Кіріспе
Ян Флемингтің "Алтын қаруы бар адам" романы – Ян Флемингтің Джеймс Бонд сериясындағы он екінші және соңғы романы, жалпы алғанда он үшінші Бонд кітабы. Ол алғаш рет 1965 жылдың 1 сәуірінде Ұлыбританиядағы «Джонатан Кейп» баспасынан шықты, автордың қайтысынан кейін сегіз ай өткен соң. Роман сериядағы басқа кітаптардай толыққанды немесе тегіс өңделмегендіктен, жағымсыз бірақ әдепті сынға ұшырады. Дегенмен, кітап көптеп сатылды. Оқиғаның ортасында Жапониядағы соңғы тапсырмасынан кейін жоғалып, қайтыс болған деп есептелген, құпия британдық қызмет операторы Джеймс Бонд тұр. Бонд Кеңес Одағы арқылы Ұлыбританияға оралады, онда оның жоғары лауазымдағы жетекшісі М.-ді өлтіруге бағытталған әрекетке түсіріледі. MI6 дәрігерлері оны "қайта жаңғыртқаннан" кейін, Бондты Кариб теңізіне, "Алтын қаруы бар адам" деп аталатын Франсиско Скараманганы іздеп табу және өлтіру үшін жібереді. Романның алғашқы нұсқасы мен редакциялау процесінің бір бөлігі Флемингтің қайтысынан бұрын аяқталды, ал қолжазба оның редакторы Уильям Пломердің қолынан өтті, бірақ ол басқа Бонд оқиғаларындай тегіс болған жоқ. Бұл романға дейінгі кітаптардағы көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер жоқ еді, себебі Флеминг оларды көбінесе екінші нұсқада қосатын. «Джонатан Кейп» баспасы қолжазбаны Кингсли Амиске берді, одан оқиға туралы ойын сұрады, бірақ оның ұсыныстары пайдаланылмады. Роман 1965 жылы «Daily Express» газетінде, содан кейін «Playboy» журналында бөлім-бөлім жарияланды; 1966 жылы «Daily Express» газетінде оның комикске бейімделген нұсқасы да жарық көрді. 1974 жылы кітап «Eon Productions» компаниясының Джеймс Бонд сериясындағы тоғызыншы фильм ретінде бейімделді, онда Роджер Мур Бонд рөлін, ал Флемингтің туысы Кристофер Ли Скараманга рөлін сомдады.
The Man with the Golden Gun is the twelfth and final novel in Ian Fleming's James Bond series and thirteenth Bond book overall. It was first published by Jonathan Cape in the UK on 1 April 1965, eight months after the author's death. The novel was not as detailed or polished as the others in the series, leading to poor but polite reviews. Despite that, the book was a best seller. The story centres on the fictional British Secret Service operative James Bond, who had been posted missing, presumed dead, after his last mission in Japan. Bond returns to Britain via the Soviet Union, where he had been brainwashed to attempt to assassinate his superior, M. After being "cured" by the MI6 doctors, Bond is sent to the Caribbean to find and kill Francisco Scaramanga, the titular "Man with the Golden Gun". The first draft and part of the editing process was completed before Fleming's death and the manuscript had passed through the hands of his copy editor, William Plomer, but it was not as polished as other Bond stories. Much of the detail contained in the previous novels was missing, as this was often added by Fleming in the second draft. Publishers Jonathan Cape passed the manuscript to Kingsley Amis for his thoughts and advice on the story, although his suggestions were not used. The novel was serialised in 1965, firstly in the Daily Express and then in Playboy; in 1966 a daily comic strip adaptation was also published in the Daily Express. In 1974 the book was loosely adapted as the ninth film in the Eon Productions James Bond series, with Roger Moore playing Bond and Fleming's cousin, Christopher Lee, as Scaramanga.
