Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұрған күйде адамды ұстау және жазалау үшін қолданылатын құрылғы – қарақша.
Restraint used to hold and punish a person in a standing position
the racehorse
Қарақша – басына және қолына бекітілетін тесіктері бар, ағаш немесе металлдан жасалған тіреуге орнатылған құрылғы. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде адамды қоғамдық ұятқа салу және көбінесе дене жазасы беру үшін пайдаланылған. Қарақша, қорлармен байланысты.
The pillory is a device made of a wooden or metal framework erected on a post, with holes for securing the head and hands, used during the medieval and renaissance periods for punishment by public humiliation and often further physical abuse. The pillory is related to the stocks.
Этимология
Сөз 1274 жылдан бері ағылшын тілінде кездеседі (1189 жылдан бастап аңгло-латын тілінде куәландырылған), және көне француз тіліндегі pellori сөзінен (1168; қазіргі француз тілінде pilori, төменде қараңыз) шыққан, ол өзі ортағасырлық латын тіліндегі pilloria сөзінен, шығу тегі белгісіз, шамасы латын тіліндегі pila 'баған, тас тосқауыл' сөзінің кішіртке түрінен пайда болған.
The word is documented in English since 1274 (attested in Anglo Latin from c. 1189), and stems from Old French pellori (1168; modern French pilori, see below), itself from medieval Latin pilloria, of uncertain origin, perhaps a diminutive of Latin pila 'pillar, stone barrier'.
Сипаттама
Пиллория – бұл кішкентай жаза ретінде танымал болған, тұтқынның басын және/немесе дене мүшелерін салуға арналған шарнирлі ағаш тақталардан тұратын құрал. Тақталар құлыпталғаннан кейін, тұтқын бекітілген болатын. Пиллориялар базарларда, жол тоғысындарында және басқа да қоғамдық орындарда адамдарды ұстау үшін орнатылды. Алайда, 1703 жылы Даниель Дефо бүлікшілдік тудырғандық үшін пиллорияға сотталғанда, көрермендер оны батыр ретінде қабылдап, гүлдермен шашып сәлемдеді. Пиллорияда отырған кезде қылмыскерге қосымша жазалар да тағайындалуы мүмкін еді: шашын қырқу, жүйелі түрде дене жазасы беру, әсіресе қамшылау (пиллория қамшының орны ретінде тағайындалған) тіпті тұрақты мүгедектік, мысалы, Джон Баствик жағдайындағыдай, өртеу немесе құлақты кесу (қырқу). Протестант мәдениеттерінде (мысалы, Скандинавия елдерінде) пиллория шіркеу жазасының дүниелік бөлігі саналды. Сол себепті кінәлі адам алдымен шіркеудегі пиллория тақтасына бағынып, шіркеу жазасын өтегеннен кейін, оны қоғамдық ұяттау үшін Skampåle (сөзбе-сөз: "Ұят бағаны") деп аталатын құрылғыға байлау үшін әлемдік билік өкілдеріне тапсыратын.
Rather like the lesser punishment called the stocks, the pillory consisted of hinged wooden boards forming holes through which the head and/or various limbs were inserted; then the boards were locked together to secure the captive. Pillories were set up to hold people in marketplaces, crossroads, and other public places. However, when Daniel Defoe was sentenced to the pillory in 1703 for seditious libel, he was regarded as a hero by the crowd and was pelted with flowers. The criminal could also be sentenced to further punishments while in the pillory: humiliation by shaving off some or all hair or regular corporal punishment(s), notably flagellation (the pillory serving as the "whipping post") or even permanent mutilation such as branding or having an ear cut off (cropping), as in the case of John Bastwick. In Protestant cultures (such as in the Scandinavian countries), the pillory would be the worldly part of a church punishment. The delinquent would therefore first serve the ecclesiastical part of his punishment on the pillory bench in the church itself, and then be handed to the worldly authorities to be bound to the Skampåle (literally: "Shame Pole") for public humiliation.
