Кіріспе

Велосипедтің дөңгелектерін айналдыру үшін мінуші аяғымен итеріп отыратын бөлігі – педаль. Педаль мінушінің аяғы немесе аяқ киімі мен кривошип арасындағы байланысты қамтамасыз етеді, арқасында аяқ төменгі кронштейннің білігін бұрып, велосипедтің дөңгелектерін қозғауға мүмкіндік береді. Педаль әдетте кривошиптің ұшына бұрандаланатын білік пен аяқты тіреуге арналған, білікке қатысты подшипниктерде еркін айналатын корпус тұрады. Алғашқыда педальдер тікелей жетекші (әдетте алдыңғы) дөңгелекке жалғанатын кривошиптерге бекітілген. Қазіргі таныс болған қауіпсіз велосипед, педальдер тік кривошипке жалғанғанда пайда болды, ол тізбек арқылы қуатты жетекші дөңгелекке жеткізеді.

Түрлері

Сияқты велосипедтердің көптеген түрлері бар, сондай-ақ әртүрлі велосипед жүргізу түрлеріне сәйкес келетін әртүрлі педаль түрлері де бар.

Платформа және платформа

Дәстүрлі түрде платформалық педальдер – аяқпен демалуға арналған салыстырмалы түрде үлкен тегіс алаңға ие педальдер, бұл қалам педальдерінен өзгеше, олардың беттік алаңы өте аз. Платформалық педальдің бір түрі үлкен жалпақ жоғарғы және төменгі жағына ие, олар бармақ клиптерімен және аяқ белбеулерімен пайдалануға арналған. Олар қатты емес табанды аяқ киім кигенде қолайлы болу үшін жасалған. Педальдің төменгі жағында бұрылыстарда көбірек орын қалдырылған, бұл көбінесе тректік велосипедтер үшін қажет. Олар әдеттегі қалам педальдеріне қарағанда аэродинамикалық деп сатылады. Аяқ киімді педальге бекіту пайдаланушыға педаль қозғалысын жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді. Велосипедшінің аяқ киімін педальге бекітудің екі тәсілі бар: аяқты ұстап тұратын себет және белдік құрылғысы – бармақ клиптері, және «клипсіз» педальдер, онда арнайы аяқ киімдері байлауларымен үйлесімді педальдерге бекітіледі. Тау велосипедінде (МТБ) және BMX-те платформалық педальдер әдетте қоршауы жоқ кез келген жалпақ педальді білдіреді. BMX жүргізушілері көбінесе нейлон, поликарбонат немесе көміртек талшығымен нығайтылған пластиктен жасалған пластикалық педальдарды қолданады, бірақ алюминий қорытпасы мен магний де педаль корпусының жиі қолданылатын материалдары. Тау велосипедшілері алюминий немесе магнийді пайдаланады, себебі педаль ылғалды, лайлы және сырғақты жағдайда ұстанымды қамтамасыз ету үшін металл тіректер қажет. BMX жүргізушілері икемді «скейт» аяқ киімдеріне көбірек қолдау мен ұстаным беру үшін қысқа металл тіректерді пайдаланып, платформаларды қоршаулы педальдерге артық көреді. Қоршаулы педальдер тау велосипедтерінің бюджеттік моделінде жиі кездеседі. Жалпы алғанда, қоршаулы педальдер велосипедтің барлық түрлерінде сирек кездеседі, бірақ тау велосипеді нарығында өзіндік орын бар. Платформалық педальдер әртүрлі типтерде және баға диапазонында қол жетімді, жаңа велосипедтерде сынақ жүргізу үшін қолданылатын бір реттік пластикалық модельдерден бастап, жоғары деңгейдегі таудан түсуге арналған модельдерге дейін. Бюджеттік модельдер болаттан немесе алюминийден жасалуы мүмкін және түнде көшеде қауіпсіз жүру үшін, сондай-ақ кейбір жол ережелерін сақтау үшін шамдармен жабдықталған. Арзан платформалық педальдер көбінесе бір рет қолданылатын болып есептеледі және тозған кезде жөнделмейді. Тау велосипеді нарығына арналған қымбат платформалық педальдер ауыстырылатын металл тіректермен және картридждік подшипниктермен жабдықталған. Фрирайд және таудан түсуге арналған жеңіл педальдер магний сияқты экзотикалық металдардан жасалған. Бұл типтегі педальдерге бармақ клиптерін орнату жиі кездеспейді, себебі оларды кейбір МТБ және BMX жүргізушілері қауіпсіз деп санамайды. Таудан түсу жарысында, кесілген педальдер ұсынатын қосымша күш пен ұстаным, велосипед құрбанның аяғына бекіліп қалуы мүмкін апатқа ұшырау қаупімен қолданылады. Алайда, тұрақты берілісті велосипедтерді жүргізушілер матадан жасалған белдіктерді пайдалана бастады.

