Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық саясаткер және ғалым (1867–1945)
Irish politician and scholar (1867–1945)
Эойн МакНейл (Eoin Mac Néill; туған Джон МакНейл; 15 мамыр 1867 – 15 қазан 1945) – ирландиялық ғалым, ирланд тіліне құштар, гэль тілін жаңғыртушы, ұлтшыл және саясаткер. Ол 1922–1925 жылдары білім министрі, 1921–1922 жылдары Dáil Éireann төрағасы, 1919–1921 жылдары өнеркәсіп министрі және 1919 жылдың қаңтарынан сәуірге дейін қаржы министрі болды. 1918 жылдан 1927 жылға дейін Техта Дала (TD) депутаты болып қызмет етті. 1918–1922 жылдары Лондондерри қаласынан Парламент депутаты (MP), ал 1921–1925 жылдары Лондондерриден Солтүстік Ирландия Парламентінің депутаты (MP) болды. Гель тілін жаңғырту қозғалысының маңызды тұлғасы МакНейл ирланд тілі мен мәдениетін сақтау мақсатында Гель лигасының құрылуына бірлесіп жетекшілік етті. Ол «алғашқы ирланд ортағасырлық тарихын қазіргі заманғы түрде зерттеудің әкесі» деп сипатталған. 1913 жылы Ирландиялық еріктілерді құрды және 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда азаматтық фракцияның бас штабы қызметін атқарды. Ол 1916 жылғы Пасха көтерілісі басталған кезде бұл лауазымда болды, бірақ көтеріліске немесе оның жоспарлануына қатыспады, бұл жұмысты оның номиналды бағыныштылары, соның ішінде Патрик Пирс, Ирланд Республикалық бауырластығының құпия қоғамының мүшелері жүзеге асырды. Пасха жексенбісінде көтеріліс жоспарлары туралы білгеннен кейін және Пирспен сөйлескеннен кейін МакНейл еріктілерге қатысуға тыйым салатын газет жарнамасын жариялап, қарсы бұйрық берді. 1918 жылы ол Sinn Féin мүшесі ретінде Бірінші Dáil-ге сайланды.
Eoin MacNeill (Eoin Mac Néill; born John McNeill; 15 May 1867 – 15 October 1945) was an Irish scholar, Irish language enthusiast, Gaelic revivalist, nationalist and politician who served as Minister for Education from 1922 to 1925, Ceann Comhairle of Dáil Éireann from 1921 to 1922, Minister for Industries 1919 to 1921 and Minister for Finance January 1919 to April 1919. He served as a Teachta Dála (TD) from 1918 to 1927. He was a Member of Parliament (MP) for Londonderry City from 1918 to 1922 and a Member of the Northern Ireland Parliament (MP) for Londonderry from 1921 to 1925. A key figure of the Gaelic revival, MacNeill was a co founder of the Gaelic League, to preserve Irish language and culture. He has been described as "the father of the modern study of early Irish medieval history". He established the Irish Volunteers in 1913 and served as Chief of Staff of the minority faction after its split in 1914 at the start of the World War. He held that position at the outbreak of the Easter Rising in 1916, but had no role in the Rising or its planning, which was carried out by his nominal subordinates, including Patrick Pearse, who were members of the secret society, the Irish Republican Brotherhood. On learning of the plans to launch an uprising on Easter Sunday, and after confronting Pearse about it, MacNeill issued a countermanding order, placing a last minute newspaper advertisement instructing Volunteers not to take part. In 1918 he was elected to the First Dáil as a member of Sinn Féin.
Ерте өмір
МакНилл Джон МакНилл болып дүниеге келді, ол Арчибальд МакНилл мен оның әйелі Розетта (туған тегі МакОли) МакНиллдің бес баласының бірі болды. Арчибальд МакНилл – рим-католик жұмысшы табының нан пісірушісі, теңізші және саудагер еді. Ол Антрим графтығының Гленарм қаласында өсті, бұл аймақта "әлі де ирланд тілінің дәстүрлері сақталған" еді. Оның қызы ұлтшыл және мұғалім болған Марин Бомонт. МакНилл Белфаст қаласындағы Санкт-Малахи колледжінде және Королева колледжінде білім алған. Ол Ирландия тарихына қызығушылық танытып, оны терең зерттеді. 1888 жылы экономика, құқықтану және конституциялық тарих мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін британдық мемлекеттік қызметте жұмыс істеді. (Дегенмен, 1911 жылғы халық санағында МакНиллдің 11 баласы болғаны, олардың жетісі тірі қалғаны көрсетілген).
