Кіріспе

Британдық жарыс жүргізушісі және комментаторы (1947–1993)

Джеймс Саймон Уоллис Хант (1947 жылдың 29 тамызы – 1993 жылдың 15 маусымы) – 1976 жылғы Формула-1 әлем чемпионатының жеңімпазы атанған британдық жарыс жүргізушісі. 1979 жылы жарыстан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Хант өмірінің соңына дейін медиа-комментатор және бизнесмен болып жұмыс істеді. Жарыс жолын туристік автомобильдер жарысынан бастаған Хант Формула-3-ке өтті, онда Hesketh Racing командасының назарын аударды және олардың қанатына ілесіп жүрді. Ханттың трассадағы тәуекелге толы және қарқынды әрекеттері оған "Хант – соқтығыс іздеуші" (shunt – британдық автожарыс терминінде "соқтығысу" дегенді білдіреді) деген лақап ат әкелді. Хант 1973 жылы Формула-1 маусымында Hesketh Racing командасының 731 үлгісімен жарысқа қатысты. Ол Hesketh үшін олардың 308 үлгісімен әлем чемпионаттарында да, чемпионат емес жарыстарда да жеңіс туын көтерді, содан кейін 1975 жылғы Формула-1 маусымының соңында McLaren командасына қосылды. McLaren командасындағы алғашқы жылы Хант 1976 жылғы Жүргзушілер чемпионатында жеңіске жетті және командада тағы екі жыл қалды, бірақ нәтижелері төмендеді, содан кейін 1979 жылғы Формула-1 маусымының басында Wolf командасына ауысты. Бірқатар жарыстарда финиш сызығына жетпегеннен кейін Хант 1979 жылғы маусымның ортасында жарыстан шықты. Автожарыстан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол BBC үшін автожарыс комментаторы болып жұмыс істеді. Ол 45 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Хант Суррейдегі Белмонт қаласында, Уоллис Глинн Гунторп Ханттың (1922–2001) – биржалық брокердің және Сьюзан (Сью) Ноэль Вентворт Ханттың екінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның үлкен әпкесі Салли, үш кіші інісі Питер, Тимоти және Дэвид, бір кіші қарындасы Георгина болды. Уоллис Хант анасының жағынан өнеркәсіпші және саясаткер, 1-ші барон Уильям Джексонның ұрпағы еді. Ханттың отбасы Суррейдегі Чимде пәтерде тұрды, ол 11 жасында Саттонға, содан кейін Белмонттағы үлкен үйге көшті. Ол Вестерли дайындық мектебінде, Сент-Леонардс-он-Си (Суссекс) және кейін Веллингтон колледжінде оқыды. Хант алғаш рет отбасылық демалыс кезінде Уэльстегі Пемброкширдегі фермада трактор жүргізуді үйренді, ферма иесінің нұсқауымен, бірақ қажетті күш болмағандықтан, жылдамдықтарды ауыстыру қиын болды. Хант 17 жасқа толғаннан кейін бір апта өткен соң жүргізуші куәлігін алды, сол кезде оның өмірі "шын мәнінде басталды" деді. Ол сондай-ақ 1965 жылы Шотландияда шаңғы тебуді бастады және одан әрі шаңғы саяхаттарын жоспарлады. 18 жасқа толғанға дейін ол теннис жұптығындағы серігі Крис Ридждің үйіне барды. Ридждің інісі Саймон, Мини көліктерімен жарысқа қатысып, сол күндері Сильверстоун жарысына машинасын дайындап жатқан еді. Ридждер Хантты жарысқа алып барды, осылай ол автожарысқа деген құмарлығын бастады.

Шағын жарыстар

Ханттың жарыс мансабы жарыс миниімен басталды. Ол алғаш рет Норфолк округындағы Снеттертон трассасында жарысқа қатысуға тырысты, бірақ жарыс комиссиясы миниде көптеген кемшіліктер бар деп танып, оның қатысуына рұқсат бермеді, бұл Хантты және оның командаласы Джастин Фрайды көңілсіздікке түсірді. Кейін Хант телефон компаниясында менеджер-оқушы болып жұмыс істеу арқылы үш жарысқа қатысуға қажетті қаражатты жинады. Осыдан кейін Фрай, қолданылып жатқан машиналардағы кемшіліктер мен өзгерістерге байланысты командадан кету туралы шешім қабылдады.

