Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Жентоу пингвині (Pygoscelis papua) – Pygoscelis туысына жататын пингвин түрі (немесе мүмкін түрлер кешені), Адели пингвинінен (P. adeliae) және жамбас пингвинінен (P. antarcticus) ең жақын туыс. Бұл түрді алғаш рет 1781 жылы Иоганн Рейнхольд Форстер сипаттап, типтік орны Фолкленд аралдары деп белгілеген. Құс түрлі дауыстармен шақырады, бірақ ең көп естілетіні – құстың басын кері лақтырып, қатты дауыс шығаруы.
The gentoo penguin ('/dʒ//ɛ//n//t//uː/ JENtoo) (Pygoscelis papua) is a penguin species (or possibly a species complex) in the genus Pygoscelis, most closely related to the Adélie penguin (P. adeliae) and the chinstrap penguin (P. antarcticus). The earliest scientific description was made in 1781 by Johann Reinhold Forster with a type locality in the Falkland Islands. The species calls in a variety of ways, but the most frequently heard is a loud trumpeting, which the bird emits with its head thrown back.
Аттар
"Генту" атауының пингвинге қатысы түсініксіз. "Генту" – индуистерді мұсылмандардан ажырату үшін қолданылған ағылшын-үнді термині. Ағылшын тіліндегі бұл термин португал тіліндегі gentio ("кәпір, бейдін") сөзінен туындаған болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар құстың басындағы ақ дақты тюрбанға ұқсас деп санайды. Жәндіктерді жейтін Джонни-тоқ, көбінесе Джонни пингвинінің құрбысы болып саналады. "Папуа" деген ат қате берілген; бастапқы сипаттамасында капитан Джеймс Кукпен бірге әлемді аралаған табиғатты зерттеуші Иоганн Рейнхольд Форстер бұл түрдің Папуада (Жаңа Гвинеяда) кездесетінін жаңылысқан, ал ең жақын "генту" түрлері оңтүстікке қарай 6000 км-ден астам қашықтықта (Маккуори аралында) орналасқан. Жаңа Гвинеяда пингвиндер табылмайды. Басқалар бұл қателікті 1776 жылы француз табиғатты зерттеуші Пьер Соннераттың "мүмкін алаяқтыққа салынған" мәлімдемесімен байланыстырады, ол өзі бұл аралда болмаса да, король пингвинінің Папуада кездесетінін айтқан.
The application of "gentoo" to the penguin is unclear. Gentoo was an Anglo Indian term to distinguish Hindus from Muslims. The English term may have originated from the Portuguese gentio ("pagan, gentile"). Some speculate that the white patch on the bird's head was thought to resemble a turban. The Johnny rook, a predator, is likely named after the Johnny penguin. The specific name papua is a misnomer; in the original description, Johann Reinhold Forster, a naturalist who had circumnavigated the world with Captain James Cook, mistakenly assumed that the species occurred in Papua (New Guinea), the closest gentoos being over 6000 km to the south (on Macquarie Island). No penguins are found in New Guinea. Others trace the error to a "possibly fraudulent claim" in 1776 by French naturalist Pierre Sonnerat, who also alleged a Papuan location for the king penguin despite never having been to the island himself.