Қалам

Педаль - велосипедтердегі кең таралған педаль жүйесі. Ол велосипедтің кранк-арманына бекітілген негізгі ось бөлімінен тұрады және педальдің алдыңғы және артқы жағында параллель торға арналған пластиналар бекітілген осьтен созылатын бөліктерден құралған. Педальдің тиімділігін арттыру үшін аяқ бағыштары қосылды. Аяқ бағышы - педальдің алдыңғы бөлігіне бекітілген жұқа металл немесе пластиктан жасалған құрылғы. Аяқ бағышы аяқ киімнің бақтарына ұқсас пішінде болып, велосипедшінің аяқ киімінің педальдеу кезінде сырғып кетуін қамтамасыз етеді. Трассалық, жол және турлық педальдердің басты айырмашылығы - ені. Трассалық педальдер тар, ал қақпақтың алдыңғы және артқы пластиналары бөлек, жол педальдері біртұтас "U" пішіндес қақпақпен сәл кеңірек, ал турлық педальдер ұзақ сапарларда кең аяқ киіммен қолдану үшін ең кеңірек жасалған. Тау велосипедінде педальдерді қолдануға болады, бірақ мұнда аяқ бағыштарын пайдалану қауіпті, себебі олар жақсы ұсталмайды. Тау велосипедтері үшін арналған қақпақ педальдер әдетте тісті болып келеді, сондықтан тіпті лайлы болғанда да кез келген жалпақ табанды аяқ киіммен жақсы ұстауға мүмкіндік береді.