Формула Форд

Хант 1968 жылы Формула Фордқа көшті. Ол "Рассел Алексис Марк 14" көлігін жалдау арқылы сатып алды. Снеттертондағы алғашқы жарысында Хант дұрыс емес қозғалтқыш тұтандыру орнатылымынан 15 а.к. (атты күш) жоғалтты, бірақ бесінші орынды жеңіп алды. Хант Лайдден Хиллде алғашқы жеңісін тойлады және Брэндс-Хатчтың қысқа трассасында жаңа рекордтық уақыт көрсетті.

Үшінші формула

1969 жылы Хант «Гоурингс» (Рединг) компаниясының қаржысымен «Формула 3» жарысына қатысты, ол «Мерлин Марк 11А» көлігін сатып алды. «Гоурингс» 1968 жылдың соңғы екі жарысында осы көлікпен қатысуды жоспарлаған. 1970 жылдың 3 қазанында «Формула 3 Daily Express Trophy» жарысында екінші орын үшін күрескенде Хант пен Дэйв Морган арасында дау тудырған қақтығыс болды. Бұрынғы шайқаста доңғалақтары бірнеше рет соқтығысқаннан кейін, Морган соңғы айналымда «Оңтүстік мұнара» бұрылысының сыртынан Хантты озуға тырысты, бірақ көліктер соқтығысып, жарыстан шығып кетті. Ханттың көлігі екі доңғалағысыз жолдың ортасында тоқтады. Хант көліктен шығып, Морганға қарай жүгіріп барып, оны күшпен жерге итерді, бұл оған ресми айып тартты. Екеуі де RAC-қа шақырылды және басқа жүргізушілердің куәліктерін тыңдағаннан кейін, Хант сотта ақталды, ал Морганның жарыс лицензиясы 12 айға тоқтатылды, бірақ кейіннен 1971 жылы «Формула Атлантикаға» қатысуға рұқсат берілді. Кейін Хант Джон Хоганмен және жарыс жүргізушісі Джерри Бирреллмен Coca Cola компаниясынан демеушілік алу үшін кездесті. Ханттың мансабы 1972 жылы «March» командасының жұмысында жалғасты. «Mallory Park» трассасындағы алғашқы жарысында үшінші орын алды, бірақ жарыс төрешілері оның қозғалтқышы регламентке сәйкес келмейтініне байланысты нәтижелерден шеттету туралы шешім қабылдады. Алайда, көлік келесі екі жарыста «Brands Hatch» трассасында тексеруден өтті. Бұл жарыстарда Хант сәйкесінше төртінші және бесінші орындарды иеленді. «Oulton Park» трассасында екі көлікпен соқтығысты, бірақ Роджер Уильямсонмен ұзақ күреске түскеннен кейін «Mallory Park» трассасында үшінші орын алды. Көліктер «Zandvoort» трассасында қатыспады, бірақ Хант жарысқа көрермен ретінде келді. 1972 жылдың мамыр айында команда оның «STP March Formula 3» командасынан шығарылғанын және оның орнына Йохен Масс тағайындалғанын хабарлады. Хант «March» компаниясымен байланысуға тырысқанда, жұмыс берушілерінен жауап ала алмады. Хант бұрынғы команда менеджері Крис Маршаллмен кеңесуге шешті, ол қосалқы көліктің бар екенін түсіндірді.