MacNeill was born John McNeill, one of five children born to Archibald McNeill, a Roman Catholic working class baker, sailor and merchant, and his wife, Rosetta (née McAuley) McNeill, also a Catholic. He was raised in Glenarm, County Antrim, an area which "still retained some Irish language traditions". His niece was nationalist and teacher, Máirín Beaumont. MacNeill was educated at St Malachy's College (Belfast) and Queen's College, Belfast. He had an interest in Irish history and immersed himself in its study. He achieved a BA degree in economics, jurisprudence and constitutional history in 1888, and then worked in the British Civil Service. (though the 1911 census entry for Mac Neill noted 11 children, seven of whom were still alive).
Ирландиялық еріктілер
Гейл лигасы бастапқыда қатаң түрде саяси емес болды, бірақ 1915 жылы осы саясаттан бас тарту және жартылай саяси ұйымға айналу туралы ұсыныс енгізілді. МакНилл бұл ұсынысты ынталы түрде қолдады және 1915 жылғы Оирехтаста көптеген делегаттарды өз жағына тартты. Лиганы бірге құрған және 22 жыл бойы оның президенті болған саяси емес протестант Даглас Хайд дереу қызметтен кетті. Гейл лигасы арқылы МакНилл Синн Фэйн, Ирландиялық Республикалық Бауырластық (IRB) және басқа да ұлтшылдар мен республикашылдармен танысты. Осы әріптестердің бірі, The O'Rahilly, лиганың «An Claidheamh Soluis» газетін басқарды, ал 1913 жылдың қазан айында олар МакНиллден ирланд тілінен өзге тақырыптарда редакциялық мақала жазуын сұрады. МакНилл «The North Began» атты мақаласын ұсынды, ол Ирландияның өзін-өзі басқаруына қолдау білдіретін ұлттық ерікті күштер құруға шақырды, осы жылы союзшылар Ольстер еріктілері арқылы Ирландияның өзін-өзі басқаруын тойтарып алғандай. IRB мүшесі Булмер Хобсон идеяны жүзеге асыру туралы МакНиллге жүгінді, және бірқатар кездесулер нәтижесінде МакНилл Ирландиялық еріктілерді құрған кеңестің төрағасы болды, кейіннен оның штаб меңгерушісіне айналды. IRB-ден өзгеше, МакНилл қарулы көтеріліс идеясына қарсы болды, бірақ еріктілерді басуға қарсылық көрсетуді қалады, себебі британдық армияға қарсы ашық шайқаста сәттілікке жету мүмкіндігі аз болды. Ирландиялық еріктілер Ирландиялық Республикалық Бауырластықтың ықпалына ілігіп, олар Ирландияны Ұлыбританиядан бөліп, Ирландия Республикасын құру мақсатымен қарулы көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлады. Олардың пікірінше, Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы осы мақсатқа жетуге қолайлы мүмкіндік болды. Джеймс Коннолли мен Ирландиялық Азаматтық Армиясымен бірлесіп, IRB шенеуніктердің құпия кеңесі 1916 жылғы Пасхада жалпы көтеріліс жоспарлады. Пасхаға дейінгі сәрсенбіде олар МакНиллге Даблин замкісіндегі жоғары дәрежелі британдық қызметкерлерден ұрланған деген хатты ұсынды, онда британдықтар оны және басқа ұлтшыл көшбасшыларды тұтқындамақшы екендігі айтылды. Бірақ МакНиллге белгілі болғандай, «Қала құжаты» деп аталған бұл хат жалған еді. МакНилл IRB-ның жоспарлары туралы білгеннен кейін және Роджер Кэсмент неміс қару-жарағымен Керри округіне қондыруға дайындалып жатқаны туралы хабарланғаннан кейін, ол британдық әрекеттер енді жақын деп сеніп, олармен келісуге мәжбүр болды. Алайда, неміс қару-жарағы ұсталғанын және Кэсмент тұтқындалғанын білгеннен кейін, сондай-ақ Патрик Пирспен бетпе-бет кездесіп, ол мойын бұрудан бас тартқаннан кейін, МакНилл ел бойынша көшбасшыларға жазбаша хабарламалар жіберіп, жоспарланған «маневрлерді» тоқтатып, көтеріліске қатысты бұйрықты кері қайтарды. Бұл Пасха көтерілісі күні қызметке келген еріктілердің санын едәуір азайтты. Пирс, Коннолли және басқалары көтеріліс қалай болғанда да жалғасатынына келісті, бірақ билік күмәнмен ұсталуын қамтамасыз ету үшін ол бастапқы жоспарланғаннан бір күн кейін басталды. 1916 жылғы 24 сәуірде Пасха дүйсенбісінде басталған көтеріліс бір аптадан аспады. Көтерілісшілер капитуляциялағаннан кейін МакНилл тұтқындалды, бірақ ол көтеріліске қатыспады. Көтерілісшілердің көшбасшысы Том Кларк, әйелі Кэтлиннің айтуынша, өлімге кесудің алдындағы күні оған: «Біздің халқымыздың оның бізге жасаған опасыздығын білгенін қалаймын. Ол ешқашан осы елдің ұлттық өміріне қайта оралуға рұқсат етілмеуі керек, себебі ол қандай болса, дағдарыс кезінде де опасыздық жасайтыны анық. Ол әлсіз адам, бірақ оны ақтауға барлық күш-жігер жұмсалатынын білемін» деп ескерткен.