Клипсіз педальдар

Клипсіз педальдар (сонымен қатар клиппен немесе қадаммен) арнайы велосипедтік аяқ киімді қажет етеді, оның табанына бекітілген клейті бар, ол педальдегі механизмге кіріп, аяқ киімді педальге берік ұстайды. Көптеген клипсіз педальдар клейтке мықты басқанда бекітіледі және өкше сыртқа бұрылғанда босатылады, бірақ кейбір жағдайларда бекіту механизмі педаль емес, клейтке орнатылған. Клипсіз дегеніміз – аяқ тұтқасының (қоршауының) орнына құлыптау механизмі қойылғандығы, ал әдетте аяқ тұтқасы жоқ платформа педальдарына қатысты емес. Клипсіз педальді 1895 жылы Чарльз Хансон ойлап тапты. Ол айдаушыға аяқ киімді бұрап құлыптауға және айналмалы қозғалысқа (буынға түсетін күшті азайту үшін аяқ киімді сәл бұру мүмкіндігіне) мүмкіндік берді. M71 – Cino Cinelli жобалаған және 1971 жылы оның компаниясы шығарған клипсіз педаль. Ол педальдің артқы жағында орналасқан кішкентай рычагпен педальдің ойықтарына сығатын пластикалық клейтті пайдаланды. Аяқ киімді босату үшін айдаушыға иіндікке жетіп, иіндікті итеру қажет болды, бұл жарыс велосипедшісінің бауын босату әрекетіне ұқсас. Иіндік педальдің сыртқы жиегіне орнатылған, сондықтан құлау кезінде иіндік жерге тисе, аяқ босатылады. Педаль жарысқа, әсіресе трек жарыстарына арналған, сондықтан оны "өлім клейті" деп атады. 1984 жылы француздық Look компаниясы педальдерге тау шаңғысының байлағыш технологиясын қолданды, нәтижесінде кеңінен қолданылатын алғашқы клипсіз педальдер пайда болды. Бастапқыда триатлоншылар жылдам "өтпелерді" жеңілдету үшін қолданған, ал Бернард Хиноның 1985 жылғы Тур де Франстағы жеңісі велосипедшілердің арасында жылдам босатылатын клипсіз педаль жүйелерін қабылдауын қамтамасыз етті. Бұл педальдер және басқа өндірушілердің үйлесімді модельдері бүгінгі күнге дейін кеңінен қолданылады. Клейт педальге төмен және алға қарай итеріп немесе кейбір конструкцияларда бүйірлей бұрап бекітіледі. Содан кейін айдаушы аяқпен бауын босатып немесе рычагты тартып, өкшені сыртқа қарай бұрап педальден аяғын шығарады. Клипсіз педальдердегі келесі маңызды жетістік – Shimano-ның SPD (Shimano Pedaling Dynamics) педаль жүйесі болды. Look клейттері үлкен және аяқ киім табанынан шығып тұрады, ал SPD клейттері кішкентай және табанның ойығына орнатылуы мүмкін, бұл жүруге мүмкіндік береді (бірақ ыңғайлылығы әр түрлі болады, өйткені әр түрлі велосипедтік аяқ киім табанының дизайнына байланысты қаттылығы әр түрлі). Велосипедтік аяқ киімнің табаны қатты болып жасалған, бұл қуатты және тиімділікті арттырады. Олар жолға немесе тау велосипедіне арналған болуы мүмкін немесе екеуіне де қолданылуы мүмкін. Тау велосипедіне арналған аяқ киімде әдетте аяқ киім табанынан шығып тұрмайтын және жолдарда жүруге мүмкіндік беретін жүріс бар. Жол велосипеді аяқ киімдері тау велосипедіне қарағанда әдетте жеңіл, шығыңқы клейтке және ауа райынан қорғауға ие. Шығыңқы клейт бұл аяқ киімді жүру үшін ыңғайсыз етеді, өйткені клейтке зақым келтіруі мүмкін. Тау велосипеді клейттерін көбінесе жол аяқ киімдеріне қиындықсыз орнатуға болады, кейде адаптер қажет болуы мүмкін. Мұндай бекіту жол педальдары үшін әдетте мүмкін емес, өйткені клейттер тау аяқ киімдеріне орнату үшін тым үлкен. Тау велосипедінің кішкентай клейттері аяқ киім табанына екі бұрандамен бекітіледі, ал үлкен жолға арналған клейттер үш бұрандамен бекітіледі. Әр түрлі өндірушілер жылдар бойы өздерінің клипсіз педаль жүйелерінің дизайндарын жасап келді. Платформа адаптерлері клипсіз педальдерді аяқпен демалатын үлкен және жазық алаңға ие дәстүрлі платформа педальдарына уақытша түрлендіру үшін жасалған. Клипсіз педальдер, әсіресе тау велосипедтері мен жарыстарда, жалпақ педальдерге қарағанда артықшылықтары бар. Олар ылғалды және лайлы жағдайларда аяқты сырғытпайды және күшті жақсырақ жеткізеді. Клипсіз педальді платформа адаптері – бұл тұрақты платформа педальдерін уақытша клипсіз педаль жүйесіне айналдыруға арналған инновациялық құрылғылар. Бұл адаптерлер велосипедшілерге дәстүрлі жалпақ педальдер мен клипсіз педальдер арасындағы көпір болып табылады, бұл оларға клипсіз жүрудің артықшылықтарын тәжірибеден өткізуге мүмкіндік береді, бірақ бірден арнайы клипсіз аяқ киімге берілмейді. Оларды бұрандаларды қолдану арқылы бекітуге болады, бірақ олар әдетте уақытша қолданылатындықтан, оларды әртүрлі түйреуіштермен орнату да жиі кездеседі. Клипсіз педальдерді қалыпты аяқ киіммен пайдалануға болғанымен, олар платформа педальдарға қарағанда әлдеқайда ыңғайсыз болады, өйткені аяқ киім табаны иілуі немесе сырғуы мүмкін. Көптеген қолданысқа қарамастан, клипсіз педальдердің педаль тиімділігі, жалпы механикалық тиімділігі және велосипедшілердің де, кәсіби велосипедшілердің де бұлшық әрекеті тұрғысынан жалпақ педальдерге қарағанда артықшылығы дәлелденбеді.

