясындағы әріптестері ұсынды. Классикалық композитор Игорь Стравинский 1945 жылы осы топ үшін, Херманның тапсырысы бойынша, соло кларнетке арналған "Ebony Concerto" шығармасын жазды. Герман осы шығарманы Бейсайдтағы Belock Recording Studio-да жазды. Герман оны "өте нәзік және өте қайғылы шығарма" деп сипаттады. Стравинский джаз музыканттарының әртүрлі өлшемдерге бейімделуде қиындыққа тап болатынын сезді. Саксофоншы Флип Филлипс былай деді: "Репетиция кезінде [ ] мен ойнауым керек бір бөлім болды, мен оны жұмсақ орындадым, сонда Стравинский: "Ойна, мен осындамын!" деді, мен оны қаттырақ орындадым, ал ол маған сүйіспеншілікпен қарады!". Стравинский жазба студиясындағы темекі шегудің көптігін байқады: "Атмосфера сумен араласқан Пернод сияқты көрінді". "Ebony Concerto" 1946 жылдың 25 наурызында Карнеги залында Герман тобымен орындалды. Карнеги залындағы сәттілікке және басқа да жетістіктерге қарамастан, Герман 1946 жылы оркестрді таратуға мәжбүр болды, оның табысы шарықталу шегіне жеткенде. Бұл оның қаржылық тұрғыдан сәтті болған жалғыз тобы болды; ол әйелі мен отбасымен көбірек уақыт өткізу үшін оны тастады. Осы уақыт аралығында ол отбасымен бірге Хэмфри Богарт пен Лорен Бэколлдың бұрынғы Голливуд үйіне көшіп келді. Германның тобын таратуға себеп болуы мүмкін нәрсе – әйелі Шарлоттаның алкоголизмге және дәрі-дәрмекке тәуелділігі. Шарлотта Герман Анонимді алкоголиктер клубына қосылып, тәуелді болған нәрсесінен бас тартты. Вуди күліп былай деді: "Мен Шарлоттамен АА кездесуіне бардым, ал менің ескі тобым сол жерде отырды". Көптеген сыншылар 1946 жылдың желтоқсанын биг-бенд дәуірінің аяқталу күні деп санайды, осы күні Германның тобынан басқа жеті топ та тарады.

The trumpeter Dizzy Gillespie wrote three arrangements for Herman, "Woody'n You", "Swing Shift" and "Down Under". These were arranged in 1942. "Woody'n You" was not used at the time. "Down Under" was recorded July 24, 1942. Herman's commissioning Gillespie to write arrangements for the band and hiring Ralph Burns as a staff arranger heralded a change in the style of music the band was playing. In February 1945, the band started a contract with Columbia Records. Herman liked what drew many artists to Columbia, Liederkranz Hall, at the time the best recording venue in New York City. The first side Herman recorded was "Laura", the theme song of the 1944 movie. Herman's version was so successful that it made Columbia hold from release the arrangement that Harry James had recorded days earlier. The Columbia contract coincided with a change in the band's repertoire. The 1944 group, which he called the First Herd, was known for its progressive jazz. The First Herd's music was heavily influenced by Duke Ellington and Count Basie. Its lively, swinging arrangements, combining bop themes with swing rhythm parts, were greatly admired. As of February 1945, the personnel included Sonny Berman, Pete Candoli, Bill Harris, Flip Phillips, Billy Bauer (later replaced by Chuck Wayne), Ralph Burns, and Davey Tough. On February 26, 1945, in New York City, the Woody Herman band recorded "Caldonia". Neal Hefti and Ralph Burns collaborated on the arrangement of "Caldonia" that the Herman band used. "Ralph caught Louis Jordan [singing "Caldonia"] in an act and wrote the opening twelve bars and the eight bar tag." In 1946, the band won DownBeat, Metronome, Billboard and Esquire polls for best band, nominated by their peers in the big band business. Classical composer Igor Stravinsky wrote the Ebony Concerto, one in a series of compositions commissioned by Herman with solo clarinet, for this band in 1945. Herman recorded the work at Belock Recording Studio in Bayside, New York. Herman called it a "very delicate and a very sad piece." Stravinsky felt that the jazz musicians would have a hard time with the various time signatures. Saxophonist Flip Philips said: "During the rehearsal [ ] there was a passage I had to play there and I was playing it soft, and Stravinsky said 'Play it, here I am!' and I blew it louder and he threw me a kiss!" Stravinsky observed the massive amount of smoking at the recording session: "the atmosphere looked like Pernod clouded by water." Ebony Concerto was performed live by the Herman band on March 25, 1946, at Carnegie Hall. Despite the Carnegie Hall success and other triumphs, Herman was forced to disband the orchestra in 1946 at the height of its success. This was his only financially successful band; he left it to spend more time with his wife and family. During this time, he and his family had just moved into the former Hollywood home of Humphrey Bogart and Lauren Bacall. One reason Herman may have disbanded was his wife Charlotte's growing alcoholism and pill addiction. Charlotte Herman joined Alcoholics Anonymous and gave up everything she was addicted to. Woody said, laughing: "I went to an AA meeting with Charlotte and my old band was sitting there." Many critics cite December 1946 as the actual date the big band era ended, when seven other bands, in addition to Herman's, dissolved.

