Автоматты сыртқы дефибриллятор: Өмір сақтайтын медициналық құрал

Кіріспе

Тасымалдамалы электрондық медициналық құрылғы

Автоматты сыртқы дефибриллятор немесе автоматты электрондық дефибриллятор (AED) – өмірге қауіпті қарыншалық фибрилляция (VF) және импульсі жоқ қарыншалық тахикардияның кардиоритмдерін автоматты түрде диагностилейтін тасымалдамалы электрондық құрылғы, және оларды дефибрилляция арқылы емдеуге қабілетті, яғни аритмияны тоқтатып, жүрекке тиімді ритмді қайта орнатуға мүмкіндік береді. Қарапайым дыбыстық және визуалды командалармен AED-тер бейтаныс адам үшін оңай пайдалануға арналған, ал AED-терді қолдану көптеген алғашқы көмек көрсету, сертификатталған алғашқы көмек көрсету және негізгі өмірді қолдау (BLS) деңгейіндегі жүрек-қантамырды жандандыру (CPR) сыныптарында оқытылады. Дефибриллятордың портативті нұсқасын 1960-шы жылдардың ортасында Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында Франк Пантридж ойлап тапты. Алғашқы автоматты, қоғамдық дефибрилляторды 1970-ші жылдардың соңында Кардиологиялық реанимация компаниясы шығарды. Бұл құрылғы "Жүрек көмегі" деп аталды.

Құралмен емделетін жағдайлар

Автоматтандырылған сыртқы дефибриллятор өмірге қауіп төндіретін жүрек аритмияларының кездерінде қолданылады, олар кенеттен жүрек тоқтауына алып келеді, бұл жүрек шабуылынан өзгеше. Бұл құрылғымен емделетін ритмдер әдетте мыналармен шектеледі:

Пульсі жоқ қарыншалық тахикардия (VT немесе V Tach деп қысқартылады) кезінде қайта орнатуға келмейтін ми/тін зақымдануы басталуы мүмкін. Жүрек тоқтаған адамға сәтті емдемеген әрбір минут сайын (дефибрилляция арқылы) өмірге шансы алғашқы үш минутте минутына 7 пайызға, ал үш минуттан кейін минутына 10 пайызға төмендейді.

Пайдалануға қойылатын талаптар

АЭД-тер медициналық білімі жоқ адамдарға қолдануға арналған, бірақ олар АЭД бойынша оқытылған болуы тиіс. Дегенмен, 6-сынып оқушыларының дефибрилляцияны 90 секунд ішінде бастағаны, ал оқытылған оператордың 67 секунд ішінде бастағаны хабарланды. Бұл денсаулық сақтау мамандары қолданатын, жүрек соғуы тым баяу болған жағдайда (брадикардия) кардиостимулятор ретінде жұмыс істейтін және электрокардиограмманы оқи алатын білікті оператор қажет болатын, күрделірек қолмен басқарылатын және жартылай автоматты дефибрилляторлардан өзгеше. АЭД-ні біреуге қолданар алдында, металл спиральдары бар бюстгальтерлер мен денедегі тесіктерді (пирсингтерді) алып тастау керек, бұл сыртқы кедергілерді болдырмау үшін қажет. Американдық MythBusters телешоуы металл спиральдары бар бюстгальтер киген әйелге дефибриллятор қолдану арқасы немесе өртке әкелуі мүмкін екенін көрсетті, бірақ бұл тек сирек және ықтимал емес жағдайларда ғана болады. Чикагодағы Heart Start бағдарламасы аясында екі жыл бойы жүргізілген зерттеуде, 22 адамның 18-і АЭД-мен емдеуге болатын жүрек аритмиясына шалдыққан. Олардың 18-інен 11-і аман қалды. Осы 11 науқастың 6-сын АЭД қолдану бойынша ешқандай дайындығы жоқ жандар емдеді.

