Кіріспе

Солтүстік Самар (; ), ресми атауы Солтүстік Самар провинциясы, Филиппиннің Шығыс Висая аймағында орналасқан провинция. Оның астанасы Катарман және Самар аралының солтүстік бөлігінде жатыр. Провинцияның оңтүстігінде Самар және Шығыс Самар провинциялары шектеседі. Солтүстік-батыста Сан-Бернардино бұғазы арқылы Сорсогон провинциясы орналасқан; шығысында Тынық мұхитының Филиппин теңізі, ал батысында Самар теңізі жатыр.

Испанияның отаршылдық дәуірі

Тарихшы Уильям Генри Скотт "1543 жылы алтын жағалы есушілермен өз портына тікелей жеткізілген Иберин есімді Самаралық дату испандық кемеге арқанмен сүйретіп әкелді; ал оның өзі құлаққаптар мен тізбектер тағып жүрді" деп жазды. Скоттың мақаласында жазылғандай, Луандағы Бинги атты жергілікті жырда Луан – Самардағы, әсіресе солтүстік бөлігіндегі өркендеген Лаканат. Дату Хади Иберин Луан Лаканатынан шыққан.

1614 жылы иезуиттер Палапагта Ибабао халқының арасында миссионерлік резиденция құрды. Бұл миссионерлер 17 ғасырдың соңына дейін Филиппинде қалды, содан кейін 1768 жылы Филиппиннен қуылды және олардың орнын францискандықтар басты. Сан-Бернардино бұғазы Манила мен Акапулько (Мексика) арасында жүретін испан галеондарының жолында болғандықтан, Палапагта патшалық порт құрылды, онда Манила галеондары қолайсыз желдерден және күшті теңізден қорғалды. 16 ғасырдың басында Палапагтан кеме жасаушылар Кавиттегі кемежайларға галеондар мен аралдың қорғанысын күшейту үшін кемелер құруға шақырылды. Осы кезде осылар Суморой көтерілісін бастады, ол Висая және Минданаода Испанияға қарсы жалпы көтеріліс сигналын берді. Көтеріліс бірден Альбайға солтүстікке, Минданаоның солтүстік жағалауларына оңтүстікке және содан кейін Себуға тарады. Испаниялықтар көтерілісті бір жылдан астам уақыт бойы басып таба алмады.

Американың басып кіру дәуірі

Кейін 1898 жылы американдықтар Катарман жағасына түскенде, генерал Висенте Лукбан басқаратын революциялық армияны ұйымдастырды. Олар басқыншыларға мылтық пен зеңбіректерге қарсы тек боло мен палтиктерімен ғана шайқасты. Жеңілгенімен, олар партизандық соғыс арқылы американдықтарды мазалауды жалғастырды.

Жапондықтардың басып алуы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Самар халқы ерікті жарналармен қолдау көрсетілген еріктілер взводы ұйымдастырды. Бұл жасақ Манила қаласындағы Филиппин Ұлттық гвардиясының құрамына кірді. Сонымен қатар, облыс Ұлттық тәуелсіздік комиссиясын қаржыландыру үшін шығарылған облигацияларды көп мөлшерде сатып алып, үкіметке көмектесті, бұл комиссия Мануэль Л. Кесонның Ұлттық және Демократиялық партиялардың коалициясын құрғаннан кейін ұйымдастырылды.

Филиппиннің тәуелсіздігі

Конгрессмен Эладио Т. Балите (1-ші округ Самар), Фернандо Р. Велосо (2-ші округ Самар) және Фелипе Ж. Абриго (3-ші округ Самар) 1963 жылы Конгресс мақұлдаған 4221-ші Республика заңының авторлары. 1965 жылғы 19 маусымда халықтың дауысымен бекітілген заң Самар облысын үш бөлікке бөлді: Солтүстік Самар, Шығыс Самар және (Батыс) Самар. Солтүстік Самардың алғашқы облыстық шенеуніктері 1967 жылғы 14 қарашада сайланды, ал 1968 жылғы 1 қаңтарда олар ресми түрде қызметке кірісті.

География

Солтүстік Самар Шығыс Висая аймағындағы Самар аралының солтүстік бөлігін алып жатқан жалпы аумақты құрайды. Облыс солтүстігінде Сан-Бернардино боғазымен, шығысында Тынық мұхитымен, батысында Самар теңізімен, оңтүстік-батысында Самармен және оңтүстік-шығысында Шығыс Самармен шектеседі. Филиппиннің 80 провинциясының арасында аумағы бойынша отыз жетінші (37-ші) орында тұрады және елдің жалпы жер аумағының шамамен 1,2 пайызын құрайды. Жер аумағының 52 пайызы орманмен жабылған, ал 42 пайызы жеке меншікке берілуге және пайдалануға жарамды деп есептеледі. Облыстың көбісі төмен және өте қиын-қыстау төбелер мен шағын жазықтардан тұрады. Сонымен қатар, жағалау бойында шағын, үзіліссіз аймақтар бар, ал өзендер көбінесе аллювиалды жазықтар мен аңғарлармен бірге ағады. Облыс салыстырмалы түрде бай және құнарлы топыраққа ие, онда көптеген егістер өсе алады.

