Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1892-1976 Тынық мұхитындағы британдық колония
1892–1976 British colony in the Pacific
Тынық мұхитындағы Гилберт және Эллис аралдары (GEIC колониясы) 1892 жылдан 1976 жылға дейін Британ империясының құрамына кірді. Олар 1892 жылдан 1916 жылдың 12 қаңтарына дейін протекторат, ал содан кейін 1976 жылдың 1 қаңтарына дейін колония мәртебесінде болды және тәуелсіздік алғанға дейін Британдық Батыс Тынық мұхиты аймақтарының (BWPT) бір бөлігі ретінде басқарылды. GEIC тарихының басты ерекшелігі – Оушен аралындағы фосфат кенін өндіру болды. 1975 жылдың қазанында бұл аралдар заңмен екі жеке колонияға бөлінді және олар көп ұзамай тәуелсіз мемлекеттерге айналды: Эллис аралдары 1978 жылы Тувалу, ал Гилберт аралдары 1979 жылы Кирибати құрамына кірді.
The Gilbert and Ellice Islands (GEIC as a colony) in the Pacific Ocean were part of the British Empire from 1892 to 1976. They were a protectorate from 1892 to 12 January 1916, and then a colony until 1 January 1976, and were administered as part of the British Western Pacific Territories (BWPT) until they became independent. The history of GEIC was mainly characterized by phosphate mining on Ocean Island. In October 1975, these islands were divided by force of law into two separate colonies, and they became independent nations shortly thereafter: the Ellice Islands became Tuvalu in 1978, and the Gilbert Islands became part of Kiribati in 1979.
Орналасқан жері
Гилберт аралдары, кейде Кингсмилл аралдары немесе Кингс Милл аралдары деп те аталады, Тынық мұхитының батысындағы он алты атолл мен коралл аралдарынан тұратын тізбек. Олар Алыс Океанияның бөлігі болып табылады және дәстүрлі түрде Океанияның Микронезия аймағына жатады. Гилберт аралдары қазіргі Кирибати Республикасының негізгі бөлігін құрайды ("Кирибати" атауы "Гилберттер" сөзінің гильберт тіліндегі нұсқасы). Эллис аралдары үш риф аралы мен алты нағыз атоллдан тұрады, олар халықаралық дата сызығының батысында 5° және 10° арасындағы ендік және 176° және 180° арасындағы бойлықта орналасқан. Эллис аралдары Гавайи мен Австралияның арасында ортада жатыр және олар да Океанияның Полинезия аймағына кіреді.
The Gilbert Islands sometimes also known as Kingsmill Islands or King's Mill Islands are a chain of sixteen atolls and coral islands in the western Pacific Ocean. They are part of Remote Oceania, and traditionally part of the Micronesia subregion of Oceania. The Gilbert Islands are the main part of what is now the Republic of Kiribati ("Kiribati" is the Gilbertese rendition of "Gilberts" The Ellice Islands comprise three reef islands and six true atolls, spread out between the latitude of 5° to 10° south and longitude of 176° to 180°, west of the International Date Line. The Ellice Islands are midway between Hawaii and Australia, and they, too, lie in the Polynesia subregion of Oceania.