Орналастыру және қол жетімділік

Автоматтандырылған сыртқы дефибрилляторлар көбінесе денсаулық сақтау мамандары мен жедел жәрдем қызметкерлері қолдана алатын жерлерде (денсаулық сақтау мекемелері мен жедел жәрдем машиналарында) орналасады, сондай-ақ адамдар жиналатын қоғамдық орындарда да кездеседі: корпоративтік және мемлекеттік кеңселерде, сауда орталықтарында, мейрамханаларда, қоғамдық көлікте және басқа да жерлерде. Қоғамдық қолжетімді АЭД-лерді жақсы көрінуі үшін көбінесе ашық түстерге боялған және ғимараттың кіреберісіне жақын қорғаныш корпустарға орнатылады. Мұндай қорғаныш корпустар ашылғанда немесе дефибриллятор алынғанда, кейбіреулері жақын жердегі қызметкерлерді ескерту үшін дабыл береді, бірақ бұл міндетті түрде жедел жәрдем шақыруға себеп болмайды. АЭД жібергенде немесе пайдаланғанда, оқытылған операторлар жедел жәрдемге қоңырау шалу керектігін білуі керек. 2008 жылдың қыркүйегінде Халықаралық қайта жандандыру комитеті АЭД-нің бар екенін көрсету үшін бүкіл әлемде қолданылатын «әмбебап АЭД белгісін» ұсынды, ол оң жақта көрсетілген. Соңғы кезде, әсіресе жүрек аурулары бар адамдар үшін үйде қолдануға арналған АЭД-лерді сатып алуға басымдық беріліп келеді. Құрылғылардың бағасы төмендеген сайын, олардың саны да артып келеді. Медициналық мамандар арасында үйдегі пайдаланушылардың тиісті оқып-үйренуден өтпегендігі туралы алаңдаушылық бар, сондықтан көптеген мамандар қоғамдық көмекшілердің кеңінен қолданылуын жақтайды, олар тиісті оқытудан өтіп, басқарылады. Әдетте, АЭД жиынтығына науқас пен алғашқы көмек көрсетуші арасында қорғаныш қабатын қамтамасыз ету үшін бет маскасы, құтқару тынысы кезінде қолдануға арналған нитрилдік қолғаптар, науқастың киімін кесіп, кеудесін ашуға арналған травматикалық қайшы, кеудедегі ылғалды сүртіп тастауға арналған кішкентай сүлгі және тым көп түктері бар адамдарды қырқуға арналған жүзбек кіреді.

Пайдалануға дайындық

Көптеген өндірушілер АЭҚ-ны әрбір жұмысқа кіріспес бұрын немесе тұрақты орналасқан құрылғыларды үнемі тексеруді ұсынады. Кейбір құрылғыларды өзін-өзі тексеру үшін қосу қажет, ал басқа модельдерде көзге көрінетін индикатормен жабдықталған өзін-өзі тексеру жүйесі бар. Барлық өндірушілер электродты жапсырмаларға жарамдылық мерзімін қояды, сондықтан жапсырмалардың мерзімі өтпегенін қамтамасыз ету маңызды. АЭҚ жапсырмаларының қызмет ету мерзімі әдетте 18 мен 30 ай аралығында болады. Бұл әдетте жапсырмалардың сыртында көрсетіледі. Кейбір модельдер осы күнді "терезе" арқылы көрінетіндей етіп жасалған, ал басқаларында мерзімді табу үшін қаптаманы ашу қажет. АЭҚ құрылғысының батареясының мерзімі өтпегенін де тексеру қажет. АЭҚ өндірушісі батареяны қанша жиі ауыстыру керектігін көрсетеді. Әрбір АЭҚ үшін пайдалану нұсқаулығында ұсынылған күтіп-ұстау кестесі болады. Дегенмен, әрбір тексеру тізіміндегі негізгі пункттерге қуатты қосқандағы жасыл индикаторды тексеру арқылы ай сайын батарея қуатын тексеру, барлық кабельдер мен құрылғының жағдайы мен тазалығын бағалау және жеткілікті мөлшердегі керек-жарақтардың бар екенін тексеру кіреді.