"Төрт ағайынды топ" және басқа да топтар, 194769

1947 жылы Герман Екінші Отарды ұйымдастырды. Бұл топ сонымен қатар "Төрт ағайынды тобы" деп те белгілі болды. Бұл атау 1947 жылдың 27 желтоқсанында Columbia Records үшін жазылған Джимми Гиуффр жазған "Four Brothers" әнінен туындаған, онда Зоот Симс, Серж Чалофф, Херби Стюард және Стэн Гетцтің саксофондық тобы ойнады. Бұл топтың өзге де музыканттарының арасында Аль Кохн, Джин Аммонс, Лу Леви, Оскар Петтифорд, Терри Гиббс және Шелли Манн болды. Топтың ең танымал әндері "Early Autumn" және "The Goof and I" болды. 1940 жылдардың ортасында топ Голливудқа сапар шекті. Герман мен оның тобы Билли Холидей мен Луи Армстронгпен бірге түсірілген "Нью-Орлеан" (1947) фильмінде қатысты. 1947 жылы Герман төрағалық етіп, сонымен қатар Лос-Анджелестегі Wrigley Field стадионында өткен үшінші Cavalcade of Jazz концертінде өнер көрсетті, оны Леон Хеффлин, ағасы 1947 жылдың 7 қыркүйегінде ұйымдастырды. Сол күні Вальдез оркестрі, The Blenders, Т-Боун Уокер, Слим Гейлард, The Honeydrippers, Джонни Отис және оның оркестрі, Сара Вон және Үш Блейзер де өнер көрсетті. Германның басқа топтарына Үшінші Отар (1950–1956) және 1960 жылдардағы әртүрлі құрамы кіреді. 1950 жылдары Үшінші Отар Еуропа бойынша сәтті гастрольдік сапар жасады. Ол ең жақсы жас музыканттарды шақырып, олардың аранжировкаларын пайдаланғанымен белгілі болды. 1960 жылдардың басында және ортасында Герман Майкл Мур, барабаншы Джейк Ханна, тенор саксофонисі Сал Нистико, тромбонистер Фил Уилсон және Генри Саутхолл, сондай-ақ Билл Чейс, Пол Фонтейн және Душко Гойкович сияқты трубашылармен бірге Отар тобын басқарды. 1968 жылға қарай Германның музыкалық қорына рок-н-ролл үлкен әсер етті. Ол сонымен қатар джазбен азырақ байланысты мыс және ағаштан жасалған үрмелі аспаптарды, мысалы фагот, гобой және француз мүйізін жиі пайдаланды. Концерттерде кешкі уақытқа қарай, көрермендер азайғанда, Герман сахнадан шығып, топтың соңғы бөлігін өздігінен ойнауына мүмкіндік беретін; бірақ Терри Гиббс Германсыз топтың ешқашан бірдей естілмейтінін растады.