Қолданылуы
1816 жылы Англияда жалған куәлік беру немесе пара алу үшін жазалауды қолдану шектелді. 1837 жылы Англия мен Уэльсте жазалау түрі ретінде жазалау ресми түрде жойылды, содан кейін Лорд Джон Расселл: «Мен сондай-ақ жазалау жазасын жою туралы заң жобасын ұсынуды ниеттенемін – бұл жаза ешқашан қолданылмаған» деді. Дегенмен, тіректер (stocks) 1872 жылға дейін, өте сирек болса да, қолданыста болды. Англияда жазалаудан өткен соңғы адам Питер Джеймс Босси болды, ол 1830 жылы «қасақана және жемқорлықпен ант беру» қылмысы үшін сотталды. Ол жеті жылға сотқа тартылып, Ньюгейт түрмесінде алты айға және Олд Бейлидегі жазалау тірегінде бір сағатқа қамалды. Францияда «пилориде» болу уақыты әдетте екі сағаттан аспады. 1789 жылы ол «экспозициямен» ауыстырылды және 1832 жылы жойылды. 1905 жылдың наурыз айында губернатор Престон Ли Делавэр штатында жазалауды жою туралы заңға қол қойды. Делавэрде қамшымен жазалау 1972 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін ол оны жойған соңғы штат атанды. Делавэр 1963 жылы қамшымен жазалауға үкім шығарған соңғы штат болды, бірақ ол үкім жеңілдетілді. Делавэрде соңғы қамшымен жазалау 1952 жылы болды. Бүгінде Португалияда «пилори» сөзінің мағынасы басқаша. Португал тілінде бұл сөз «Пелуриньо» деп аталады, және бұл Рим дәуірінен бастап қылмыскерлерді тізгілеп ұстаған маңызды ескерткіштердің мысалы болып табылады. Олар – ою-өрнектелген бас қалашықтары бар тас бағаналар, әдетте қаланың басты алаңында және/немесе ірі шіркеудің, сарайдың немесе қалалық әкімдіктің алдында орналасқан: олар жергілікті билік пен құқық билігін көрсетеді. [[Неластар маңызды жергілікті ескерткіштер саналады, олардың көптегені патшаның немесе патшайымның елтаңбасын тасымалдайды. Осыған ұқсас жағдай бұрынғы отарларында да байқалады, атап айтқанда Бразилияда (бұрынғы астанасы Сальвадордағы ескі аудан Пелуриньо деп аталады) және Африкада (мысалы, Кабо-Верде ескі астанасы, Сидаде Велья), бәрі де патшалық биліктің символы ретінде. Испанияда бұл құрылғы пикота деп аталды.
In 1816, use of the pillory was restricted in England as punishment for perjury or subornation. The pillory was formally abolished as a form of punishment in England and Wales in 1837, after Lord John Russell had said "I shall likewise propose to bring in a Bill to abolish the punishment of the pillory—a punishment which is never inflicted." However, the stocks remained in use, though extremely infrequently, until 1872. The last person to be pilloried in England was Peter James Bossy, who was convicted of "wilful and corrupt perjury" in 1830. He was sentenced to seven years penal transportation, six months in prison at Newgate and one hour in the pillory in the Old Bailey. In France, time in the "pilori" was usually limited to two hours. It was replaced in 1789 by "exposition", and abolished in 1832. Governor Preston Lea finally signed a bill to abolish the pillory in Delaware in March 1905. Punishment by whipping post remained on the books in Delaware until 1972, when it became the last state to abolish it. Delaware was the last state to sentence someone to whipping in 1963; however, the sentence was commuted. The last whipping in Delaware was in 1952. In Portugal today pillory has a different meaning. The Portuguese word is Pelourinho, and there are examples which are monuments of great importance, in a tradition dating back to Roman times, when criminals were chained to them. They are stone columns with carved capitals, and they are usually located on the main square of the town, and/or in front of a major church or palace, or town hall: they symbolize local power and authority. [[Nelas are considered major local monuments, several clearly bearing the coat of arms of a king or queen. The same is true of its former colonies, notably in Brazil (in its former capital, Salvador, the whole old quarter is known as Pelourinho) and Africa (e. g. Cape Verde's old capital, Cidade Velha), always as symbols of royal power. In Spain, the device was called picota.