Еуропалық ашылу және атау
1568 жылы испандық теңізші Альваро де Менданя де Нейра Тынық мұхитының оңтүстігін зерттеуге жіберілгенде, Гилберт аралдарына жақын жерге жетті. Ол Лайн аралдары мен Феникс аралдары арасында жүзіп өтті, бірақ құрлықты көре алмады. Соңында ол «Исла де Хесус» деп атаған жерге жетті (вероятно, Эллис аралдары тобындағы Нуи). 1606 жылы Педро Фернандес де Кейрос Гилберт аралдары тобындағы екі аралды – Бутаритари мен Макин аралын көріп, оларды Буэн-Вьяже аралдары деп атады (испан тілінде «жақсы сапар» аралдары). 1788 жылы британдық капитан Томас Гилберт Порт-Джексоннан Кантонға дейінгі сыртқы маршрутты іздеу үшін Бірінші флоттың екі кемесіне қолбасшылық еткенде архипелагқа тап болды. 1820 жылы орыс адмиралы Иоганн фон Крузенштерн бұл топты капитан Гилберттің бұрынғы сапарының құрметіне «Гилберт аралдары» деп атады. Сол кезде француз капитаны Луи Дюперре Гилберт аралдары архипелагының алғашқы картасын жасады. Ол 1822-1825 жылдары жер шарын айналып келген «Ла Кокиль» кемесінің командашысы болды. Еуропалықтардың Эллис аралын алғашқыда 1568 жылдың 16 қаңтарында, Испаниядан келген Альваро де Менданя сапары кезінде көріп, Нуи аралынан өтіп, оны «Исла де Хесус» («Иса аралы») деп картаға түсірді, себебі күні бұрын Киелі есім мерекесі болған. Менданя арал тұрғындарымен байланысқа түсті, бірақ жағаға шыға алмады. Менданя Тынық мұхиты арқылы екінші сапары кезінде 1595 жылдың 29 тамызында Ниулакитадан өтті және оны «Ла Солитариа» деп атады. Капитан Джон Байрон 1764 жылы әлемді айналып келген кезде Эллис аралдары арқылы өтті. Ол атолдарды Лагуна аралдары деп белгіледі. Нанумеа 1781 жылдың 5 мамырында испандық әскери шенеунік Франсиско Моурелле де ла Руа «Ла Принцесса» фрегатымен Филиппиннен Жаңа Испанияға қарай Тынық мұхитының оңтүстігінен өтіп бара жатып көріп, оны Сан-Августин деп атады. 1809 жылы капитан Паттерсон «Элизабет» бригімен Австралияның Сидней қаласындағы Порт-Джексоннан Қытайға сауда сапары кезінде Тувалудың солтүстік сулары арқылы өтіп бара жатып Нанумеадан өтті. Ағылшын гидрографы Александр Джордж Финдлейдің еңбегі жарық көргеннен кейін, Эллис деген атау Эллис аралдары тобына жататын тоғыз аралдың барлығына қолданылды, қазір бұл Тувалу деп аталады. АҚШ экспедициясының екі кемесі, «Пикок» және «Флаинг Фиш», капитан Хадсон басқаруымен Гилберт аралдарында (Табитеуа, Ноноути, Аранука, Майана, Абемама, Курия, Тарава, Маракеи, Бутаритари және Макин) зерттеу жүргізді (сол кезде бұл аралдар ағылшын тілінде Кингсмилл аралдары немесе Кингсмилл тобы деп аталған). Гилберт аралдарында болғанда, олар рифтер мен бекіністерді картаға түсіруге көп уақыт жұмсады. Альфред Томас Агат Бутаритари және Макин аралдарының тұрғындарының суреттерін салды.
In 1568, when Spanish navigator Álvaro de Mendaña de Neira was commissioned to explore the South Pacific, he sailed relatively close to the Gilbert Islands. He sailed between the Line Islands and the Phoenix Islands, but without sighting land. He ultimately sailed past what he called "Isla de Jesús", (probably Nui, amongst the Ellice island group). In 1606, Pedro Fernandes de Queirós sighted two of the islands in the Gilbert island group: Butaritari and Makin, which he named the Buen Viaje Islands (‘good trip’ islands in Spanish). In 1788, Thomas Gilbert, a British captain, encountered the archipelago while commanding one of two ships of the First Fleet that were looking for an outer passage route from Port Jackson to Canton. In 1820, a Russian admiral, Johann von Krusenstern, named the group “îles Gilbert” (French for Gilbert Islands) in honor of Captain Gilbert’s earlier voyage. Around that time, the French captain Louis Duperrey became the first to map the whole Gilbert Islands archipelago. He commanded La Coquille, circumnavigating the globe between 1822 and 1825. The