"Жас дөңкіреген отарлар", 1970-87

1970 жылдардың басында ол жиі гастрольде болып, джаз білімін таратуға көбірек бейімделді, шеберлік сабақтарын өткізіп, жас музыканттарды топқа шақыра бастады. Осының салдарынан ол "Жол әкесі" деген лақап атқа ие болды, ал топтары "Жас дауылы" деп аталды. 1973 жылғы қаңтарда Герман VII Суперкубоктың аралық сынында өнер көрсеткендердің бірі болды. 1974 жылы Вуди Германның тобы жетекшісіз Франк Синатраның "The Main Event" телеарнасы үшін түсірілген арнайы бағдарламасына және "The Main Event – Live" альбомына қатысты. Екеуі де негізінен 1974 жылғы 13 қазанда Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде жазылды. 1976 жылғы 20 қарашада Вуди Германның жаңадан құрылған тобы Нью-Йорктегі Карнеги залында ойнап, Германның дирижер ретіндегі қырық жылдық мерейтойын тойлады. 1980 жылдарға қарай Герман тағы да классикалық джазға оралды, бірақ оны рок және фьюжнмен байытты. Герман шамамен 1980 жылы Concord Records компаниясымен жазба жасауға келісімшартқа қол қойды. 1981 жылы Джон С. Уилсон Германның Concord Records компаниясындағы алғашқы жазбаларының бірін – "Woody Herman Presents a Concord Jam, Vol. I" талдады. Уилсонның пікірінше, бұл жазбада Германның 1940-1970 жылдардағы топтарына қарағанда аздап шаршаған топ ойнайды. Оның орнына, ол тыңдаушыны 1930 жылдары Decca компаниясы үшін жазба жасаған Германның алғашқы тобының тыныш әуеніне қайтарады.

Соңғы жылдар

Ерман 1980 жылдары, әйелі қайтыс болғаннан кейін және денсаулығы нашарлағаннан кейін, негізінен 1960 жылдары бизнес-менеджерінің есептесу қателігінен туындаған салық қарызын төлеу үшін концерттік өнер көрсетуді жалғастырды. Ол салық органына миллиондаған доллар қарыз болды және үйінен қуылмау қаупінде тұрды. Вуди Герман 1987 жылы қайтыс болғанға дейін өзінің көптеген міндеттерін үскі секциясының жетекшісі Франк Тибериге жүктеді. Тибери қазіргі Вуди Герман оркестріне жетекшілік етеді. Германның қазасынан кейін Тибери оркестрдің репертуарын немесе музыкалық қорын өзгертетін болмайтынын мәлімдеді. Герман 1987 жылдың 29 қазанында қайтыс болды, ал 2 қарашада Калифорния штатының Батыс Голливудтағы Сент-Виктор шіркеуінде католиктік жорасы өтті. Ол Голливуд мәңгілік зиратындағы соборлық мазардың артындағы колумбарийдегі нишаға жерленген. Вуди Герман оркестрлерінің жеңіп алған наградалары (ірі басылымдар бойынша): 1945 жылғы DownBeat дауыс беруінде «үздік свинг-тобы» атанды; 1946 және 1947 жылғы Esquire дауыс беруінде сыншылардың күміс жүлдесі; 1946 және 1953 жылдары Metronome дауыс беруінде топтар санатында жеңіс. Джаз медианың иесі, джаз туралы деректі фильмдерді түсіретін режиссер Грэм Картер 2012 жылдың соңында «Вуди Герман: Көк жалын – Джаздың ұлы тұлғасы» атты деректі фильмін DVD форматында шығарды, бұл Германның 2013 жылдың мамырындағы 100 жылдығына арналған құрмет көрсету болды.