The Gaelic League was from the start strictly non political, but in 1915, a proposal was put forward to abandon that policy and become a semi political organisation. MacNeill strongly supported that and rallied to his side a majority of delegates at the 1915 Oireachtas. Douglas Hyde, a non political Protestant, who had co founded the League and been its president for 22 years, resigned immediately afterward. Through the Gaelic League, MacNeill met members of Sinn Féin, the Irish Republican Brotherhood (IRB), and other nationalists and republicans. One such colleague, The O'Rahilly, ran the league's newspaper An Claidheamh Soluis, and in October 1913 they asked MacNeill to write an editorial for it on a subject more broad than Irish language issues. MacNeill submitted a piece called "The North Began", encouraging formation of a nationalist volunteer force committed to Irish Home Rule, much as the unionists had done earlier that year with the Ulster Volunteers to thwart Home Rule in Ireland. Bulmer Hobson, a member of the IRB, approached MacNeill about bringing the idea to fruition, and, through a series of meetings, MacNeill became chairman of the council that formed the Irish Volunteers, later becoming its chief of staff. Unlike the IRB, MacNeill was opposed to the idea of an armed rebellion, except in resisting any suppression of the Volunteers, seeing little hope of success in open battle against the British army. The Irish Volunteers had been infiltrated by the Irish Republican Brotherhood, which planned on using the organisation to stage an armed rebellion, with the goal of separating Ireland from the United Kingdom and establishing an Irish Republic. The entry of the UK into the First World War was, in their view, a perfect opportunity to do that. With the co operation of James Connolly and the Irish Citizen Army, a secret council of IRB officials planned a general rising at Easter 1916. On the Wednesday before Easter, they presented MacNeill with a letter, allegedly stolen from high ranking British staff in Dublin Castle, indicating that the British were going to arrest him and all the other nationalist leaders. Unbeknownst to MacNeill, the letter—called the Castle Document—was a forgery. When MacNeill learned about the IRB's plans, and when he was informed that Roger Casement was about to land in County Kerry with a shipment of German arms, he was reluctantly persuaded to go along with them, believing British action was now imminent and that mobilization of the Irish Volunteers would be justified as a defensive act. However, after learning that the German arms shipment had been intercepted and Casement arrested, and having confronted Patrick Pearse, who refused to relent, MacNeill countermanded the order for the Rising by sending written messages to leaders around the country, and placing a notice in the Sunday Independent cancelling the planned "manoeuvres". That greatly reduced the number of volunteers who reported for duty on the day of the Easter Rising. Pearse, Connolly and the others agreed that the uprising would go ahead anyway, but it began one day later than originally intended to ensure that the authorities were taken by surprise. Beginning on Easter Monday, 24 April 1916, the Rising lasted less than a week. After the surrender of the rebels, MacNeill was arrested although he had taken no part in the insurrection. The rebel leader Tom Clarke, according to his wife Kathleen, warned her on the day before his execution, "I want you to see to it that our people know of his treachery to us. He must never be allowed back into the National life of this country, for so sure as he is, so sure will he act treacherously in a crisis. He is a weak man, but I know every effort will be made to whitewash him."