first recorded sighting by Europeans of an Ellice Island was on 16 January 1568, during the voyage of Álvaro de Mendaña from Spain, who sailed past Nui and charted it as Isla de Jesús (Spanish for "Island of Jesus") because the previous day was the feast of the Holy Name. Mendaña made contact with the islanders but was unable to land. During Mendaña's second voyage across the Pacific, he passed Niulakita on 29 August 1595, which he named La Solitaria. Captain John Byron passed through the Ellice islands in 1764, during his circumnavigation of the globe as captain of the He charted the atolls as Lagoon Islands. Nanumea was sighted by Spanish naval officer Francisco Mourelle de la Rúa who sailed past it on 5 May 1781 with frigate La Princesa, when attempting a southern crossing of the Pacific from the Philippines to New Spain. He charted Nanumea as San Augustin. In 1809, Captain Patterson in the brig Elizabeth sighted Nanumea while passing through the northern Tuvalu waters on a trading voyage from Port Jackson, Sydney, Australia to China. After the work of English hydrographer Alexander George Findlay was published, the name Ellice was applied to all nine islands in the Ellice Island group, which is now called Tuvalu. Two ships of the United States Exploring Expedition, Peacock and Flying Fish, under the command of Captain Hudson, surveyed the Gilbert Islands of Tabiteuea, Nonouti, Aranuka, Maiana, Abemama, Kuria, Tarawa, Marakei, Butaritari, and Makin (then called the Kingsmill Islands or Kingsmill Group in English). While in the Gilberts, they devoted considerable time to mapping and charting reefs and anchorages. Alfred Thomas Agate made drawings of men of Butaritari and Makin.
Батыстық және орталық Тынық мұхиттағы " ықпал ету сфералары "
1876 жылы Ұлыбритания мен Германия Батыс және Орталық Тынық мұхитын бөлісуге келісті, әрқайсысы өздерінің «әсер ету аймағын» жариялады. Алдыңғы онжылдықта неміс саудагерлері Соломон аралдарында, Жаңа Гвинеяда, Маршалл аралдарында және Каролин аралдарында белсенділік танытты. 1877 жылы Фиджи губернаторына Батыс Тынық мұхиты бойынша жоғары комиссар лауазымы қоса берілді. Дегенмен, Эллис және Гилберт аралдарын қамтитын «әсер ету аймағы» туралы мәлімдеме осы аралдарды бірден басқаруға әкеп соқпады. Гилберт аралдарына сапар жасалды, ал капитан Льюис Джеймс Мур басқарған корвет Табитеуаға келді. 1873 жылы 28-30 маусым аралығында капитан Фрэнсис У. Сандерс басқарған шхуна 1871 жылы «Карл» бригі ұрлап әкеткен арал тұрғындарын Табитеуа және Майанаға түсірді. 1873 жылы бұрандалы шлюп та Гилберт аралдарына келді. 1874 жылы тамызда командир Артур Эдвард Дупуи басқарған бұрандалы шлюп, қара құс саудасымен танымал Уильям "Булли" Хейзді іздеу үшін Тавара және Абайанг аралдарына барды. 1875 жылы командир Ричард Хейр басқарған зерттеу кемесі Гилберт аралдарына сапар жасады. 1876 жылы сәуірден маусымға дейін лейтенант Хорас Дж. М. Пьюг басқарған шхуна 1874 жылы Таравадағы Корнелиус Салливан мен Абайангтағы Сент-Джон Киздің өліміне байланысты Абайанг және Тавара аралдарына барды. Командир Ноэль Стивен Фокс Дигби басқарған бұрандалы шлюп та HMS Renard кемесіне көмек көрсету үшін Гилбертке жіберілді. 1881 жылы 13 мамырдан 6 маусымға дейін капитан Уильям Максвелл басқарған корвет HMS Гилберт және Эллис аралдарына келді. 1883 жылы 26 мамырдан 10 маусымға дейін капитан Киприан Бридж басқарған шлюп Гилберт және Эллис аралдарына сапар жасады. 1884 жылы 13 маусымнан 26 шілдеге дейін командалық В. В. Мур басқарған зерттеу кемесі Гилберт және Эллис аралдарына келді. 1886 жылы 10 мамырдан 26 маусымға дейін командир Юстас Рук басқарған шлюп Гилберт және Эллис аралдарына барды. 1892 жылы 14 сәуірден 30 тамызға дейін капитан Эдвард Дэвис басқарған бұрандалы шлюп Гилберт және Эллис аралдарына сапар жасады.