Комментаторлық мансап

1979 жылы зейнетке шыққаннан кейін көп ұзамай Хантқа BBC теледидар спортының басшысы Джонатан Мартин келіп, Мюррей Уокермен бірге BBC 2 Формула 1 жарыс бағдарламасының Grand Prix теледидар комментаторы болуға ұсыныс жасады. 1979 жылғы Ұлыбритания Гран-приінде қонақ ретінде пікір білдіргеннен кейін, Хант бұл лауазымға қабылданды және өліміне дейін он үш жыл бойы жұмыс істеді. 1980 жылы Монако Гран-приіндегі алғашқы тікелей эфирінде Хант гипсті аяғын Уокердің тізесіне қойып, эфир барысында екі бөтелке шарап ішті. Хант жарыс басталар алдында жиі кабинаға кіретін, бұл Мартинді алаңдатады, өйткені ол Хантты "әрекет етуге құмар адам" деп санайды. Комментарийлер кабинетіне продюсерлер Уокер мен Хантқа бір-бірімен сөйлесуден аулақ болу үшін тек бір микрофон берді. Бірде Хант микрофонды алу үшін Уокерге жақындады, ол күткеннен ұзақ сөйлеген болатын, оны жағасынан ұстады, ал Уокер Хантқа жақын тұрып, оның қолымен құлағын ұстады. Тағы бірде Хант микрофонның сымын ұстап алып, қамшыдай шалып, микрофонды Уокердің қолынан тартып алды. Оның терең ойлары мен құрғақ юморы оған жаңа жанкүйерлер әкелді. Ол жиі жеткілікті тырыспаған деп ойлаған жүргізушілерді қатаң сынады – 1989 жылғы Монако Гран-приінде BBC тікелей эфирінде Рене Арноның турбо емес машиналар француз жүргізушісінің дағдыларына сәйкес емес деген пікірін "қаңқу" деп сипаттады. Ол сондай-ақ жарыс көшбасшыларын ұстап тұрған артта қалған жүргізушілерге қарсы сөйлегенімен де танымал болды. Арнодан басқа, Ханттың жиі сынға түсетін жүргізушілері Андреа де Чезарис, Филипп Аллио, Жан-Пьер Жариер және Риккардо Патрезе болды. Хант Жан-Пьер Жариерді көшбасшыларды тоқтатуы үшін сынға алды, оны "білімі жоқ", "француздық ақымақ" деп атады және тікелей эфирде "он жастағы санасы бар" деді. Хант одан әрі Жариерге "өз-өзінің кінәсінен" жарысқа қатысуға тыйым салу керектігін ұсынды. Хант апартеид жылдарында Оңтүстік Африкада оның комментарийлерінің таралуын қалаған жоқ, бірақ ол бұған тоқтатуға мүмкін болмағанда, апартеидті құлатуға жұмыс істейтін қара нәсілдік ұйымдарға гонорарын берді. Хант Grand Prix жарыстары туралы The Independent және басқа да газеттерде, сондай-ақ журналдарда мақалалар жариялады.

Қайта оралу әрекеті

1980 жылы Хант АҚШ-тың Батыс Гран-приінде «Макларен» командасымен қайта оралуға жақын болды, жарыс үшін 1 миллион доллар сұрады. Бұл мүмкіндікке Ален Прост тұрақты жүргізушісі Оңтүстік Африкадағы кезеңдегі жаттығулар кезінде білегін сындырғаннан кейін туды, ал француздық жаңадан келген Лонг-Бичте жарысуға толықтай дайын болмады. Команданың негізгі демеушісі «Марлборо» соманың жартысын ұсынды, бірақ Хант шаңғы тебу кезінде аяғын сындырып алғаннан кейін келіссөздер аяқталды. 1982 жылы «Брэбхам» командасының иесі Берни Экклстоун Хантқа маусым үшін 2,6 миллион фунт стерлинг жалақы ұсынды, бірақ Хант одан бас тартты. 1990 жылы Хант «Ллойдс оф Лондонға» салған 180 000 фунт стерлингін жоғалтып, қаржылық қиындыққа тап болды және «Уильямс» командасымен қайта оралуды қарастырды. Ол заманауи машиналарды сынау үшін Пол Рикард трассасында бірнеше ай бұрын сынақтан өткен, нәтижесінде бірнеше секундқа қалып қойды және физикалық тұрғыдан дайын болатынына сенді. Хант «Philip Morris Europe» маркетинг вице-президенті Джон Хоганды мүмкін болатын қайта оралуды қолдауға көндіруге тырысты және оған қарызды растау үшін банк шоттамасын ұсынды.