Жұмыс істеу механизмі

АЭД-нің "автоматты" болуының себебі – құрылғының пациенттің жағдайын дербес талдай алу қабілетіне байланысты. Осыған көмектесу үшін көптеген құрылғылар дыбыстық хабарламалар береді, ал кейбіреулерінде пайдаланушыға нұсқау беру үшін визуалды дисплейлер болуы мүмкін. "Сыртқы" дегеніміз – оператор электродтарды құрбанның жалаңаш кеудесіне жабыстырады (пациент денесіне хирургиялық жолмен электродтар орнатылған ішкі дефибрилляторлардан өзгеше). АЭД қосылғанда немесе ашылғанда, құрылғы пайдаланушыға электродтарды (жапсырмаларды) науқасқа қосуға нұсқау береді. Жапсырмалар орнатылғаннан кейін, барлық адамдар науқасқа тиіспеуі керек, осылайша құрылғыдан бұрыс мәліметтер алудың алдын алуға болады. Жапсырмалар АЭД-ге жүректің электрлік белсенділігін тексеруге және пациенттің шокқа ұшыратуға болатын ырғағы бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді (қарыншалық фибрилляциясы немесе қарыншалық тахикардиясы). Егер құрылғы шок беру қажет деп шешсе, ол батареяны ішкі конденсаторды зарядтау үшін пайдаланады. Құрылғы жүйесі тек қажет болған кезде ғана зарядтауды қамтамасыз етеді, сонымен қатар электр тогын жылдам жеткізуге мүмкіндік береді. Зарядталғаннан кейін, құрылғы пайдаланушыға ешкімнің науқасқа тиіспеуін қамтамасыз етуді және содан кейін шокты беру үшін батырманы басуды бұйырады; басқа адамға кездейсоқ жарақат тию мүмкіндігін болдырмау үшін науқасқа шокты беру үшін адамның араласуы қажет (мысалы, жауап беруші немесе куәгер шок кезінде науқасқа тиіп алуы мүмкін). Өндірушіге және нақты үлгіге байланысты, шок берілгеннен кейін көптеген құрылғылар науқасты талдап, жүрек-өкпелік реанимация жасауды ұсынады немесе келесі шокты беруге дайындалады. Көптеген АЭД құрылғыларында пациенттің ЭКГ-сы, құрылғы қосылған уақыты, соққылардың саны мен күші сақталатын "оқиға жадысы" бар. Кейбір құрылғыларда тіршілік ету нәтижесіне әсер еткен-етпегенін анықтау үшін персоналдың атқарған әрекеттерін бақылау үшін дауыс жазу мүмкіндігі де бар. Бұл жазбаларды компьютерге жүктеуге немесе басып шығаруға болады, сонда ұйым немесе жауапты орган жүрек-өкпелік реанимацияның және дефибрилляцияның тиімділігін бағалай алады. Кейбір АЭД құрылғылары тіпті құтқарушы жасаған компрессиялардың сапасы туралы кері байланыс береді. Коммерциялық түрде қол жетімді болған алғашқы АЭД-лердің барлығы монофазалық типте болды, олар модельге байланысты 360-400 джоульге дейін жоғары энергиялы шок берді. Бұл жүрек зақымдануына және кейбір жағдайларда шок жапсырмаларының айналасында екінші және үшінші дәрежелі күйіктерге әкелді. Жаңа АЭД-лер (2003 жылдың соңынан бастап өндірілген) көбінесе екі фазалық алгоритмдерді пайдаланады, олар 120-200 джоульді екі рет төмен энергиялы шок береді, әр шок жапсырмалар арасында қарама-қарсы полярлықта қозғалады. Басқалары энергияны жеткізуге кезеңдік тәсіл қолдануы мүмкін, әдетте 200 Дж, екінші 200 Дж, содан кейін 300 Дж және соңында 360 Дж шок, ал кез келген келесі шоқтар да 360 Дж болады. Бұл төмен энергиялы толқын формасы клиникалық сынақтарда тиімдірек екенін көрсетті, сонымен қатар асқынулардың азаюына және қалпына келу уақытының қысқаруына әкелді.