Ұқсас қорлау құрылғылары
Ағылшын және оның әскерлері арасында айтылғандай, маскүнемдерді жазалау үшін қолданылған, асырақтағы түріне ұқсас, "баррель пилори" немесе "испан мантиясы" деп аталатын нұсқасы болды. Ол бүкіл денеге кигізілетін, басы жоғарыдағы тесіктен шығатын құрылғы еді. Қылмыскерді жабық бөшкеге салып, өзінің кірпішінде тізе бүгуге мәжбүрлейтін немесе ашық бөшкеге, оны жазаланатын қылмысы бойынша "бұрыш жейдесі" немесе "маскүнемдердің жағасы" деп те атап, қала немесе әскери лагерьде айналып, мазаққа ұшыратып, қорлап жүруге қалдыратын. Дүреге, физикалық құрылысы бойынша, қылмыскерді қоғамдық қамшылау үшін байлап тастауға мүмкіндік беретін қамшылау бағанасы ретінде де қолданылуы мүмкін (бұрынғы неміс үкімдеріндегідей), бірақ бұл екеуі – бөлек жазалар: дүреге – қоғамдық қорлауға байланысты жаза, ал қамшылау – ауыр дене жазасы. Массачусетс шығанағындағы пуритандықтар бүкіл қауымға діни және интеллектуалдық бірлік таңу үшін қолданған жазалардың бірі – дүреге мен қамшылау бағанасын бірге қолдану еді. Кейде екі жазалау түрі үшін бөлек орындармен бір құрылыс салынған, төменгі деңгейде қамшылау бағанасы, ал жоғарыда дүреге орналасқан (суретке қараңыз). Қамшылау бағаналары тұтқындардың көз алдында тұрақты түрде болғандықтан, жаман мінез-құлыққа қарсы қорқыту құралы ретінде әрекет ететін деп есептелді, әсіресе әрбір тұтқын келген кезде "құттықтау соққысы" алып, 18 ғасырдағы Саксониядағы Вальдхаймда (сарай ауласындағы бағанаға байлап, 12, 18 немесе 24 қамшы соққысы немесе бұрыштағы "бок" үстінде қайың таяғымен) жазаланған. Мұндай құрылыстардың тағы бір қылмыстық қолданысы – қылмыскерді, мүмкін соққыдан кейін, ұзақ уақыт бойы ауа-райының әсеріне, әдетте тамақ пен сусыз, тіпті аштыққа ұшырату еді.
There was a variant (rather of the stocks type), called a barrel pillory, or Spanish mantle, used to punish drunks, which is reported in England and among its troops. It fitted over the entire body, with the head sticking out from a hole in the top. The criminal is put in either an enclosed barrel, forcing him to kneel in his own filth, or an open barrel, also known as "barrel shirt" or "drunkards collar" after the punishable crime, leaving him to roam about town or military camp and be ridiculed and scorned. Although a pillory, by its physical nature, could double as a whipping post to tie a criminal down for public flagellation (as used to be the case in many German sentences to staupenschlag), the two as such are separate punishments: the pillory is a sentence to public humiliation, whipping is essentially a painful corporal punishment. The combination of the pillory and the whipping post was one of the various punishments the Puritans of the Massachusetts Bay Colony applied to enforce religious and intellectual comformity on the whole community. Sometimes a single structure was built with separate locations for the two punishments, with a whipping post on the lower level and a pillory above (see image at right). When permanently present in sight of prisoners, whipping posts were thought to act as a deterrent against bad behaviour, especially when each prisoner had been subjected to a "welcome beating" on arrival, as in 18th century Waldheim in Saxony (12, 18 or 24 whip lashes on the bare posterior tied to a pole in the castle courtyard, or by birch rod over the "bock", a bench in the corner). Still a different penal use of such constructions is to tie the criminal down, possibly after a beating, to expose him for a long time to the elements, usually without food and drink, even to the point of starvation.
Мұра
Пилоридің қолданылуы тоқтағанмен, оның бейнесі әлі де метафоралық мағынада сақталып қалған, қазіргі кезде «пилорилеу» етістігі (1699 жылдан бері ағылшын тілінде кездеседі) басым қолданысқа ие. Бұл етістіктің мағынасы – «халық алдында қорлау, келемеждеу және жамандау» немесе жалпы айтқанда, куәгерлер алдында жалтақтау. Басқа тілдерде де осыған ұқсас тіркестер бар, мысалы, француз тілінде clouer au pilori – «пилориге қадау», итальян тілінде mettere alla gogna немесе испан тілінде poner en la picota. Голланд тілінде aan de schandpaal nagelen немесе aan de kaak stellen қолданылады, бұл голланд тіліндегі «schandpaal» сөзінің, яғни «ұят бағаны» деген мағынасының арқасында, қорлау сипатына ерекше мән береді.
While the pillory has left common use, the image remains preserved in the figurative use, which has become the dominant one, of the verb "to pillory" (attested in English since 1699), meaning "to expose to public ridicule, scorn and abuse", or more generally to humiliate before witnesses. Corresponding expressions exist in other languages, e. g., clouer au pilori "to nail to the pillory" in French, mettere alla gogna in Italian, or poner en la picota in Spanish. In Dutch it is aan de schandpaal nagelen or aan de kaak stellen, placing even greater emphasis on the predominantly humiliating character as the Dutch word for pillory, schandpaal, literally meaning "pole of shame".