Саяси өмір
1917 жылы МакНилл түрмеден босатылып, 1918 жылғы жалпы сайлауда «Синн Фэйн» партиясынан Ұлттық университеті мен Лондондерри қалалық округтерінен парламент депутаты болып сайланды. «Синн Фэйннің» бас тарту саясатына сәйкес, ол Лондондағы Ұлыбритания парламентіндегі орнын қабылдаудан бас тарды және оның орнына Дублинде жаңадан құрылған Эйреан Дайлында отырды, онда ол Бірінші Дайлдің екінші үкіметінде Өнеркәсіп министрі болды. 1921-1925 жылдар аралығында Лондондерриден Солтүстік Ирландия Парламентінің депутаты болды, бірақ ол ешқашан өз орнына отырмады. 1921 жылы ол Англо-Ирландия келісімін қолдады. 1922 жылы ол Парижде өткен Ирландия Ұлттық конгресінде келісімге қарсы делегаттардың азшылығында болды. Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін ол екінші (уақытша) үкіметте, үшінші Дайлде Білім министрі болды. 1923 жылы МакНилл, беделді халықаралық саясаткер, Ирландияның Ұлттар лигасына қабылдануын бақылаған дипломатиялық топтың маңызды мүшесі болды. МакНиллдің отбасы келісім мәселесінде жарылды. Оның ұлы Брайан келісімге қарсы болды және 1922 жылдың қыркүйегінде Ирландия азамат соғысы кезінде Слайго маңында еркін мемлекет әскерлерімен қақтығыста қаза болды. Тағы екі ұлы, Ниалл мен Турлох, сондай-ақ туысы Хьюго МакНилл, еркін мемлекет армиясында офицерлер болып қызмет етті. Эоиннің ағасы Джеймс МакНилл Ирландия еркін мемлекетінің екінші және соңғы генерал-губернаторы болды.
MacNeill was released from prison in 1917 and was elected MP for the National University and Londonderry City constituencies for Sinn Féin in the 1918 general election. In line with abstentionist Sinn Féin policy, he refused to take his seat in the British House of Commons in London and sat instead in the newly convened Dáil Éireann in Dublin, where he was made Secretary for Industries in the second ministry of the First Dáil. He was a member of the Parliament of Northern Ireland for Londonderry between 1921 and 1925, although he never took his seat. In 1921, he supported the Anglo Irish Treaty. In 1922, he was in a minority of pro Treaty delegates at the Irish Race Convention in Paris. Following the establishment of the Irish Free State, he became Minister for Education in its second (provisional) government, the third Dáil. In 1923, MacNeill, a committed internationalist, was also a key member of the diplomatic team that oversaw Ireland's entry to the League of Nations. MacNeill's family was split on the treaty issue. One son, Brian, took the anti Treaty side and was killed in disputed circumstances near Sligo by Free State troops during the Irish Civil War in September 1922. Two other sons, Niall and Turloch, as well as nephew Hugo MacNeill, served as officers in the Free State Army. One of Eoin's brothers, James McNeill, was the second and penultimate Governor General of the Irish Free State.
Ирландияның шекаралық комиссиясы
1924 жылы Солтүстік Ирландия мен Ирландия еркін мемлекеті арасындағы шекараны анықтау үшін үш адамнан тұратын Ирландия шекара комиссиясы құрылды; МакНейл Ирландия еркін мемлекетінен өкілдік етті. МакНейл Комиссия мүшелерінің заң білімі жоқ жалғыз адамы болды және ол «кереметсіз жағдайда» деп сипатталды. Дегенмен, Комиссарлардың әрқайсысы шекараны белгілеудегі кез келген құзыреттілік немесе түсінік емес, саяси ыңғайлылық тұрғысынан таңдалды. 1925 жылдың 7 қарашасында консервативті британдық газет «The Morning Post» шығыс Донегал округінің бір бөлігін (әсіресе Лаган ауданы) Солтүстік Ирландияға беруді көздейтін, Комиссияның басты мақсаттарына қайшы келетін құпия картаны жариялады. Бұл жағдай оны ұятқа қалдырды, әсіресе ол Келісім шарттарын сақтаудан бас тартқанын айтқандықтан, МакНейл 20 қарашада Комиссиядан кетіп қалды. 1925 жылдың 24 қарашасында ол Комиссиядағы жұмысына қатысы жоқ Білім министрі лауазымынан да кетті. 1925 жылдың 3 желтоқсанында еркін мемлекет үкіметі Лондон мен Белфаст үкіметтерімен келісімге келіп, Ұлыбританияның «империялық қарызының» өзінің үлесін төлеуге қатысты қиын шарттан бас тартты, ал оның орнына 1920 жылғы шекара Комиссияны ескермей, өзгеріссіз қалдырылды. Бұл көптеген ұлтшылдарды ашуландырды және МакНейл көп сынға ұшырады, бірақ шындығында ол және Комиссия үкіметаралық қарызды қайта келісу арқылы назардан тыс қалды. Дегенмен, оның отставкаға кетуіне қарамастан, үкіметаралық шекаралық келісім 1925 жылдың 10 желтоқсанында 71–20 дауыспен мақұлданды, ал МакНейл көпшілікпен бірге дауыс берген деп есептеледі. Ол 1927 жылдың маусым айындағы сайлауда Дэйлдегі өкілдігінен айырылды.