An AED is "automatic" because of the unit's ability to autonomously analyse the patient's condition. To assist this, the vast majority of units have spoken prompts, and some may also have visual displays to instruct the user. "External" refers to the fact that the operator applies the electrode pads to the bare chest of the victim (as opposed to internal defibrillators, which have electrodes surgically implanted inside the body of a patient). When turned on or opened, the AED will instruct the user to connect the electrodes (pads) to the patient. Once the pads are attached, everyone should avoid touching the patient so as to avoid false readings by the unit. The pads allow the AED to examine the electrical output from the heart and determine if the patient is in a shockable rhythm (either ventricular fibrillation or ventricular tachycardia). If the device determines that a shock is warranted, it will use the battery to charge its internal capacitor in preparation to deliver the shock. The device system is not only safer charging only when required, but also allows for a faster delivery of the electric current. When charged, the device instructs the user to ensure no one is touching the patient and then to press a button to deliver the shock; human intervention is usually required to deliver the shock to the patient in order to avoid the possibility of accidental injury to another person (which can result from a responder or bystander touching the patient at the time of the shock). Depending on the manufacturer and particular model, after the shock is delivered most devices will analyze the patient and either instruct CPR to be performed, or prepare to administer another shock. Many AED units have an 'event memory' which store the ECG of the patient along with details of the time the unit was activated and the number and strength of any shocks delivered. Some units also have voice recording abilities to monitor the actions taken by the personnel in order to ascertain if these had any impact on the survival outcome. All this recorded data can be either downloaded to a computer or printed out so that the providing organisation or responsible body is able to see the effectiveness of both CPR and defibrillation. Some AED units even provide feedback on the quality of the compressions provided by the rescuer. The first commercially available AEDs were all of a monophasic type, which gave a high energy shock, up to 360 to 400 joules depending on the model. This caused increased cardiac injury and in some cases second and third degree burns around the shock pad sites. Newer AEDs (manufactured after late 2003) have tended to utilise biphasic algorithms which give two sequential lower energy shocks of 120–200 joules, with each shock moving in an opposite polarity between the pads. Others may give a stepped approach to energy delivery, usually in a 200J, a second 200J, then 300J, and finally 360J shock, with any further shocks also being 360 Joules. This lower energy waveform has proven more effective in clinical tests, as well as offering a reduced rate of complications and reduced recovery time.

Пайдаланудың қарапайымдылығы

Кәдімгі дефибрилляторлардан өзгеше, автоматтандырылған сыртқы дефибрилляторды (AED) пайдалану үшін аз ғана оқыту жеткілікті (немесе тіпті оқытудың қажеті жоқ). Мұндай мүмкіндік АҚШ және көптеген басқа елдерде қолдануға рұқсат етілген барлық AED-лердің пайдаланушыларды әр қадаммен дыбыстап жетелеуіне байланысты. Көптеген AED-лерде есту қабілеті бұзылғандар үшін визуальды көрсетмелер де қарастырылған. Көптеген құрылғылар медициналық білімі жоқ адамдар үшін жасалған. Олардың қолдануға ыңғайлы болуы қоғамдық дефибрилляция (PAD) тұжырымын қалыптастырды. AED жүрек соғысын автоматты түрде талдап, соққының қажеттігін анықтайды. Автоматты модельдер пайдаланушының бұйрығын күтпей-ақ соққы береді. Жартылай автоматты модельдер соққы қажеттігін хабарлап, соққы беру үшін пайдаланушының рұқсатын сұрайды, әдетте батырманы басу арқылы. Көп жағдайда пайдаланушы AED берген "соққы қажет емес" ескертуін өзгерте алмайды. Кейбір AED-лерді салмағы 55 фунттан (25 кг) кем немесе 8 жасқа толмаған балаларға қолдануға болады. Егер AED-нің нақты бір моделі педиатриялық қолдануға бекітілсе, .

Пайдасы

Бақылау зерттеулері көрсеткендей, ауруханадан тыс жүрек тоқтауы кезінде қолданылған қоғамдық қолжетімді дефибрилляторлар орташа есеппен 40% өмір сүру көрсеткішімен байланысты. Егер оларды жедел жәрдем қызметі жібермеген қарапайым бірінші көмекшілер қолданса, аман қалу ықтималдығы ең жоғары болады.

Америка Құрама Штаттары

Автоматтандырылған сыртқы дефибрилляторларды қолдану енді соншалықты жеңіл болды ki, АҚШ-тың көптеген штаттары "жақсы ниетпен" кез келген адамның АЭД-ді қолдануын "жақсы самариялық заңдары" арқылы қамтиды. "Жақсы самариялық" заңы бойынша "жақсы ниетпен" қорғау, ерікті көмекшінің (өз қызметінің шеңберінде әрекет етпейтін) қасақана емес және өз білімі шегінде, жақсы ниетпен әрекет етуі нәтижесінде зардап шеккен адамның денсаулығына келген зиян немесе өлімі үшін азаматтық жауапкершілікке тартылмауын білдіреді. АҚШ-та "Жақсы самариялық" заңдары оқытылған және оқытылмаған көмекшілердің АЭД-ді қолдануына белгілі бір деңгейде қорғаныс береді. АЭД дұрыс қолданылған жағдайда аз жауапкершілік тудырады; NREMT B және көптеген штаттардың жедел медициналық техника (EMT) курстары, сондай-ақ көптеген ЖСҚ курстары өз бағдарламаларының бір бөлігі ретінде АЭД туралы білімді қамтиды немесе ұсынады.