Топография

Солтүстік Самардың жер бедері өте қиын, шектеулі шағын жазықтар мен аңғарлармен сипатталады. Өзен аңғарлары көбінесе төбелермен тілінген, төмен жатыр, ал қалған бөлігі толқынды, төбелі және таулы. Материктің ішкі бөлігінде тілімделген төбелер мен тау шыңдары көптеп кездеседі. Палапагтың жағалау жазықтары, Гамай өзенінің аңғары және Катубиг аңғары арасында жатақ төбелер орналасқан. Сондай-ақ, лагуналар мен көлдер (Синко Орманы) және Катубигке жақын орналасқан Пиниписикан сарқырамасы (туризмдік маңызға ие) бар.

Климат

Солтүстік Самар орташа типтес климат аймағына жатады, онда анық құрғақ және жаңбырлы маусымдар байқалмайды. Қазаннан қаңтарға дейінгі аралықта жауым-шашын көп болады, ал мамыр айы ең құрғақ ай болып табылады.

Әкімшілік бөлімшелер

Солтүстік Самар үш негізгі географиялық аймаққа бөлінеді, атап айтқанда: Баликуатро аймағы, Орталық аймақ және Тынық мұхит аймағы, оның ішінде провинцияның күріш астық қоймасы – Катубиг аңғары. Ол 24 қаладан немесе муниципалитеттен тұрады, онда 569 тіркелген барай бар. Облыс екі заңнамалық округке бөлінеді: бірінші округ Баликуатро және Орталық аймақтың көп бөлігін, ал екінші округ Орталық аймақтың бір бөлігін, Тынық мұхит аймағын және Катубиг аңғарын қамтиды.

Муниципалитет | Аудан | Халық | Жер ауданы | Тығыздық | Барай (барайлардың жалпы саны) | Координаттар
---|---|---|---|---|---|---
км² | кв. миля | /км² | /кв. миля
Аллен | 1 | 25 469 | 20 | | 569 |
Бири | 1 | 11 767 | 8 | | 569 |
Бобон | 1 | 23 668 | 18 | | 569 |
Капул | 1 | 12 679 | 12 | | 569 |
Катарман † | 1 | 94 037 | 55 | | 569 |
Катубиг | 2 | 33 025 | 47 | | 569 |
Гамай | 2 | 23 511 | 26 | | 569 |
Лаоан | 2 | 61 359 | 56 | | 569 |
Лапиниг | 2 | 13 020 | 15 | | 569 |
Лас-Навас | 2 | 37 947 | 53 | | 569 |
Лавезарес | 1 | 28 770 | 26 | | 569 |
Лопе-де-Вега | 1 | 14 687 | 22 | | 569 |
Мапанас | 2 | 14 025 | 13 | | 569 |
Мондрагон | 1 | 38 726 | 24 | | 569 |
Палапаг | 2 | 34 286 | 32 | | 569 |
Памбухан | 2 | 33 062 | 26 | | 569 |
Розарио | 1 | 10 520 | 11 | | 569 |
Сан-Антонио | 1 | 9 058 | 10 | | 569 |
Сан-Исидро | 1 | 26 650 | 14 | | 569 |
Сан-Хосе | 1 | 17 561 | 16 | | 569 |
Сан-Роке | 2 | 30 580 | 16 | | 569 |
Сан-Висенте | 1 | 7 856 | 7 | | 569 |
Сильвино Лобос | 2 | 15 299 | 26 | | 569 |
Виктория | 1 | 14 817 | 16 | | 569 |
Барлығы | | 639 186 | 3 692.93 | 632.379 | 569 |

Демография

Солтүстік Самар халқының саны 2020 жылғы санақта 639 186 адамды құрады. Бұл аймақтың тұрғындары бұрын Ибабаонон немесе Лекиос деп аталған. Олар негізінен варай-варай немесе варай тілінде сөйлейтін, Шығыс Висаялар немесе Самар-Лейте аймағының халқы. 1965 жылы Самар аралы үш провинцияға бөлінген кезде Вестеханон (Самардан келгендер) және Эстеханон (Шығыс Самардан келгендер) пен Лейтенос (Лейте аралынан келгендер) есімдерінен өзгешелену үшін, олар қазір өздерін Нинорте Самареньо немесе Нортеханон деп атайды. Олар негізінен провинцияның басты тілі – варай-варай тілінде сөйлейді. Солтүстік Самарда көршілес Сорсогон және Масбате провинцияларынан келген биколано және масбатено тұрғындары да көптеп кездеседі.

