Кіріспе

Шотландиядағы жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі

Шотландиядағы жергілікті мемлекеттік басқаруға тридцать екі жергілікті билік органы кіреді, олар кеңестер деп аталады. Әр кеңес білім беру, әлеуметтік қызмет көрсету, қалдықтарды басқару, кітапханалар және жоспарлау сияқты қоғамдық қызметтерді ұсынады. Кеңестер қаржыландырудың басым бөлігін Шотландия үкіметінен алады, бірақ тәуелсіз жұмыс істейді және жергілікті сайлаушыларға есепті болады. Кеңестер қосымша кіріс алу үшін жергілікті деңгейде өзгеретін тұрғын үй мүлігі салығы және бизнес-салықтарды жинауға құқылы. Кеңестер өкілдік ететін аудан тұрғындары тікелей сайлайтын кеңесшілерден тұрады. Әр кеңес ауданы бірнеше округке бөлінеді және әр округтен үш немесе төрт кеңесші сайланады. Жергілікті сайлаулар әдетте бес жылда бір рет өткізіледі және бір ауыстырылатын дауыс жүйесі қолданылады. Азшылық және көпшілік үкіметтері құрылуы мүмкін. Коалициялық үкіметтер жиі кездеседі, бірақ кейде бір саяси партия көпшілік үкіметін құрады, бірақ пропорционалды дауыс беру жүйесінің нәтижесінде мұндай жағдай сирек кездеседі.

Шығу тегі

Шотландияның жергілікті басқару тарихы негізінен Шотландия округтерімен байланысты. Округтар шерифтіктер немесе графтықтардан бастау алады, олардың үстінен шериф (графтық ревтің қысқартылған түрі) билік жүргізген. Малкольм III жергілікті "кельт" үкімет нысандарын англосаксондық және француз феодалдық құрылымдарымен алмастыру саясатының бөлігі ретінде шерифтерді енгізген болып көрінеді. Бұл үрдісті оның ұлдары Эдгар, Александр I және әсіресе Давид I жалғастырды. Давид елді шерифтіктерге бөлуді қолданыстағы таендомдарды өзгерту арқылы аяқтады. Он жетінші ғасырдан бастап округтер сот функцияларынан өзге жергілікті басқару үшін қолданыла бастады. 1667 жылы жер салығын жинау үшін әр шерифтікке жабдықтау комиссарлары тағайындалды. Комиссарлар кейіннен округте басқа да міндеттерді атқарды. 1858 жылы Полиция (Шотландия) заңының 1857 жылғы нұсқауына сәйкес әр округте полиция күштері құрылды. Жергілікті басқарудың екі жүйесінің нәтижесінде бургтар (олардың түрлері әртүрлі болды) көбінесе жоғары дәрежеде автономияға ие болды.

Қазіргі тарих

1890-1975 жылдар аралығында Шотландиядағы жергілікті басқару округтік кеңестермен (соның ішінде төрт қалалық округ) және түрлі төменгі деңгейдегі бірліктермен ұйымдастырылды. 1890 мен 1929 жылдар аралығында приходтық және қалалық кеңестер жұмыс істеді, бірақ 1929 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заң қабылданысымен приходтық кеңестердің функциялары ірі аудандық кеңестерге берілді және 20 000 немесе одан көп халқы бар ірі бургтар мен кіші бургтар арасында ерекшелік жасалды. Бұл жүйе 1947 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заңның қабылдануымен одан әрі жетілдірілді. 1975 жылдан бастап Эдвард Хиттің консервативтік үкіметі қабылдаған 1973 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заң Шотландияда екі деңгейлі жергілікті басқару жүйесін енгізді (1973-1996 жылдар аралығындағы Шотландияның жергілікті басқару аймақтарына қараңыз), ол үлкен өңірлік және кіші аудандық кеңестерге бөлінді. Бұл ережеден тек үш аралдық кеңес – Батыс аралдар, Шетланд және Оркни ғана ерекшелік танытты, олар өңірлер мен аудандардың біріктірілген өкілеттіктеріне ие болды. Джон Мейджордың консервативтік үкіметі (1990-1997) осы жүйені таратып, олардың өкілеттіктерін жаңа біртұтас билік органдарында біріктіруге шешім қабылдады. Жаңа кеңестердің мөлшері әртүрлі: кейбіреулері, мысалы, Клэкманнаншир округтерімен, ал кейбіреулері, мысалы, Инверклид бұрынғы аудандармен, ал кейбіреулері, мысалы, Хайленд бұрынғы өңірлермен бірдей. Өзгерістер 1996 жылы күшіне енді, ал 1995 жылы басқарудың тегіс жүзеге асуын қадағалау үшін көлеңкелі кеңесшілер сайланды. 2007 жылы кеңес сайлаулары бір мандаттық дауыс беру жүйесіне көшті, сайлау округтері үш немесе төрт кеңесшімен ұсынылды. Бұл көшудің нәтижесінде дауыс беруге қарсы орындар болмады және бір партияның бақылауындағы кеңестер жойылды. 2016 жылы Шотландия үкіметі Шотландияның жергілікті басқару шекаралары жөніндегі комиссияның ұсыныстарының бір бөлігін қабылдағаннан кейін 25 жергілікті билік аймағында округ шекаралары өзгертілді. 2018 жылғы «Аралдар (Шотландия) туралы» заң мен 2020 жылғы «Шотландия сайлаулары (реформасы) туралы» заң Шотландия шекараларына округтердің мөлшерін өзгертуге қосымша икемділік берді. Құрлықтағы округтерде енді 2-ден 5-ке дейін кеңесшілер болуы мүмкін, ал егер округте тұрғындары бар арал болса, бір кеңесшілі округтерге рұқсат етіледі.