In 1876 Britain and Germany agreed to divide up the western and central Pacific, with each claiming a 'sphere of influence'. In the previous decade German traders had become active in the Solomon Islands, New Guinea, Marshall Islands and the Caroline Islands. In 1877 the Governor of Fiji was given the additional title of High Commissioner for the Western Pacific. However, the claim of a 'sphere of influence' that included the Ellice Islands and the Gilbert Islands did not result in the immediate move to govern those islands. visited the Gilberts, and the corvette , under Captain Lewis James Moore, visited Tabiteuea. 1873, from 28 to 30 June, the schooner , under Captain Francis W. Sanders, lands islanders on Tabiteuea and Maiana who had been kidnapped in 1871 by the brig Carl. The screw sloop also visited the Gilberts in 1873. 1874, in August, the screw sloop , under Commander Arthur Edward Dupuis, visited Tawara and Abaiang searching for William "Bully" Hayes, who was notorious for his blackbirding activities. 1875, the survey ship , under Commander Richard Hare, visited the Gilberts. 1876, from April to June, the schooner , under Lieutenant Horace J. M. Pugh, visited Abaiang and Tawara, regarding the murders in 1874, of Cornelius Sullivan on Tarawa, and St. John C. Keyes on Abaiang. The screw sloop , under Commander Noel Stephen Fox Digby, was also sent to the Gilberts in support of HMS Renard. 1881, from 13 May to 6 June, the corvette HMS , under Captain William Maxwell, visited the Gilbert and Ellice Islands. 1883, from 26 May to 10 June, the sloop , under Captain Cyprian Bridge, visited the Gilbert and Ellice Islands. 1884, from 13 June to 26 July, the survey ship , under Lieutenant Commander W. W. Moore, visited the Gilbert and Ellice Islands. 1886, from 10 May to 26 June, the sloop , under Commander Eustace Rooke, visited the Gilbert and Ellice Islands. 1892, from 14 April to 30 August, the screw sloop , under Captain Edward Davis, visited the Gilbert and Ellice Islands.
Америка Құрама Штаттары
1825 жылы лейтенант Хирам Полдинг басқарған «Дельфин» шхунасы Никунау мен Табитеуэаға сапар жасады. 1870 жылы 15-26 мамыр аралығында капитан Уильям Трукстун басқарған «Джеймстаун» шлюпы Тавара, Абаянг және Бутаритариге сапар жасады. 1872 жылы тамыз айында «Наррагансетт» шлюпы Никунау, Беру, Табитеуа, Абаянг және Тавараға сапар жасады. 1889 жылы бу машинасымен жүретін «Ирокез» шлюпы Бутаритариге келді.
1825, the schooner Dolphin, under Lieutenant Hiram Paulding, visited Nikunau and Tabiteuea. 1870, from 15 to 26 May, the sloop Jamestown, under Captain William Truxtun, visited Tawara, Abaiang and Butaritari. 1872, in August, the sloop Narragansett visited Nikunau, Beru, Tabiteuea, Abaiang and Tawara. 1889, the steam powered sloop Iroquois visited Butaritari.
Франция
1874 жылы «L'Ariane» корветі Арора мен Оушен аралына сапар жасады. 1888 жылы командир Бенуа басқаратын «Le Fabert» крейсері Никунау, Нонути және Бутаритариге, Киелі Жүректің Рим католик миссионерлері – әке Жозеф Лерей, әке Эдвард Бонтемп және бауыр Конрад Веберді жеткізу үшін барды. Олар Гилберт аралдарына келген алғашқы Рим католик миссионерлері болды.
1874, the corvette L'Ariane visited Arorae and Ocean Island. 1888, the cruiser Le Fabert, under Commander Benoit, visited Nikunau, Nonouti and Butaritari to deliver Father Joseph Leray, Father Edward Bontemps and Brother Conrad Weber, Roman Catholic Missionaries of the Sacred Heart, who were the first Roman Catholic missionaries to arrive in the Gilberts.