Тілдер

Облыстың көпшілігі Waray Waray тілінің Ninorte Samarnon нұсқасында сөйлейді. Халықтың шамамен 4,5 пайызы, әсіресе арал қалаларында, Себуано тілінде сөйлейді, оның ішінде Сан-Антонио аралындағы қала тұрғындары. Капул аралының тұрғындарының ана тілі - Inabaknon, бұл қазірге дейін ең жақсы сақталған тілдердің бірі деп есептеледі. Ninorte Samarnon әдетте Balicuatro, Орталық және Тынық мұхитында сөйлейтіндерге бөлінеді. Солтүстік Самарда тагалог және ағылшын тілдері де кеңінен қолданылады және түсініледі.

Католицизм

Бұл провинцияның халқының басым бөлігі католик дінін ұстанады (80%).

Басқалар

Басқа діни топтар: Халықаралық Құдайдың мүшелері шіркеуі (MCGI), Iglesia ni Cristo, Филиппин тәуелсіз шіркеуі (Iglesia Filipina Independiente), Жеті күндік адвентистер, Ехоба куәгерлері, Иса Мәсіхтің соңғы күн қасиеттілері шіркеуі және басқа да христиан дінтері. Халықтың шағын бөлігі мұсылман.

Әлеуметтік-демографиялық жағдай

Солтүстік Самар Филиппин статистикалық бас басқармасының мәліметінше, екінші дәрежелі провинция болып саналады, бұл ақпарат Қаржы департаментінің №23-08 бұйрығынан (2008 жылғы 29 шілдеде күшіне енген) алынған. Катарман – провинцияның астанасы, саяси және экономикалық қызметтің көп бөлігі осы қалада жүзеге асырылады. Бұл әкімшілік орталық, сондай-ақ сауда, коммерция және өнеркәсіп орталығы болып табылады. Провинция өте ауылдық аймақ саналады, халықтың 65 пайызы ауылдық жерлерде тұрады.

Туризм

Солтүстік Самарда туристер әлі танысқан жоқ, көптеген туристік мүмкіндіктер бар. Олардың ішінде ежелгі шіркеулер, сарқырамалар, өзендер, үңгірлер, табиғи орман және жағажайлар бар. Елдің соңғы бекіністерінің бірі – Тынық мұхитындағы әктас тік жарлардан тұратын қират жағалауы – тарихи маңызы бар орын. Испания отарлау кезеңінде, Манила галеондары Акапулькодан ұзақ сапарларын аяқтағанда, Самар аралы Филиппин құрлығына алғаш рет аяқ басқан жер болды. Филиппин аралдарының суларына енгеннен кейін, галеондар Самар жанындағы Капул бекінісіне тоқтады, иезуит шіркеуінде қауіпсіз сапар үшін құдайға шүкірлік айтты, содан кейін Манилаға, соңғы пунктіне қарай, тар Сан-Бернардино бұғазының қиын суларынан өтті. Капул сондай-ақ Мексикадағы Акапулькоға дейінгі ұзақ және көбінесе қауіпті Тынық мұхиты арқылы жүретін галеондар үшін Филиппин топырағындағы соңғы тоқталыс орны болды.

Әкім

Эдвин К. Онгчуан (NUP)

Вице-губернатор

Кларенс Э. Дато (NUP)

Конгресс округтері

1-ші округ: Пол Р. Даза (NUP)
2-ші округ: Харрис М. Онгчуан (NUP)

Облыстың ресми мөрі

Самар гербі провинцияның саяси, географиялық сипаттамасын, тарихи, экономикалық және әлеуметтік бейнелерін, сондай-ақ аллегориялық идеяларын көрсетеді. N және S әріптері Солтүстік Самарды білдіреді. Солтүстік Самар картасы провинцияның географиясын және 24 муниципалитетті, оның ішінде бес аралдық қалаларды бейнелейді. Галеон 1640 жылы Палапагтың Корольдік порты арқылы христиан дінін уағыздау, Рим католиктік діни сенімін тарату және азаматтық басқаруды енгізу үшін Ибабао жеріне келген испан конкистадорларын көрсетеді. Бубуя тауы (Палапаг Месасы) Палапагтағы ең биік тау тізбегін символдайды, онда Агустин Сумурой және оның жауынгерлері Фр. Мигель Балберанды өлтіргеннен кейін шегініп, лагерь құрды, осылайша Сумурой көтерілісі басталды. Күріш егістігі, абака, ағаш және кокос – барлығы провинцияның экономикалық өкілдігі. Провинцияның аллегориялық идеялары: Көк түс – жағалаудағы қалалардың балықшылары үшін күнкөріс көзі болып табылатын кең теңіз және су ресурстарын символдайды. Мандарин провинция халқының қуанышын, көтеріңкі көңіл күйін және оптимизмін білдіреді. Сары түс – алтын егін мен мол ресурстарды көрсетеді. Ақ түс – басқарудағы ашықтықты символдайды. Шам провинцияны жарықпен нұрландыруға және сапалы білім беру арқылы дамытуға арналған, бұл провинциялық үкіметтің басты мақсаты. Арқан эмблемаларды дөңгелек пішінде біріктіреді, ол құқық пен әділдіктегі теңдікті, сондай-ақ бейбітшілік пен даму үшін бірлікті көрсетеді.