Басқа жобалар

Хант 1979 жылы британдық үнсіз комедиялық фильм «The Plank»-те қысқаша роль ойнады, сондай-ақ «Texaco Havoline» телеарнасының жарнамасында Фред Эмнимен бірге түсті. Ол 2000 жылы ITV арнасының «Police Camera Action!» бағдарламасында, жарысқа қатысқан жарыскерлер туралы арнайы сұхбатта, өмірінен өткеннен кейін де пайда болды. Бұл, оның өмірінен кейін эфирге шыққан көптеген сұхбаттарының бірі болды. 1984 жылы мамыр айында ол жаңа Нюрбургрингтің ашылуына арналған көрме жарысына қатысты. Мотоцикл жүргізуге лицензиясы болмаса да, ол әдеттегі гонорарының орнына 1980 жылғы жаңа электрлік стартқа ие «Triumph Bonneville» моторын қабылдады, ол қиын жағдайдағы «Triumph» мотоцикл жұмысшыларының кооперативі атынан жарнамалауға келісімшарт жасады. Ол журналистердің қызығушылығымен баспасөз мәслихатына аяғы гипстелген күйі келді. Хантты Джон Хоган «Marlboro» компаниясының демеушілігімен жарысқа қатысатын жүргізушілерге кеңесші және оқытушы ретінде жұмысқа алды, оларға жарыс тактикасын және жарысқа қатысу жолдарын үйретті. Мика Хаккинен мен Хант жарыс емес, жалпы өмір туралы да әңгімелесіп отырды. 1974 жылдың көктемінде Хант «International Management Group» кеңесі бойынша Испанияға көшті. Салық төлеуден жалтару үшін онда тұрып, Джоди Шектердің көршісі болды, олар жақын дос атанды. Хант Шектерге Джонатан Ливингстонның «Шағала» кітабындағы апатқа жиі ұшырайтын құстың есімімен – Флетчер деген лақап ат қойды. Тағы бір жақын досы Ронни Петерсон тыныш және ұялшақ болса, Хант керісінше болды, бірақ олардың екі түрлі мінезі оларды жарыс жолынан тыс жақын етті. 1976 жылы «Формула Атлантика» жарысында Гилль Вильнёвтен ойсырап жеңілген Хант оны осы жарыста танысты. Содан кейін ол жас канадалық спортшының 1977 жылы «McLaren» командасымен «Гран-приде» дебют жасауына мұқтаж болды. Хант 15 жасынан бастап Таормина Рикпен (достары Пинг деп атады) қарым-қатынаста болды. Хант өзінің алғашқы әйелі Сюзи Миллермен 1974 жылы Испанияда танысты. Олар танысқаннан кейін бірнеше апта өткен соң ол оған үйлену ұсынысын жасады. Жұбайлар 1974 жылдың 18 қазанында Найтсбридждегі Бромптон ораториясында неке қиды. 1975 жылдың соңында Сюзи Ханттан актер Ричард Бертонға кетіп қалды. 1982 жылы Хант Уимблдонға көшті. Сол жылдың қыркүйек айында ол екінші әйелі Сара Ломакспен Испаниядағы демалысында танысты. Хант Ломакспен Британияға оралғаннан кейін таныса бастады және қыс бойы кездесті. Хант пен Ломакс 1983 жылдың 17 желтоқсанында Уилтширдегі Марлборо қаласында үйленді. Хант тойға кешігіп келді, ал оның ісін одан әрі кешіктірді, өйткені оның інісі Питер оған галстук сатып алу үшін дүкенге барды. Осы некеден Том және Фредди есімді екі бала дүниеге келді, соңғысы да жарыс жүргізушісі. Донкастерге сапар барысында Хант екі полицейдің куәлігімен шабуыл жасады деген айыппен тұтқындалды және екі сағаттан кейін босатылды, ал оған қойылған айыптар кейіннен алынып тасталды. Хант пен Ломакс 1988 жылдың қазан айында ажырасып, бірақ балаларының мүддесі үшін бірге тұруын жалғастырды. Олар 1989 жылдың қараша айында Ханттың адалдығын бұзғаны үшін ажырасып кетті. Хант 1989 жылдың қысында Уимблдондағы мейрамханада Хелен Дайсонмен танысты, онда ол официантка болып жұмыс істеді. Дайсон Ханттан 18 жас кіші болды және оның ата-анасының реакциясынан қорқыныш білдірді. Хант бұл қарым-қатынасты достарынан жасырды. Бұл қарым-қатынас Ханттың өміріне жаңа бақыт сыйлады, сондай-ақ оның денсаулығының жақсаруы, велосипеді, киім киюге бейжай қанағаттануы, екі ұлы және оның «Austin A35» фургоны да осыған себеп болды.

Өлім

Хант 1993 жылғы 15 маусым күні таңертең Уимблдондағы үйінде жүрек талмасынан көз жұмды. Ол 45 жаста болған. Оның қоштасу рәсімінде оның әкесі Уоллис, ағалары Тим, Питер және Дэвид, сондай-ақ досы Энтони 'Баблз' Хорсли табыт көтерушілердің қатарында болды. Олар табытты шіркеуден шығарып, жаназалық көлікке салыстырып, екі миль қашықтықтағы Путни Вейл крематорийіне жеткізіп, кремациялады. Қоштасу рәсімінен кейін көптеген аза тұрғандар Питер Ханттың үйіне 1922 жылғы шарапты ашуға барды, ол Валлис Ханттың туған жылы еді. Бұл шарапты Джеймс оған 1982 жылы 60 жылдық мерекесінде сыйлаған.