Германия
SMS Эбер, Германия императорлық теңіз флотының құрамында, Тынық мұхитына Германияның отарлық империясында қызмет етуге жіберілді. 1888 жылы ол Гилберт аралдарына сапар шекті және Науру тұрғындарының қаруларын алып, азаматтық соғысын тоқтатты, содан кейін аралды Германия империясына қосып алды. 1891 жылы SMS парлық корветі Гилберт аралдарына (Маракей, Тавара, Абаянг, Абемама және Табитеуа) барды. Сондай-ақ 1891 жылы канонерлік қайық Тавара, Абаянг және Майанаға, ал крейсер SMS Бутаритари, Майана және Табитеуаға сапар жасады. 1875 жылғы заң сондай-ақ "Оның Әлдешеңіздігіне, оның билігі мен юрисдикциясы шегінде, Тынық мұхитындағы, оның иелігінде болмаған және ешбір өркениетті державаның юрисдикциясына кірмеген аралдар мен жерлердегі өзінің поддандыларына қатысты, осындай билік немесе юрисдикция аумақты беру немесе жаулап алу арқылы алынғандай толық және кең құқықтармен билік етуге" рұхсат берді. «Дафне» кемесінің иесі Генри Росс Левин болды, ол Роберт Таунстың қант плантациялары үшін Оңтүстік теңіз аралдарының тұрғындарын әкелуге шақырылған, ұзақ жылдар бойы қараңғы терілілерді ұрлаған адам еді (сол кездегі кәсіпкер Таунсвилл қаласы оның атымен аталған). Осыған қарамастан, Жаңа Оңтүстік Уэльс бас судьясы сэр Альфред Стивен, 1839 жылғы британдық құл саудасы заңы Оңтүстік Тынық мұхитына қолданылмайтындығына байланысты Притчард пен Даггеттің кінәсіз екенін анықтады.
SMS Eber of the German Kaiserliche Marine (Imperial Navy), was sent to the Pacific to serve in the German colonial empire. In 1888 she visited the Gilberts, and also disarmed the inhabitants of Nauru, ending their civil war and annexing the island to the German Empire. 1891, the steam corvette SMS visited the Gilberts (Marakei, Tawara, Abaiang, Abemama and Tabiteuea). Also in 1891, the gunboat visited Tawara, Abaiang and Maiana, and the cruiser SMS visited Butaritari, Maiana and Tabiteuea. The 1875 Act also provided authority for "Her Majesty to exercise power and jurisdiction over Her subjects within any islands and places in the Pacific Ocean not being within Her Majesty's dominions, nor within the jurisdiction of any civilized power, in the same and as ample a manner as if such power or jurisdiction had been acquired by the cession or conquest of territory", The Daphne was owned by Henry Ross Lewin, a long time blackbirder who had been commissioned to import south sea islanders for Robert Towns' sugar plantations (the entrepreneur after whom Townsville is named). Despite this, Sir Alfred Stephen, the Chief Justice of New South Wales, found Pritchard and Dagget innocent on the grounds that the British Slave Trade Act 1839 did not apply to the South Pacific Ocean.
