Кіріспе

Музыкада салыстырмалы кілттер – бірдей кілттік белгілері бар (энармониялық эквивалентті) үлкен және кіші гаммалар, яғни олардың ноталары бірдей, бірақ толық және жарты тондық қадамдардың реті әртүрлі. Бірдей кілттік белгіні бөлісетін үлкен және кіші гаммалар жұбы салыстырмалы қатынаста деп есептеледі. Белгілі бір үлкен кілттің салыстырмалы кішкентайы немесе кішкентай кілттің салыстырмалы үлкені – бірдей кілттік белгісі, бірақ басқа тоникасы бар кілт. (Бұл бірдей тоникасы бар параллель кішкентай немесе үлкен кілттерден өзгеше.) Мысалы, F мажор және D миноры кілттік белгілерінде B♭ бойынша бірдей бір диезді қамтиды; сондықтан D миноры F мажордың салыстырмалы кішкентайы, ал F мажоры D минорының салыстырмалы үлкені. Салыстырмалы кішкентайдың тоникасы – үлкен гамманың алтыншы сатысы, ал салыстырмалы үлкеннің тоникасы – кішкентай гамманың үшінші сатысы. Кішкентай кілт өзінің салыстырмалы үлкенінен үш жарты тон төмен басталады; мысалы, A миноры өзінің туысы C мажорынан үш жарты тон төмен. Салыстырмалы қатынасты бесіншілер шеңбері арқылы бейнелеуге болады. Салыстырмалы кілттер – бір-бірімен тығыз байланысты кілттердің бір түрі, олардың арасында көптеген модуляциялар болады, өйткені олар бір-бірінен ең көп дегенде бір белгімен ғана ерекшеленеді. Салыстырмалы кілттер ең тығыз байланысты, себебі олар дәл бірдей ноталарды бөліседі. Үлкен және кішкентай кілттер де бірдей аккордтар жиынтығын бөліседі. Кез келген үлкен кілтте гамманың бірінші сатысына (нотасына) құрылған үштік үлкен, екінші және үшінші кішкентай, төртінші және бесінші үлкен, алтыншы кішкентай және жетінші кемітілген болады. Салыстырмалы кішкентайда да осы үштіктер қолданылады. Осы себепті, кейде музыкалық шығарманың үлкен кілтте орындалғандығын немесе оның салыстырмалы кішкентайын анықтау қиын болуы мүмкін.

Әннің әуендік ерекшелігі

Минорлық кілтті оның салыстырмалы мажордан ажырату үшін, әуеннің бірінші нотасына / акорды қарауға болады, ол әдетте тоник немесе доминант (бесінші нота) болады; соңғы нота / акор да көбінесе тоник болып табылады. "Көтерілген жетінші нота" – минорлық гамманың (мажорлық гамманың орнына) күшті белгісі: мысалы, C мажор және A миноры екеуінің де тональдық белгілерінде диездер мен бемольдер жоқ, бірақ егер G нотасы (A минорындағы жетінші нота жарты тонмен көтерілген) әуенде жиі кездесетін болса, онда бұл әуен C мажордың орнына A гармониялық минорында болуы мүмкін.

Терминология

Неміс тілінде туыс кілт - Paralleltonart, ал параллель кілт - Varianttonart. Ұқсас терминология көптеген герман және славян тілдерінде қолданылады, бірақ роман тілдерінде қолданылмайды. Шатасуға себеп болатыны, параллель аккорд туыс кілттен туындайды.