Өсіру
Генту пингвиндерінің көбейетін колониялары мұзсыз беттерде орналасқан. Мекеңдер тікелей жағалауда немесе айтарлықтай ішкі аймақта болуы мүмкін. Олар көлденең жағажайларды ұнатады және көбінесе шөп арасында ұя салады. Мысалы, Оңтүстік Георгияда көбейетін колониялар 2 км ішкі жерге орналасқан. Ішкі аймаққа қарай орналасқан колонияларда, шөпті жерлерде ұялайтын пингвиндер жыл сайын орнын сәл өзгертеді, себебі шөп уақыт өте келе тапталып тозады. Гентұлар көптеген суантарктикалық аралдарда көбейеді. Басты колониялар Фолкленд аралдарында, Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сандвич аралдарында, сондай-ақ Кергелен аралдарында орналасқан; кіші колониялар Маккуари аралында, Хёрд аралдарында, Крозет аралдарында, Оңтүстік Шетланд аралдарында және Антарктида түбегінде табылады. Жалпы көбейетін популяциясы 600 000-нан астам құсқа жетеді деп есептеледі. Гентұлар моногамды түрде көбейеді және адалдыққа қиянат жасау әдетте колониядан қуумен жазаланады. Ұялар көбінесе дөңгелек пішіндес тас үйіндісінен тұрады және өте үлкен, биік және диаметрі кең болуы мүмкін. Тастарды ашкөздікпен қорғайды, ал олардың иелігі үшін жеке тұлғалар арасында дауысты пікір-таластар мен физикалық шабуылдар болуы мүмкін. Олар сондай-ақ аналықтар үшін де құнды, тіпті еркек пингвин аналықтың құрметін алу үшін оған ең жақсы тасты ұсынуы мүмкін. Екі жұмыртқа салынады, олардың әрқайсысының салмағы шамамен 1,5 кг. Ата-аналар инкубацияны күнделікті алмастырып бөліседі. Жұмыртқалар 34-36 күннен кейін жарылады. Балапандар шамамен 30 күн ұяда болады, содан кейін басқа балапандармен бірігіп, балалар үйірмелерін құрайды. Балапандар 80-100 күнге дейін жас түктерін ауыстырып, теңізге шығады.
The breeding colonies of gentoo penguins are located on ice free surfaces. Settlements can be located directly on the shoreline or considerably inland. They prefer shallow coastal areas and often nest between tufts of grass. In South Georgia, for example, breeding colonies are 2 km inland. In colonies farther inland, where the penguins nest in grassy areas, they shift location slightly yearly because the grass becomes trampled over time. Gentoos breed on many subantarctic islands. The main colonies are on the Falkland Islands, South Georgia and the South Sandwich Islands and Kerguelen Islands; smaller colonies are found on: Macquarie Island, Heard Islands, Crozet Islands, South Shetland Islands and the Antarctic Peninsula. The total breeding population is estimated to be over 600,000 birds. Gentoos breed monogamously and infidelity is typically punished with banishment from the colony. Nests are usually made from a roughly circular pile of stones and can be quite large, high and in diameter. The stones are jealously guarded, and their ownership can be the subject of noisy disputes and physical attacks between individuals. They are also prized by the females, even to the point that a male penguin can obtain the favours of a female by offering her a choice stone. Two eggs are laid, both weighing around The parents share incubation, changing duty daily. The eggs hatch after 34 to 36 days. The chicks remain in the nests for around 30 days before joining other chicks in the colony and forming crèches. The chicks moult into subadult plumage and go out to sea at around 80 to 100 days.
Диета
Генттолар негізінен балықтармен, крилл және креветка сияқты қосқабаттылармен, сондай-ақ головоноги моллюскалармен қоректенеді. Ақпан және наурыз айларында олардың рационының шамамен 10% қосқабаттыларға тиесілі, бірақ наурыз бен маусым аралығында бұл көрсеткіш 75%-ға жетеді. Маусымнан қазанға дейін олардың тамақтануының 90% сұр тасбалық (Lepidonotothen squamifrons) құрайды. Гентто пингвиндері ең жақын туысы Адели пингвині сияқты көп май жинамайды; генттолардың аң аулау кезінде энергияны аз жұмсауы керек, себебі генттоларда аң аулаудан кейін алынатын энергияның таза пайдасы Аделилерге қарағанда жоғары. Эмбрион күйінде генттолардың дамуына көп энергия қажет. Дамитын гентто эмбрионы үшін оттегі тұтынылуы жоғары. Эмбрион өсіп, оған көбірек оттегі қажет болғанда, тұтынылу экспоненциалды түрде артады, нәтижесінде гентто балапаны қанатынан шығады. Осы кезде балапан күніне шамамен 1800 мл оттегі тұтынады.
