Кіріспе
Құс түрі Флорестің жойылған "ұлы марабу тұрқы". Марабу тұрқы (Leptoptilos crumenifer) – Сахара асты Африкаға тән, Ciconiidae тұқымдасына жататын ірі су құсы. Ол ылғалды да, құрғақ та жерлерде көбейеді, көбінесе адамдар тұратын жерлерге жақын, әсіресе қоқыс жиналатын орындарда кездеседі. Кейде оның арт жағынан қарағандағы сымбатынан, – жамылғы сияқты қанаттары мен арқасы, жіңішке ақ аяқтары және кейде үлкен ақ "шаш" жиынынан – "қабірші құс" деп атайды.
the extinct "giant marabou stork" of Flores
The marabou stork (Leptoptilos crumenifer) is a large wading bird in the stork family Ciconiidae native to sub Saharan Africa. It breeds in both wet and arid habitats, often near human habitation, especially landfill sites. It is sometimes called the "undertaker bird" due to its shape from behind: cloak like wings and back, skinny white legs, and sometimes a large white mass of "hair".
Таксономия
Марабу торғайы 1831 жылы француз натуралисі Рене Лессон ресми түрде сипаттады. Ол оны Ciconia туысына жатқызды және Ciconia crumenifera деген екі атауын берді. Ол осы жерді Сенегал деп көрсетті. Түрдің есімі "мойнында сөмке алып жүретін" дегенді білдіреді. Қазір бұл түр кіші және үлкен адьютанттармен бірге Leptoptilos туысына жатқызылған, бұл туысты Лессон марабу торғайын сипаттағанда енгізген. Түр монотипті: кез келген түршелері танылмайды. Бастапқыда түр Ciconia crumenifera деп сипатталған. Түр Leptoptilos туысына көшірілген кезде, аяқталуы crumeniferus деп өзгертілді және бұл көптеген авторлар тарапынан қолданылды, бірақ туысқа сәйкес келетін дұрыс еркек түрі crumenifer екені анықталғанша.
Сипаттама
Марабу торғай – өте ірі құс: ең ірілерінің биіктігі 152 см-ге жетеді, ал салмағы 8 кг-дай болады. Фишер мен Петерсон оның қанаттарының жайылуын 236 см деп есептеген, бұл тірі құстардың ең үлкен қанат жаюы деп саналады. Тіпті 280 см-ге дейін жететін өлшемдер де хабарланған, бірақ 244 см-ден асатын ешбір өлшем расталмаған. Көптеген жағдайларда оның қанаттарының жайылуы Анд кондорымен шайқасады, бірақ әдетте марабудың қанаттары 203 см-ге жетеді, бұл Анд кондорының орташа қанат жаюынан шамамен 30 см кем, ал ең ірі альбатростар мен пеликандардан 50 см-ге жуық кем. Орташа салмағы 6-8 кг, ең төмен салмағы 4,5 кг, ал тұмсықтан құйрыққа дейінгі ұзындығы 125-150 см. Аналықтары аталықтарынан кішілеу. Тұмсығының ұзындығы 18-25 см аралығында болуы мүмкін. Көптеген торғайлардың қатарынан айырмашылығы, үш Leptoptilos түрінің құстары мойның керілген күйінде ұшады. Марабу өте үлкендігімен, жалаңаш басы мен мойнымен, қара арқасымен және ақ ішкі жағымен бірден көзге түседі. Оның үлкен тұмсығы, мойнындағы қызғылт гиларлық қап (crumenifer(us) сөзі "ақша сақтайтын қалта тасушы" деген мағынаны білдіреді), мойынның шүйдесі, ақ аяқтары және қара қанаттары бар. Екі жыныс та бірдей, бірақ жас құстар қоңыр түсті және кішкентай тұмсыққа ие. Толық пісіп жетілуіне 4 жылға дейін уақыт қажет.
Егемендік және экология
Көптеген сарыгүлдер сияқты, марабу да әлеуметтік және отарда көбейеді. Африканың құрғақ маусымында (тамақ көбірек болатын, су тобырлары тарлған кезде) ол ағашта ұя салып, екі-үш жұмыртқа туады. Оның мізгілдігімен тез ашуланатыны белгілі. Басқа сарыгүлдер сияқты, ол көп дауыс шығармайды, бірақ жұптасу кезінде мүңкілдеп дыбыс шығарады. Сол кезде жұтқыншақ қалтасы да түрлі дыбыстар жасау үшін қолданылады.
Өсіру
Марабу торғайлары Сахарадан оңтүстікке қарай Африкада көбейеді. Шығыс Африкада бұл құстар адамдармен байланыста болады және қалалық аймақтарда ұялайды. Оңтүстік Африка елдерінде олар көбінесе сирек қоныстанған жерлерде көбейеді. Марабу торғайлары құрғақ маусымда колониялар құрып көбейеді. Аналығы таяқшалардан жасалған кішкентай ұяға екі-үш жұмыртқа салады, олар 30 күндей күндерінде жарылады. Олардың жас өсімдіктері 4 жасқа келгенде жыныстық пісіліске жетеді. Қаптағында өмір сүру ұзақтығы 43 жыл, ал жабайы табиғатта 25 жылды құрайды.
Тамақтандыру
Марабу торғайлары жиі қоқыс жейді, ал жалаңаш басы мен ұзын мойны осы тіршілікке бейімделу болып табылады, дәл сол сияқты, торғайлармен бірге тамақтанатын қарғалар үшін де осылай. Екі жағдайда да, құстың басы үлкен өлік ішінде болғанда, қауырсынды бас тез қан мен басқа да заттармен біте қалады, ал жалаңаш бас таза ұстауға оңай. Бұл үлкен және күшті құс негізінен өлік, қалдықтар мен нәжіс жейді, бірақ мүмкіндігі келгенде, жұта алатын кез келген жануардың етін жейді. Олар кейде басқа құстарды да жейді, соның ішінде Quelea ұясындағы қозыларды, көгершіндерді, қара құстарды, пеликан мен бакланның балаларын, тіпті фламинголарды да жейді. Көбейту маусымында ересектер өлік жеуді азайтып, көбінесе кішкентай, тірі жемге көшеді, себебі балалардың тірі қалуы үшін осындай тамақ қажет. Осы кездегі жалпы жемдерге балық, бақалар, жәндіктер, жұмыртқалар, кішкентай сүтқоректілер және крокодилдің шабақтары мен жұмыртқалары, сондай-ақ кесірткелер мен жыландар жатады. Шіріген және жеуге жарамсыз көрінетін тағамдарды жегенімен, осы торғайлар кейде топырақтан арылу үшін тамақты сумен жуады. Өлікпен қоректенгенде марабулар көбінесе қарғаларды ілеседі, олардың иілген мүңкідері өлік етті жыртуға жақсы бейімделген, қарғалардың бір бөлігін тастауын күтеді, қарғадан тікелей етті ұрлайды немесе қарғалар жеп болғанша күтеді. Бірақ кейбір арыстандар да жасырын шабуыл жасап, олардың кейбіреулерін өлтіргені туралы хабарлар бар. Жабайы марабуларда Cheilospirura, Echinura және Acuaria нематодтары, Amoebotaenia sphenoides (Cestoda) және Dicrocoelium hospes (Trematoda) сияқты бірқатар ішкі паразиттер анықталды.
Адамға қолдану
Марабу түбі жиі түрлі киімдер мен бас киімдерді безендіруге, сондай-ақ балық аулау құралдарын жасауға қолданылады. Көккөз түбі және оған ұқсас қауырсындар "марабу" әшекейін жасау үшін қолданылған.