Жүгіру және кернеу

Float – педаль босатылуы басталар алдында педаль ішіндегі тіреуіштің қозғалу шамасы. Бұл тізеге зиян келтірмеу үшін маңызды, себебі көптеген адамдар педаль тебу кезінде аяқтарын бір жазықтықта ұстамайды. Көптеген стандартты жол педаль жүйелері алты градусқа ие тіреуіштерді ұсынады. SPD SL, Look Delta, Look Kéo және Time тіреуіштері үш градус және нөл градусқа ие болуы мүмкін. Жол педаль жүйелері көбінесе тіреуіштің қозғалу шамасына қарай түрлі түстермен белгіленеді. Кейбір педаль жүйелерінде, мысалы Crankbrothers үшін алты градус, ал Kéo Easy үшін 4,5 градус – бекітілген (реттелмейтін) қозғалу шамасы бар. Көптеген тіреуіштер тозу кезінде көбірек қозғалуға ие болады. Клипсіз, қозғалатын педальдер қуатты азайтусыз қолданылатын күшті әлсіретеді, сондықтан тізе ауруын азайту немесе болдырмау үшін қозғалатын жүйелерді пайдалану ұсынылады.

Магниттік педальдар

Магниттік педальдар бұрын 1897 жылы-ақ пайда болған, ал Exus Mag Flux Road 1996 жылы қолжетімді болды. Норберт Садлер мен Вольфганг Дюрер 2005 жылы патентке өтініш берген, бірақ 2012 жылға дейін ол мақұлданбаған. Басқа үлгілерге қатысты пікірлер қарама-қайшы.

Қиылысу

Қомпакттылықты арттыру үшін, бүктелетін велосипедтерде педальдер де бүктелуі мүмкін.

Қосылған

Педальдің білігі кранктердің сыртқы жағындағы бұрандалы тесікке сәйкес келеді. Көп бөліктен тұратын кранктерде 20 TPI-мен тесігі бар (осы қолдану үшін ерекше диаметр/қадам комбинациясы). Бір бөліктен тұратын кранктер 20 TPI тесігін пайдаланады. Француздық педаль біліктері M14 × 1.25 (метриялық диаметрі және қадамы) бұрандаларын қолданады және 9/16 педаль тесігіне бос бұралады. Бұранданың мөлшері көбінесе педаль тесігіне жақын кранкқа басылып жазылады. Оң жақ (әдетте жетекші жақ) педаль білігі оң жаққа бұралады, ал сол жақ (әдетте жетекші емес жақ) педаль білігі сол жаққа (кері) бұралады, бұл прецессия деп аталатын әсерден босаудың алдын алуға көмектеседі. Сол жақ педаль өзінің подшипнігінде кранкқа қатысты сағат тілімен айналса да (және оң жақ бұранданы қатайтатын сияқты), жүргізушінің аяғынан түсетін күш білікті кранк бұрандасына қатысты сағат тілімен айналатын нүктеге басады, соның салдарынан үйкеліс күшінен педаль білігінің сыртын сағат тіліне қарсы (кері) баяу тартады, демек оң жақ бұранда босап қалады. 1980 жылдардың басында Shimano қысқа мерзімге 24 TPI интерфейсі бар педальдар мен оларға сәйкес кранктер жасады. Бұл үлкен бір подшипник орнатуға мүмкіндік берді, себебі бұл педальдар әр жағында кішкентай подшипниктері бар дәстүрлі конструкциядан өзгеше, кранк жағында тек бір подшипникпен жұмыс істеуге арналған.