Кіріспе

Француз велоспортшысы, трюк жасаушы және ұшқыш Хелен Дютриеу (10 шілде 1877 – 26 маусым 1961) – Бельгиялық велоспорт әлем чемпионы, трюктер орындайтын велоспортшы, мотоциклде трюктер орындайтын, автокөлік жарысшысы, трюк жасаушы жүргізуші, авиацияның алғашқы пилоты, соғыс кезеңінде жедел жәрдем машинасының жүргізушісі және әскери госпиталь директоры болған.

Өмірбаян

Хелен Маргарита Дютриеу 1877 жылдың 10 шілдесінде Бельгияның Турнай қаласында, бельгиялық армия офицерінің қызы ретінде дүниеге келді. Кейін отбасы Солтүстік Франциядағы Лилл қаласына көшті. Ол 14 жасында мектепті бітірмей, ақша табу үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды.

Велосипедпен саяхаттаудағы табыстар

Хелен Дютрио өзінің веложарыс мансабын үлкен ағасы Эжен – кәсіби велошабандоздың ықпалымен бастады. Ол Simpson Lever Chain командасы үшін кәсіби трек велошабандысы болды. 1893 жылы ол бір сағат ішінде велосипедпен жүрілген қашықтық бойынша әйелдер арасындағы әлемдік рекордты жаңартты. 1896 және 1897 жылдары Бельгияның Остенде қаласында әйелдер арасындағы трек велошабандысынан жылдамдық бойынша әлем чемпионатын жеңіп алды, бірақ 1898 жылы Луиза Роджерге есе жіберді. 1896 жылғы қарашада ол Лондондағы Корольдік аквариумда өткен 12 күндік жарыста жеңіске жетті, ал 1898 жылғы тамызда Еуропа Гран-присін жеңіп алды. Бельгияның Леопольд II Дютрионы велосипед спортындағы жетістіктері үшін алмазбен әшекейленген Сент-Андре кресімен марапаттады. Кейіннен ол мотоциклдер мен автомобильдерде жарысқа қатысты.

Каскадер әйел

Ол әртүрлі шоуларда велоспорттың арнайы түрі ретінде өнер көрсете бастады және 1903 жылдың шілдесінде Францияның Марсель қаласындағы Эльдорадода тік жолдың ішінде велосипедпен айналып өтті. Ол сондай-ақ өзінің "La Flèche Humaine" ("Адам жебесі") атты трюгін ойлап тапты, ол велосипедпен шамамен 15 метрлік секіруден тұрды. 1903 жылдың қыркүйегінде ол Париждегі "Олимпия" театрында өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Лондон (Кристалл сарай), Берлин және басқа да ірі қалаларда өнер көрсетті. Кейін ол мотоциклмен трюктар жасауға көшті (La Moto Ailée, Saut dans la Lune), бірақ 1904 жылы Берлинде болған ауыр апаттан кейін сегіз ай бойы денсаулығын қалпына келтіруге мәжбүр болды. (Ол Густав Стоскопфтың "Моссье ле Майер" пьесасында "Хелен" рөлін сомдады). Денсаулығын қалпына келтірген соң, 1906-1909 жылдары театрға оралып, комедиялық рөлдер ойнады. Ол Капуциндер театры, Матуриндар театры, Порт-Сен-Мартин және Мишель театры сияқты сахналарда өнер көрсетті.

Авиация саласындағы жетістіктер

Дютрие 1910 жылдың басында Santos Dumont Demoiselle монопланымен ұшуды үйренді. 19 сәуірде 1910 жылы ол жолаушымен ұшқан алғашқы әйел пилот болды деген хабар бар. 25 қарашада 1910 жылы Дютрие әлемдегі төртінші әйел және Бельгиядағы бірінші әйел пилот ретінде лицензия алды, Aéro Club de Belgique (Бельгия Аэро клубы) лицензиясы #27 тіркелді. Оның авиашоудағы өнерлері оған "Қыз-Айқас" деген лақап атын сыйлады. Оның авиациялық мансабының басында, ол ұшақта корсет кимегені туралы ақпарат баспасөзге тарағанда, шағын дау туды. Ол сонымен қатар стильге мән беретін, Париж кутюрьесі Бернар жасаған алғашқы жоғары сәнді пилот костюмін киеді. 1910 жылдың қыркүйегінде Дютрие Остендтен Брюггеге, Бельгияға тоқтамай ұшты. 26 қыркүйектен 1 қазанға дейін ол Англияның Бертон-апон-Тренттегі авиация апталығында жолаушыларды жиі тасымалдады. Ол әуеде бір сағаттан астам уақыт бойы ұшқан алғашқы әйел пилот болды және 21 желтоқсан 1910 жылы 2 сағат 35 минутта 167 км қашықтықты ұшқан Coupe Femina (Femina Cup) жүлдесінің бірінші жеңімпазы атанды. 1911 жылы ол 254 км қашықтықты 2 сағат 58 минутта ұшып, Coupe Femina жүлдесін уақытша қайтарып алды, бірақ сол жылғы кубокты ақырында Мари Марвингт жеңіп алды. 1911 жылдың қыркүйегінде Дютрие өзінің Farman III бипланымен АҚШ-қа сапар шекті. Ол әйелдер арасындағы биіктік рекорды және Родман Ванамейкер жүлдесі үшін жарысты, ақырында Матильда Моизант Нью-Йорк штатының Гарден-Ситидегі Нассау бульвары әуежайында өткен жарыста жеңіске жетті. Сол жылы Дютрие Италияның Флоренция қаласында өткен Coppa del Re (Король кубогы) жүлдесін жеңіп алды. 1912 жылы ол гидроұшақты ұшқан алғашқы әйел болды. Осы жылдың соңында Швейцарияның Оучи-Лозанна қаласында Рене Кодронды қоса алғанда, төртінші гидроұшақ пилотымен жарыста жүлде алды. 1913 жылы Дютрие Légion d'honneur (Францияның Құрмет легионы) орденінің мүшелігіне ие болған алғашқы әйел авиатор атанды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дутрио жедел жәрдем жүргізушісі болды. Генерал Феврей оны Мессими ауруханасындағы жедел жәрдем бөлімінің басшысы етіп тағайындады. Кейіннен ол Кампания-де-Валь-де-Грация әскери ауруханасының директоры болды. Соғыстан кейін ол журналист болды. 1922 жылы Пьер Мортьеге үйленіп, француз азаматтығын алды. Кейіннен ол Францияның Аэро клубының (Aéro Club de France) әйелдер бөлімінің вице-президенті болды. 1956 жылы ол Елене Дутрио Мортье кубогын (Coupe Hélène Dutrieu Mortier) құрды, ол жыл сайын ең ұзақ тоқтамай ұшқан француз немесе бельгиялық әйел ұшқышқа 200 000 франк көлемінде сыйлық тапсырды.

Өлім

Хелен Дютриеу 1961 жылдың 26 маусымында Парижде, Францияда 83 жасында қайтыс болды.

Марапаттар

1898 жылы Бельгияның Леопольд II-і оған бриллианттармен бірге Сент-Андре орденін берді. 1910 жылдың 21 желтоқсанында Францияның Аэро клубының (Aéro Club de France) Фемина кубогын (Coupe Femina) жеңіп алды. 1913 жылы Францияның Құрметті легионының (Légion d'honneur) мүшесі атанды.