Египет құдайы Атенге арналған ұлы гимн – б.з.д. 14 ғасырында жазылған, фараон Эхнатон немесе сарайлықтарының туындысы. Амарна дәуірінің поэзиясы, діни өнері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысырлық күн дискісі құдайы Атонға арналған мадақ
Hymn to Egyptian sun disk deity Aten
Атонға арналған Ұлы мадақ – күн дискісі құдайы Атонға арналған мадақ өлеңдерінің ең ұзыны. Б.з.д. 14 ғасырының ортасында жазылған, нұсқасына қарай, бұл мадақ 18-ші династияның перғауыны Ахнатонға немесе оның сарайындағы адамдарға жатқызылады. Олар египет дінінің дәстүрлі формаларын түбінен өзгертіп, оларды Атонизммен алмастырды. Мадақтың Киелі кітаптағы 104-ші псалмға ерекше ұқсастығы бар.
The Great Hymn to the Aten is the longest of a number of hymn poems written to the sun disk deity Aten. Composed in the middle of the 14th century BC, it is varyingly attributed to the 18th Dynasty Pharaoh Akhenaten or his courtiers, depending on the version, who radically changed traditional forms of Egyptian religion by replacing them with Atenism. The hymn bears a notable resemblance to the biblical Psalm 104.
Өмірбаян
Ән өлеңі Амарна дәуіріндегі діни өнердің бір көрінісін ұсынады, ол әдебиет, жаңа ғибадатханалар және қазіргі Амарна орнында Мысыр астанасы ретінде толыққанды жаңа қала салу сияқты түрлі формаларда көрінеді. Египтолог Тоби Уилкинсон бұл өлеңді "алғашқы Гомер дәуірінен жеткен ең маңызды және сұлу поэзия туындыларының бірі" деп атады. Египтолог Джон Дарнелл бұл әннің орындалғанын айтады. Амарнадағы (көне Ахет Атон, Ахенатон қаласын құрған) сарай шенеуніктерінің тас қабірлерінде Атон құдайына немесе Атон мен Ахенатонға бірлескен дұғалар мен әндер кездеседі. Олардың бірі, бес қабірде дерлік бірдей нысанда табылған, "Атонға арналған қысқа ән" деп белгілі. Осы мақалада талданған ұзақ нұсқасы сарай шенеунігі (кейіннен фараон) Айдың қабірінен табылды. Мысырдың 18-ші династиясының фараоны Ахенатон басқа құдайларға табынуға тыйым салды, бұл Мысыр діни дәстүрінің ғасырлар бойғы қағидаларынан радикалды түрде айырмашылықты болды. Ахенатонның діни реформалары (кейіннен еретик деп танылып, оның ізбасары фараон Тутанхамон тұсында кері қайтарылды) кейбір ғалымдар тарапынан монотеистік деп сипатталды, ал басқалары оларды генотеистік деп санайды.
The hymn poem provides a glimpse of the religious artistry of the Amarna period expressed in multiple forms encompassing literature, new temples, and in the building of a whole new city at the site of present day Amarna as the capital of Egypt. Egyptologist Toby Wilkinson said that "It has been called 'one of the most significant and splendid pieces of poetry to survive from the pre Homeric world. Egyptologist John Darnell asserts that the hymn was sung. Various courtiers' rock tombs at Amarna (ancient Akhet Aten, the city Akhenaten founded) have similar prayers or hymns to the deity Aten or to the Aten and Akhenaten jointly. One of these, found in almost identical form in five tombs, is known as The Short Hymn to the Aten. The long version discussed in this article was found in the tomb of the courtier (and later Pharaoh) Ay. The 18th Dynasty Pharaoh Akhenaten forbade the worship of other gods, a radical departure from the centuries of Egyptian religious practice. Akhenaton's religious reforms (later regarded heretical and reversed under his successor Pharaoh Tutankhamun) have been described by some scholars as monotheistic, though others consider them to be henotheistic.
104-Забурмен салыстыру
1958 жылы жарық көрген «Псалтир туралы толғаулар» атты кітабында К.С. Льюис Ахнатонның «Гимнін» яһуди-христиан канонындағы Псалтирлермен салыстырды. Джеймс Генри Брестед 104-ші Псалтирдің Гимнмен ұқсастығын атап өтті және оның Гимннің ықпалымен жазылғанына сенді. Артур Вейгалл екі мәтінді қатар қойып салыстырып, былай деді: «Осы керемет ұқсастыққа қарағанда, екі шығарманың арасында тікелей байланыс бар екеніне күмән келтіру қиын; сонда Ахнатонның гимні мен осы еврей Псалтирінің екеуі де ортақ сириялық көзден алынған ба, әлде 104-ші Псалтир осы фараонның түпнұсқа өлеңінен туындаған ба деген сұрақ туындайды. Екі пікір де қабылданады». Алайда Лихтхайм бұл ұқсастықтардың «мысыр гимндері мен Киелі кітаптағы Псалтирлердің жалпы ұқсастығының нәтижесі болуы мүмкін. Нақты әдеби тәуелділік ықтимал емес» деді. Киелі кітапты зерттеуші Марк С. Смит былай деп мәлімдеді: «Екі мәтілді салыстыруға ұзақ уақыт қолдау көрсетілгенімен, тікелей емес ықпалға деген ынта да соңғы онжылдықтарда азайды. Кейбір орталарда ықпалдың кез келген түрі туралы аргументтерге тікелей қарсылық білдіріледі. Дегенмен, Ян Ассман мен Дональд Редфорд сияқты кейбір египтологтар Амарна хаттарында (әсіресе EA 147) және 104-ші Псалтирде мысырлықтардың ықпалы болғанын дәлелдейді».
In his 1958 book Reflections on the Psalms, C. S. Lewis compared Akhnaten's Hymn to the Psalms of the Judaeo Christian canon. James Henry Breasted noted the similarity to Psalm 104, which he believed was inspired by the Hymn. Arthur Weigall compared the two texts side by side and commented that "In face of this remarkable similarity one can hardly doubt that there is a direct connection between the two compositions; and it becomes necessary to ask whether both Akhnaton's hymn and this Hebrew psalm were derived from a common Syrian source, or whether Psalm CIV. is derived from this Pharaoh's original poem. Both views are admissible." Lichtheim, however, said that the resemblances are "more likely to be the result of the generic similarity between Egyptian hymns and biblical psalms. A specific literary interdependence is not probable." Biblical scholar Mark S. Smith has commented that "Despite enduring support for the comparison of the two texts, enthusiasm for even indirect influence has been tempered in recent decades. In some quarters, the argument for any form of influence is simply rejected outright. Still some Egyptologists, such as Jan Assmann and Donald Redford, argue for Egyptian influence on both the Amarna correspondence (especially in EA 147) and on Psalm 104."
Бейімделулер
"Атонға арналған гимн" 1984 жылы Филип Гласс өзінің "Ахнатон" операсында музыкаға қойылған. Боб Диланның 1964 жылғы "When the Ship Comes In" әнінің мәтіні мен ырғағы "Атонға арналған Ұлы гимннің" алғашқы алты шумағына ерекше ұқсас.
The "Hymn to the Aten" was set to music by Philip Glass in his 1984 opera Akhnaten. The lyrics and meter of Bob Dylan's 1964 song "When the Ship Comes In" are remarkably similar to the first six stanzas of the "Great Hymn to the Aten".