Канада

Қайырымды самариялық заңдарға қоса, Канаданың Онтарио провинциясында 2007 жылдың маусым айында қабылданған "Chase McEachern Act (Heart Defibrillator Civil Liability), 2007 (Bill 171 – Subsection N)" заңы бар, ол адамдарды АЭЖ-ны (автоматты дефибрилляторды) пайдаланудан туындаған зиянға байланысты жауапкершіліктен қорғайды, егер бұл зиян осы зиянды болдырмау үшін жасалған әрекеттердің нәтижесінде болмаса және осы зиян ауыр немқұрайлылық салдарынан туындамаса. Төтенше жағдай орын алған жерде біреудің өмірін сақтау мақсатында АЭЖ қолданылған жағдайда ғана.

Австралия

Австралиядағы заңнама штаттар бойынша өзгеше, AED жабдықтарын ұсыну және пайдалануға қатысты жауапкершілік мәселелері де бөлек. Әр штат пен аумақ "жақсы самариялық" заңдарын қабылдаған, олар медициналық шұғыл жағдайларда көмек көрсеткен адамға заңдық қорғау ұсынады. Күтім стандарты олардың біліктілігіне (немесе біліктілігінің болмауына) сәйкес болады. Жаңа Оңтүстік Уэльсте Жұмыс денсаулығы және қауіпсіздігі ережесі (2011) жұмыс берушілерді алғашқы медициналық көмек үшін жеткілікті жабдықтарды қамтамасыз ету үшін тәуекелді бағалауды талап етеді; егер тәуекел жеткілікті болса, дефибрилляторды ұстау қажет.

Сенімділік

2012 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) автоматты сыртқы дефибрилляторларды (AED) тексеруге алып, оларды III сыныпқа жататын алдын ала мақұлдау қажетті құрылғылар ретінде қайта жіктеуді қарастырды. 2004-2009 жылдар аралығындағы бес жыл ішінде техникалық бұзулар салдарынан 750-ден астам адамның өліміне себеп болған болуы мүмкін, көбінесе құрамындағы бөліктердің ақаулары немесе конструкциялық қателерге байланысты. Осы кезеңде 70-ке жуық AED түрі кері қайтарылып алынды, оның ішінде әлемдегі барлық AED өндірушілерінен кері шақыру болды. 2015 жылдың қаңтар және ақпан айларында FDA мына хабарламаны жариялады: «FDA соңғы бұйрық шығарды, ол AED өндірушілерін нарыққа шығаруға дейін мақұлдау алуға арналған өтінімдерді (PMA) ұсынуға міндеттейді, бұл құрылғыларды бұрынғыдан әлдеқайда қатаң сараптамадан өткізуді қамтиды. Агенттіктің күшейтілген сараптамасы AED-тің қауіпсіздігі мен сенімділігін қамтамасыз етуге қажетті маңызды талаптарға, сондай-ақ қажетті аксессуарларға, оның ішінде батареяларға, электродтарға, адаптерлерге және педиатриялық қолдануға арналған аппараттық кілттерге бағытталған болады». Ұлыбританияда дефибрилляторларды дұрыс күтпеу салдарынан олардың жұмыс істемей қалуы мүмкін деген алаңдаушылық бар. The Henley Standard 2017 жылдың 21 шілдесінде Хенли-на-Темза және айналасындағы дефибрилляторлардың жартысынан астамының батарея қуатының жетіспеуі немесе жабысқақ жапсырмалардың тозуы себептірін істен шығу қаупі бар екенін хабарлады.

Тарих

Сыртқы дефибрилляторды адамға алғаш рет 1947 жылы Клод Бек қолданды. Сыртқы дефибриллятордың портативті нұсқасын 1957 жылы Белфаст қаласында, Солтүстік Ирландияда, шұғыл медициналық көмек көрсетуде бастама көтерген Франк Пантридж ойлап тапты. Пантридждің дефибрилляторы шок процедурасын жүзеге асыру үшін білікті оператор қажет етті және сыртқы дефибрилляциядағы көптеген жаңа өнертабыстарға бағыт берді. 1970 жылдардың аяғында "Heart Aid" халыққа арналған алғашқы толық автоматтандырылған сыртқы дефибриллятор ретінде әзірленді. ABC бағалау принциптері және дауыспен берілетін нұсқаулар, алғашқы медициналық көмек келгенше, кенеттен жүрек тоқтаған жағдайда жанындағы адамдардың тиімді әрекет етуіне көмектесті.