Гилберт және Эллис аралдары колониясының таратылуы
Эллис аралдарында, Оушен аралы мен Таравада тұратын эллис халқының қатысуымен 1974 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін Гилберт аралдары мен Эллис аралдарының әрқайсысының жеке басқару құқығын анықтау үшін кезең-кезеңмен дауыс беру жүргізілді. Референдум қорытындысы бойынша, 3799 эллис халқы Гилберт аралдарынан бөлінуге және британдық тәуелділікті жеке колония ретінде сақтап қалуға дауыс берді, ал 293 эллис халқы Гилберт және Эллис аралдары колониясы құрамында қалуды қолдады. 40 дауыс жарамсыз деп танылды. 1974 жылғы Эллис аралдарының өзін-өзі анықтау референдумының нәтижесінде, бөліну екі кезеңде жүзеге асты. 1975 жылғы 1 қазанда күшіне енген Тайлық Кеңесінің 1975 жылғы Тувалу жарлығы Тувалуды өз үкіметімен жеке британдық тәуелділік ретінде мойындады. Екінші кезең 1976 жылғы 1 қаңтарда Гилберт және Эллис аралдары колониясының мемлекеттік қызметшілерінен екі жеке басқару органы құрылды. Гилберт аралдары 1979 жылғы 12 шілдеде Кирибати тәуелсіздік жарлығы арқылы Кирибати деген атпен тәуелсіздікке қол жеткізді, сонымен қатар Ұлттар Достастығының құрамына кірді. Сол күні колониялық ту соңғы рет төмен түсірілді, ал жаңа тәуелсіз мемлекеттің құрметіне және Екінші дүниежүзілік соғысында Тарава шайқасындағы қаһармандықтарды еске алу үшін әскери шеру өтті. Шеруге елдің және шетелдің көптеген көрнекті тұлғалары қатысты. Кирибати атауы (кʲiriˈbas деп айтылады) – бұл Гилберт тілінде "Гилбертс" сөзінің жергілікті жазу форматы. Бұрын фосфатқа бай болған, бірақ отарлық жылдардың соңында толығымен тозығы жеткен Банаба аралы 1979 жылы тәуелсіздік талабымен сотқа жүгінді және Кирибати мерекелік шараларын бойкоттады. Банаба халқы кең ауқымды автономияны және олар алмаған кіріс үшін, сондай-ақ Наурудағы сияқты фосфатты өндіру салдарынан қоршаған ортаға келтірілген зиянды өтеу ретінде шамамен 250 миллион доллар талап етті. 1945 жылдан кейін британдық билік тұрғындарының көп бөлігін Фиджидегі Раби аралына көшірді, бірақ 1970 жылдары олардың бір бөлігі Банабаға қайта оралды. Британдық билік Банабаның тәуелсіздік ұсынысын қабылдамады, және арал Кирибатидің құзырында қалды.
A referendum was held in Ellice Islands, including Elliceans living in Ocean Island and Tarawa, from July to September 1974, using a rolling ballot, to determine whether the Gilbert Islands and Ellice Islands should each have their own administration. The result of the referendum, was that 3,799 Elliceans voted for separation from the Gilbert Islands and continuance of British rule as a separate colony, and 293 Elliceans voted to remain as the Gilbert and Ellice Islands colony. There were 40 spoilt papers. As a consequence of the 1974 Ellice Islands self determination referendum, separation occurred in two stages. The Tuvaluan Order 1975 made by the Privy Council, which took effect on 1 October 1975, recognised Tuvalu as a separate British dependency with its own government. The second stage occurred on 1 January 1976 when two separate administrations were created out of the civil service of the Gilbert and Ellice Islands Colony. The Gilbert Islands attained independence on 12 July 1979 under the name Kiribati by the Kiribati Independence Order 1979, as a republic with Commonwealth membership. That day the colonial flag was lowered for the last time with a parade commemorating both the newly independent state and in memorial of the intense battles fought on Tarawa in World War II. The parade included many dignitaries from home and abroad. The name Kiribati (pronounced kʲiriˈbas) is the local writing rendition of "Gilberts" in the Gilbertese language. Banaba, formerly rich in phosphates before becoming fully depleted in the latter colonial years, also sued for independence in 1979 and boycotted the Kiribati ceremonies. The Banabans wanted greater autonomy and reparations of around $250 million for revenue they had not received and for environmental destruction caused by phosphate mining practices similar to those on Nauru. The British authorities had relocated most of the population to Rabi Island, Fiji, after 1945, but by the 1970s some were returning to Banaba. The British rejected the Banaban independence proposal, and the island remained under the jurisdiction of Kiribati.