Gentoos mainly live on fish, crustaceans such as krill and shrimp, and cephalopods. In February and March, crustaceans make up about 10% of the diet, but from March to June, it is about 75%. From June to October, grey rockcod (Lepidonotothen squamifrons) make up 90% of their diet. Gentoo penguins do not store as much fat as Adélie penguins, their closest relative; gentoos require less energy investment when hunting because the net gain of energy after hunting is greater in gentoos than Adélies. As embryos, gentoos require a lot of energy to develop. Oxygen consumption is high for a developing gentoo embryo. As the embryo grows and requires more oxygen, consumption increases exponentially until the gentoo chick hatches. By then, the chick is consuming around 1800 ml O2 per day.
Жыртқыш жануарлар
Теңізде леопард тырналары, теңіз арыстандары және кашалоттар – барлығы жәнтуидің жыртқыштары. Құрлықта ересек, сау генту пингвиндеріне ешқандай жыртқыш жоқ. Скуалар мен алып петрелдер көбінесе көптеген балапандарды өлтіріп, жұмыртқаларын ұрлайды; петрелдер жарақат алған және ауру ересек пингвиндерді өлтіреді. Кельп шаяны және қарлы қақсауық сияқты теңіз құстары да балапандар мен жұмыртқаларды ұрлап алады. Король Джордж аралындағы скуалар ересек генту пингвиндеріне шабуыл жасап, ауыр жарақаттар келтіргені байқалды, бұл территориялық дауға байланысты болуы мүмкін.
In the sea, leopard seals, sea lions and killer whales are all predators of the gentoo. On land, no predators of full grown, healthy gentoo penguins exist. Skuas and giant petrels regularly kill many chicks and steal eggs; petrels kill injured and sick adult gentoos. Various other seabirds, such as the kelp gull and snowy sheathbill, also snatch chicks and eggs. Skuas on King George Island have been observed attacking and injuring adult gentoo penguins in apparent territorial disputes.
Қорғау мәртебесі
Антарктиканың теңіз жағалауында Pygoscelis papua популяциясы қарқынды түрде өсуде. Аймақтық климат өзгерулеріне байланысты, олар бұрын қол жетімсіз болған оңтүстік аймақтарға қоныстануда. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, IUCN Қызыл тізімі генту пингвинінің жағдайына «сақтық шарасы қажет емес» деп баға беріп, популяциясының тұрақты өсімді көрсетіп тұрғанын айтады. Дегенмен, кейбір маңызды аймақтардағы күрт азаюлар түрдің жалпы санының орташа деңгейде төмендеуіне себеп болып отыр деп саналады. Мысалы, Оңтүстік Джорджиядағы Бёрд аралында 25 жылдың ішінде халық саны үштен екіге азайды.
The population of Pygoscelis papua in the maritime Antarctic is rapidly increasing. Due to regional climate changes, they colonise previously inaccessible territories southwards. as of 2019, the IUCN Red List lists the gentoo as least concerned with a stable population trend, although rapid declines in some key areas are believed to be driving a moderate overall decline in the species population. Examples include Bird Island, South Georgia, where the population has fallen by two thirds over 25 years.
Танымал мәдениетте
Gentoo Linux дистрибутиві gentoo пингвинінің құрметіне аталған. Бұл пингвиннің ең жылдам жүзетін пингвин екендігіне байланысты, себебі Gentoo Linux жоғары өнімділікке қол жеткізуді мақсат ететін операциялық жүйе. Linux-тың әдеттегі таңбасы – пингвин.
The Linux distribution Gentoo Linux is named after the gentoo penguin. This is a nod to the fact that the penguin is the fastest swimming penguin, as Gentoo Linux aims to be a high performance operating system. The mascot for Linux in general is a penguin.