In 1924 the three man Irish Boundary Commission was set up to settle the border between Northern Ireland and the Irish Free State; MacNeill represented the Irish Free State. MacNeill was the only member of the Commission without legal training and has been described as having been “pathetically out of his depth”. However, each of the Commissioners was selected out of political expediency rather than for any established competence or insight into boundary making. On 7 November 1925, a conservative British newspaper, The Morning Post, published a leaked map showing a part of eastern County Donegal (mainly The Laggan district) that was to be transferred to Northern Ireland; the opposite of the main aims of the Commission. Perhaps embarrassed by that, especially since he said that it had declined to respect the terms of the Treaty, MacNeill resigned from the Commission on 20 November. On 24 November 1925 he also resigned as Minister for Education, a position unrelated to his work on the Commission. On 3 December 1925, the Free State government agreed with the governments in London and Belfast to end its onerous treaty requirement to pay its share of the United Kingdom's "imperial debt" and, in exchange, agreed that the 1920 boundary would remain as it was, overriding the Commission. That angered many nationalists and MacNeill was the subject of much criticism, but in reality, he and the Commission had been sidestepped by the intergovernmental debt renegotiation. In any case, despite his resignations, the intergovernmental boundary deal was approved by a Dáil vote of 71–20 on 10 December 1925, and MacNeill is listed as voting with the majority in favour. He lost his Dáil seat at the June 1927 election.
Академиялық
МакНилл ирланд тарихының көрнекті ғалымы болды және ерте ирланд құқығын зерттеуге кіріскендердің алғашқыларының бірі еді, ол өзінің ұлтшылдығымен кейде боялған жеке түсіндірмелерін де, ағылшын тіліне аудармаларын да ұсынды. Ол ирланд патшалығындағы мұрагерлік жүйесінің мәнін алғаш ашты, ал оның теориялары қазіргі кездегі осы тақырыптағы ойлардың негізін құрайды. Ол Корольдік ирланд академиясының Клэр аралын зерттеу жұмысына қатысып, аралдың ирланд жер аттарын тіркеді. 1911 жылғы 25 ақпанда ол Дублин университетінің құқық және экономика қоғамы алдында «Академиялық білім және практикалық саясат» тақырыбында алғашқы лекциясын оқыды. Годдард Генри Орпенмен болған келіспеушіліктері мен даулары, әсіресе Орпеннің «Норманн үстемдігіндегі Ирландия» кітабына қатысты, қызу пікірталас тудырды. Ол 1937 жылдан 1940 жылға дейін Ирландия Корольдік ежелгіліктер қоғамының президенті, ал 1940 жылдан 1943 жылға дейін Корольдік ирланд академиясының президенті болды.
MacNeill was an important scholar of Irish history and among the first to study Early Irish law, offering both his own interpretations, which at times were coloured by his nationalism, and translations into English. He was also the first to uncover the nature of succession in Irish kingship, and his theories are the foundation for modern ideas on the subject. He was a contributor to the Royal Irish Academy's Clare Island Survey, recording the Irish place names of the island. On 25 February 1911, he delivered the inaugural address on "Academic Education and Practical Politics" to the Legal and Economic Society of University College Dublin His disagreements and disputes with Goddard Henry Orpen, particularly over the latter's book Ireland under the Normans, generated controversy. He was President of the Royal Society of Antiquaries of Ireland from 1937 to 1940 and President of the Royal Irish Academy from 1940 to 1943.
Кейінгі өмір және өлім
Ол саясаттан толығымен кетіп, Ирландия қолжазбалар комиссиясының төрағасы болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол ғылымға берілді, Ирландия тарихы бойынша бірнеше кітап жариялады. МакНилл 1945 жылы 78 жасында Дублинде табиғи себептерден қайтыс болды.
He retired from politics completely and became Chairman of the Irish Manuscripts Commission. In his later years he devoted his life to scholarship, he published a number of books on Irish history. MacNeill died in Dublin of natural causes, aged 78 in 1945.
Мұра
Оның немересі Майкл Макдауэлл Танайст, Әділет, теңдік және заң реформасы министрі, Тәуелсіз депутат (TD) және сенатор қызметін атқарды. Тағы бір немересі Майлс Тирни Дублин округі кеңесінің мүшесі болды, онда ол Fine Gael партиясының округтік қамшысы болды.
His grandson Michael McDowell served as Tánaiste, Minister for Justice, Equality and Law Reform, TD and a Senator. Another grandson, Myles Tierney, served as a member of Dublin County Council, where he was Fine Gael whip on the council.