Мұра

Хант агрессивті, құйрығымен ойнайтын жүргізу стилімен жылдам жүргізуші ретінде танымал болды, бірақ ол ерекше апаттарға жиі ұшырады, содан барып оған "Хант Шант" деген лақап ат жабысты. Шындығында, Хант төменгі формулалардағы қарсыластарынан гөрі апатқа бейім болған жоқ, бірақ рифма жадында қалды және онымен бірге жүре берді. Джон Хоган "Джеймс Хант: Биография" кітабында Хант туралы: "Джеймс – жарыс жүргізушісі болу үшін не қажет екені туралы ең аз түсінікке ие болған жалғыз жүргізуші" деді. 1976 жылы әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, Хант көптеген жасөспірімдерді мотор спортына баулуға шабыттандырды, ал Marlboro оны төменгі формулалардағы жас және дамып келе жатқан жүргізушілерге кеңес беру және қолдау көрсету үшін қызметке алды. 2007 жылдың басында Формула-1 жүргізушісі және 2007 жылғы әлем чемпионы Кими Райкконен өзінің туған жері Финляндияда "Джеймс Хант" деген атпен қар мотоциклі жарысына қатысып, жеңіске жетті. Райкконен Хант сияқты 1970-ші жылдардағы жарыс жүргізушілерінің өмір салтына әдемі таң қалды. 1990 жылы ашылғанда Милтон-Кейнстегі жарыс орталығына Джеймс Хант есімі берілді. Джеймс Ханттың өмірін тойлау рәсімі 1993 жылдың 29 қыркүйегінде Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінде өтті. Салтанатқа 600 адам қатысты, ал 2014 жылдың 29 қаңтарында Джеймс Хант Мотор спортының Даңқ залына енгізілді.

Бас киім

Ханттың шлемінде оның аты қалың әріптермен, екі жағында көк, сары және қызыл жолақтармен, сондай-ақ демеші Goodyear үшін орынмен қара фонда орналасқан. Бұған қоса, көк, сары және қызыл жолақтар оның Веллингтон колледжі мектебінің түстерін еске салады. 2012 жылы Формула 1-ге қайта оралған 2007 жылғы әлем чемпионы Кими Райкконен Монако Гран-при кезінде Джеймс Ханттың суреті салынған шлем киді. Райкконен 2013 жылғы Монако Гран-приінде де бұл құрмет көрсетуді қайталады.

Танымал мәдениетте

1976 жылы Ники Лауда мен Джеймс Хант арасындағы F1 шайқасы 2013 жылы түсірілген Rush фильмінде бейнеленді, онда Хант рөлін Крис Хемсворт сомдады. Фильмде Лауда Ханттың өлімі туралы: "Оның 45 жасында жүрек талмасынан қайтыс болғанын естігенде мен таңқалмадым, тек қана ренжідім" деді. Сондай-ақ, Хант өзіне ұнаған, санаулы адамдардың бірі болғанын, одан да аз адамды құрметтегенін және жалғыз қызғанғанын айтты.

Еңбек жолы

Маусым Сериясы Команда Жарыстар Жеңіс Ұпайлар F/Laps Подиумдар Ұпайлар Позиция 1969 Еуропалық Формула Форд ???? ?66-шы Ломбанк Британдық Формула Үш Мотожарыс Кәсіпорындары ???? ?815-ші 1970 «Шеллспорт» Британдық Формула-3 ???? ?216-шы Ұлыбритания Салондық Автокөлік Чемпионаты Джереми Найтингейл 300000 NC Француздық Формула Үш Моллислип Лотос Жарысы 11 ? ?10 NC 1971 «Шеллспорт» Ұлттық Британдық Формула Үш 80 10 3 12 10-шы 1972 Еуропалық Формула Екі Хескет жарысы 30000 5 17-ші Британдық Формула Екі 100 1 18 6-шы Ломбард Солтүстік Британдық Формула Үш STP Наурыз жарысы ???? ?3 19-шы «Шеллспорт» Ұлттық Британдық Формула Үш ???? ?9 15-ші 1973 Формула-1 Хескет Расинг 700 2 2 14 8-ші Еуропалық Формула-2 300000 NC Еуропалық Туристік Автомобильдер Чемпионаты Jagermeister Alpina Racing ??? ?2 30 10-шы 1974 Формула-1 Hesketh Racing 15000 3 15 8-ші SCCA/USAC Formula 5000 Чемпионаты Francisco Mir Racing 3000 1 15 11-ші Дүниежүзілік Спорттық Автомобильдер Чемпионаты Джон Уайер Автомобильдік Инженерлік 100000 NC 1975 Формула-1 Hesketh Racing 14 10 14 3 34-ші 1976 Формула-1 Marlboro командасы McLaren 1668 28 6 9 1-ші 1977 Формула-1 Marlboro командасы McLaren 1736 35 4 0 5-ші 1978 Формула-1 Marlboro командасы McLaren 16000 1 8 13-ші 1979 Формула-1 Olympus камералары Wolf Racing 700000 NC 1992 Interserie – Div. I Джеймс Хант 200000.5 33-ші