Басқару және әкімшілік

Жергілікті билік органдарына берілген өкілеттіктер сайланған кеңесшілер арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта 1227 кеңесші бар.

Кеңесшілер 2000 жылғы «Қоғамдық өмірдегі этикалық стандарттар (Шотландия)» заңымен құрылған және Шотландияның Стандарттар комиссиясымен қамтамасыз етілетін Мінез-құлық кодексіне бағынады. Егер адам кеңесшінің мінез-құлық кодексін бұзғанына сенсе, ол Шотландиядағы Қоғамдық өмірдегі этикалық стандарттар жөніндегі комиссарына (CESPLS) шағым түсіреді. Комиссар тергеу қажеттілігін анықтайды, содан кейін мәселені Стандарттар комиссиясына жолдау туралы шешім қабылдайды.

Жинақтаушы (профессор)

Әр кеңес өз мүшелерінен жиналыстарды жүргізуші және аймақтың беделді тұлғасы ретінде әрекет ететін төрағаны сайлайды. Кеңес төраға орынбасарын да сайлауға құқылы, бірақ бұл міндетті емес. Глазго, Эдинбург, Абердин және Данди қалаларында төраға лорд-провост деп аталады, ал басқа кеңестер өз төрағаларына басқа атау беруге болады. 2007 жылға дейін көптеген билік органдары ең ірі саяси топтың немесе коалициялық үкіметтің басшысын кеңес басшысы деп мойындаған, бірақ бұл лауазымның заңдық негізі болмаған.

Қызметкерлер

Кеңестің лауазым иелері – кеңестің әкімшілік, саяси емес қызметкерлері. Әдетте, кеңес лауазым иелерінің құрамы кеңестің қарауына жатады, бірақ олардың міндеттерін орталық үкімет анықтайтын бірқатар заңмен бекітілген лауазым иелері бар. Осы лауазым иелерінің ең маңыздысы – жалақылы қызметтің басшысы, көбінесе Бас атқарушы директор деп аталады. Бас атқарушы директор функциясы бойынша қала басшысына ұқсас, бірақ кейбір кеңесшілер атқарушы билікке ие және өкілеттіктер нақты бөлінбеген. Сонымен қатар, заңмен бекітілген Бақылаушы лауазым иесі бар, ол әдетте кеңестің құқықтық қызмет бөлімін басқарады, сондай-ақ Бас қаржы директоры да бар. Кеңес бақылауы Web Aberdeen City NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP LD коалициясы URL Aberdeenshire NOC (Басқарушы партия жоқ) Con LD ind. coalitionURL Angus NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP ind. coalitionURL Argyll & Bute NOC (Басқарушы партия жоқ) LD Con ind. coalitionURL Clackmannanshire NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Dumfries & Galloway NOC (Басқарушы партия жоқ) Con азшылығы URL Dundee City SNP көпшілігі URL East Ayrshire NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL East Dunbartonshire NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL East Lothian NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL East Renfrewshire NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab ind. азшылығы URL City of Edinburgh NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL Falkirk NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Fife NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL Glasgow City NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Highland NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP ind. coalitionURL Inverclyde NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL Midlothian NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Moray NOC (Басқарушы партия жоқ) Con азшылығы URL Na h Eileanan Siar Ind (Тәуелсіз) көпшілігі URL North Ayrshire NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL North Lanarkshire NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL Orkney Ind. (Тәуелсіз) Ind Grn коалициясы URL Perth & Kinross NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Renfrewshire NOC (Басқарушы партия жоқ) SNP азшылығы URL Scottish Borders NOC (Басқарушы партия жоқ) Con ind. coalition URL Shetland Ind. (Тәуелсіз) көпшілігі URL South Ayrshire NOC (Басқарушы партия жоқ) Con азшылығы URL South Lanarkshire NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab LD ind. азшылығы URL Stirling NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL[[West Dunbartonshire Council Lab көпшілігі URL West Lothian NOC (Басқарушы партия жоқ) Lab азшылығы URL

2007 жылғы сайлау нәтижесі

Жергілікті басқару (Шотландия) заңының 2004 жылы қабылдалуынан кейін жергілікті сайлаулар бірыңғай ауыстырылатын дауыс жүйесі бойынша өтіп келеді, ал бұл 2007 жылы алғаш рет қолданылды. Дауыс беру жүйесіндегі бұл өзгеріс нәтижесінде бес кеңестен басқа барлық кеңестерде ешбір партия басымдыққа ие болмады. Лейбористер Глазго қаласы мен Солтүстік Ланаркширді өз бақылауында ұстап тұрды, ал Оркней, Шетланд және На h-Eileanan Siar кеңестерін тәуелсіз кеңесшілер басқарады.

Қоғамдық кеңестер

Қоғамдық кеңестер жергілікті тұрғындардың мүдделерін білдіреді. Жергілікті билік органдары жоспарлау, даму және сол жергілікті қауымдастыққа тікелей әсер ететін басқа да мәселелер бойынша қоғамдық кеңестермен міндетті түрде кеңесуге заңдық міндеттіліктері бар. Дегенмен, қоғамдық кеңестің қызметтерді ұсынуға тікелей ықпалы жоқ. Көптеген аймақтарда олар мүлдем жұмыс істемейді, бірақ кейбіреулері жергілікті жерді жақсартуда өте тиімді. Қоғамдық кеңестерге сайлауды жергілікті билік органдары шешеді, бірақ заң бойынша кандидаттар партиялық тізім бойынша сайлауға қатыса алмайды.