Әлеуметтік тарих
1926 жылы Дональд Гилберт Кеннеди Вайтупудағы Элисфу (Жаңа Эллис) мектебінің директоры болды. Ол Вайтупудағы алғашқы кооперативтік дүкенді (фуси) құруға мұрындық болды, ол Гилберт және Эллис аралдары колониясында Паланги саудагерлері басқаратын дүкендерді алмастыру үшін құрылған кооперативтік дүкендерді жаппай сатып алу және сату үлгісіне айналды. 1935 жылы колонияда 33 713 адам тұрды. (1934 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда): Гилберттіктер, 29 291 (28 654); Эллис аралдарынан келгендер, 4 154 (4 042); Еуропалықтар, 244 (254); Қытайлар (келісімшарт бойынша жұмыс істейтіндерді қоспағанда), 24 (41). 1935 жылы 4 мемлекеттік мектепте және Лондон миссионерлік қоғамы (ЛМС) мен Рим католиктерінің Қасиетті Жүрек орденінің 79 миссионерлік мектебінде 6 924 бала бастауыш білім алды. Гилберт аралдарында оқыту Гилберттік тілінде жүргізілді, бірақ Король Георг V мектебінде (Тарава) және Sacred Heart Boys мектебінде (Бутаритари) оқыту ағылшын тілінде болды. Эллис аралдарында LMS-тің алғашқы самоан миссионерлерінің ықпалы мен Эллис тілінің самоан тілімен туыстығы болғандықтан, оқыту самоан тілінде жүргізілді. Король Георг V мектебінің жаңа ғимараты Таравадағы Бикенибеуда ашылды, онда 109 оқушы оқыды, олардың бір бөлігі Абемамадағы үкіметтік уақытша мектептен, ал қалғаны Вайтупудағы Элисефу мектебінен келді, ол да жабылды. 1966 жылғы Тынық мұхиты ойындарына (Ноумея, Жаңа Каледония) жарты миля, миля және биікке секіру сынларында бақ сынаған спортшыларды қоса, үлкен команда жіберілді. 1968 жылғы халық санауында колонияда 53 517 тұрғын тіркелді. Олардың 44 206-сы Гилберт аралдарында, 5 782-сі Эллис аралдарында, 2 192-сі Оушен аралында және 1 180-і Лайн аралдарында тұрды. Осы сандардың ішінде 7 465-і «полинезиялықтар» (көбінесе Эллис аралдарынан) және 1 155-і «басқалар» (еуропалықтар мен моңғолдар) еді.
In 1926, Donald Gilbert Kennedy was the headmaster of Elisefou (New Ellice) on Vaitupu. He was instrumental in establishing the first co operative store (fusi) on Vaitupu, which became a model for the bulk purchasing and selling cooperative stores established in the Gilbert and Ellice Islands Colony to replace the stores operated by Palangi traders. In 1935, there were 33,713 people in the Colony. (Compared to 1934 when the figures were): Gilbertese, 29,291 (28,654); Ellice Islanders, 4,154 (4,042); Europeans, 244 (254); Chinese (exclusive of indentured labourers), 24 (41). In 1935, there were 6,924 children receiving primary standard education through 4 government schools and 79 mission schools operated by the London Missionary Society (LMS) and the Roman Catholic Sacred Heart Order. Throughout the Gilbert Islands, instruction was given in the Gilbertese language, except at the King George V. School (Tarawa) and the Sacred Heart Boys’ School (Butaritari), where instruction was delivered in English. In the Ellice Islands, instruction was delivered in the Samoan language, due to the influence of the early LMS Samoan missionaries and the affinity of the Ellice language with Samoan. New premises for the King George V. School were opened on Bikenibeu, Tarawa, with 109 students, some of whom came from the Government Temporary School at Abemama and other boys came from Elisefou school on Vaitupu, which was also closed. A larger team was sent to the 1966 Pacific Games at Nouméa, New Caledonia, including athletes to compete in the half mile, mile and the high jump event. A census in 1968 counted the population of the colony at 53,517 residents. 44,206 were in the Gilbert Islands, 5,782 in the Ellice Islands, 2,192 in Ocean Island and 1,180 in the Line Islands. From this total 7,465 were "Polynesians" (mostly from the Ellice Islands) and 1,155 “Others” (Europeans and Mongoloids).
Пошта тарихы
Гилберт және Эллис аралдары 1911 жылдан бастап өздерінің пошта маркаларын пайдаланды.
The Gilbert and Ellice Islands used their own postage stamps from 1911.