Кіріспе
Терциар кезеңі (Терция, Терриар) – 66 миллионнан 2,6 миллион жылға дейінгі геологиялық кезеңді білдіретін ескі термин. Бұл кезең Кенозой дәуірінің басында, Креда-Палеоген жойылу оқиғасында құс емес динозаврлардың қырылуымен басталып, Плиоцен дәуірінің соңында Квартер мұз басуының басталуына дейін созылды. Терциар кезеңімен қамтылған уақыт аралығы қазіргі геологиялық уақыт жүйесінде нақты теңдесі жоқ, бірақ ол негізінен ерте Терциар және кеш Терциар деп аталатын біріктірілген Палеоген және Неоген кезеңдерінен тұрады.
the geological term
Tertiary ('/t//ɜːr//.//ʃ//ə//.//r//i//, /'/t//ɜː//r//.//ʃ//i/,/ɛr//.//i/ TURshəree, TURsheeerree) is an obsolete term for the geologic period from 66 million to 2.6 million years ago. The period began with the demise of the non avian dinosaurs in the Cretaceous–Paleogene extinction event, at the start of the Cenozoic Era, and extended to the beginning of the Quaternary glaciation at the end of the Pliocene Epoch. The time span covered by the Tertiary has no exact equivalent in the current geologic time system, but it is essentially the merged Paleogene and Neogene periods, which are informally called the Early Tertiary and the Late Tertiary, respectively.
Терминнің тарихи қолданылуы
Терминді алғаш рет 18-ші ғасырдың ортасында Джованни Ардуино қолданды. Ол геологиялық уақытты Солтүстік Италиядағы геологиялық байқаулар негізінде алғашқы (немесе негізгі), екінші және үшінші кезеңдерге жіктеді. Кейіннен төртінші кезең – квартерлік кезең қолданысқа енгізілді. Геология ғылымының дамуының бастапқы кезеңдерінде, діни геологтар бұл кезеңдерді Киелі кітаптағы оқиғалармен байланыстырды, ал үшінші кезеңнің тау жыныстары Ұлы су тасқынымен байланысты деп есептелді. 1833 жылы Чарльз Лайелл 1828-1829 жылдары Италия мен Сицилияда жинаған қазба моллюскалар негізінде өзінің толыққанды жіктеу жүйесіне үшінші кезеңді қосты. Ол үшінші кезеңді осы қабаттарда табылған қазіргі түрлерге ұқсас қазба моллюскалардың проценттік үлесіне сәйкес төрт эпохаға бөлді. Ол грекше атауларды пайдаланды: эоцен, миоцен, ескі плиоцен және жаңа плиоцен. Бұл жіктемелер бастапқыда атаулар қолданылған аймақ үшін (Альп таулары мен Италия жазықтары) жеткілікті болғанмен, кейіннен осы жүйе Еуропаның басқа бөліктеріне және Америкаға таратылғанда, тиімсіз екені анықталды. Сондықтан, моллюскаларды пайдаланудан бас тартылып, эпохалар қайта аталды және қайта анықталды. "Үшінші кезең" термині ресми түрде қолданылған көптеген жылдар бойы, ол 65 және 1,8 миллион жыл бұрынғы аралықты білдірді. Бор кезеңінің аяқталуы және квартерлік кезеңнің басталуы кейіннен сәйкесінше шамамен 66 және 2,6 миллион жыл бұрын қайта анықталды.
Қазіргі эквиваленттері
Үшінші кезең мезозой дәуірі мен төртінші кезеңнің арасында орналасқан, бірақ Халықаралық стратиграфия комиссиясы оны енді ресми бірлік ретінде танымайды. Үшінші кезең палеоценге (66–56 миллион жыл бұрын), эоценге (56–33,9 миллион жыл бұрын), олигоценге (33–23,9 миллион жыл бұрын), миоценге (23–5,3 миллион жыл бұрын) және плиоценге (5,3–2,6 миллион жыл бұрын) бөлінеді, бұл плистоценнің алғашқы кезеңі – геласия кезеңіне дейін созылады.