Сюжет
Джеймс Бондтың Эрнст Ставро Блофельдпен болған соңғы қақтығысынан бір жыл өткен соң, ол Жапониядағы миссиясы кезінде Лондонда өзін Бонд деп таныстырған адам пайда болады және Құпия қызмет басшысы М-мен кездесуді талап етеді. Бондтың кім екені расталады, бірақ М-мен сұхбат кезінде Бонд оны цианид пистолетімен өлтіруге тырысады; әрекет сәтсіз аяқталады. Қызметке Блофельдтің сарайын Жапонияда жойғаннан кейін Бондтың басына жарақат алып, есте сақтау қабілетінен айырылғаны хабарланады. Бірнеше ай бойы жапон балықшысы болып өмір сүрген Бонд өзінің нағыз кім екенін білу үшін Кеңес Одағына сапар шегеді. Ол жерде оған ми жуу жасалып, Англияға оралғаннан кейін М-ді өлтіруге міндеттеледі. Енді миынан тазартылған Бондқа 00-бөлімнің мүшесі ретінде өзін көрсетуге мүмкіндік беріледі. М Бондты Ямайкаға жібереді және оған бірнеше британдық құпия агенттерін өлтірген деп саналатын кубалық саскін Франсиско "Пистоль" Скараманганы өлтірудің мүмкін емес тапсырмасын жүктемек болады. Скараманга "Алтын тапаншалы адам" деп белгілі, себебі оның таңдаған қаруы – күміс қаптамасы бар алтыннан жасалған Colt .45 револьвері, ол алтыннан жасалған оқтарды атып шығарады. Бонд Скараманганы Ямайкадағы бордельде тауып, "Марк Хазард" деген атпен оның уақытша жеке көмекшісі болады. Ол Скараманганың аралдағы қонақүйді салумен айналысатынын біледі, ал инвесторлар тобы американдық гангстерлер мен КГБ синдикатынан тұрады. Скараманга мен басқа инвесторлар Кариб теңізіндегі қант өнеркәсібіне батыстың ықпалын әлсірету және Куба қант өнімінің құнын арттыру, Америкаға есірткі тасымалдау, Мексикадан Америкаға секс-қызметкерлерді әкелу және Ямайкада туристер мен жергілікті халық арасында шиеленіс тудыратын казиноларды ашумен айналысады. Бонд өзінің жартылай салынған курортта жасырын жұмыс істейтін одақтасы бар екенін біледі – Феликс Лейтер, ол ЦРУ-мен қайта шақырылып, Скарманганың кездесу залында тыңдау құрылғыларын орнатып, электр инженері ретінде жұмыс істейді. Бірақ олар Скараманганың Бонды демалыс бітісімен жоюды жоспарлап отырғанын біледі. Бондтың нағыз кім екені КГБ агенты растайды, ал Скараманга гангстерлер мен КГБ агентына Бондты жағажайға баратын пойызға отырғанда өлтіру арқылы көңіл көтеруді жоспарлайды. Алайда Бонд Скараманганың жоспарын өзгертіп, Лейтердің көмегімен көптеген заговоршыларды өлтіреді. Жараланған Скараманга батпаққа қашып кетеді, ал Бонд оны қуалайды. Скараманга Бондты қауіпсіздікке көндіріп, алақанына жасырылған алтыннан жасалған деррингермен атып жаралайды. Бонд жарақаттанған күйі қарсы шабуылдайды және Скараманганы бірнеше рет атып, соңында оны өлтіреді.
Кейіпкерлер мен тақырыптар
Романның басты кейіпкері – Джеймс Бонд. «Алтын қаруы бар адам» романында ол бұрынғы әңгімелерден өзгеше мінез-құлық танытады және «жалғастыру» Бонд романдарының авторы Реймонд Бенсонның айтуынша, роботтай көрінеді. Бенсон сондай-ақ Бонд кейіпкерінің бұрынғы кітаптардағыдан артық дамымағанын санайды. Тарихшы Джереми Блэк екі рет Скараманганы салқынқанды түрде өлтіруге мүмкіндік алғанда, ол оны өзіне көтере алмайтынын атап көрсетеді. Бірінші рет Бонд Скараманганың машинасының артында отырады; оны басының артына атып өлтіруге болады, бұл әдіс КГБ мен нацистер қолданған тәсілмен салыстырылады. Блэкке göre, Бонд осы әрекеттен жоғары тұрып, британдық фантастикалық кейіпкерге лайық әрекет етуі керек. Миссия аяқталғаннан кейін Бондқа KCMG ордені ұсынылады, бірақ ол құрметтен бас тартып, өзінің есімін еске алады – «тыныш, жайсыз, анонимді есім», осылайша Флеминг кейіпкерге ат қойғандағы мақсатына оралды. Бенсон сондай-ақ Бондтың бұрынғы романдардағы юмористик көріністері жоғалып, кітапта суық және сезімсіз болып көрінгенін айтады. Бонд канонында алғаш рет М-нің толық аты – «Адмирал сэр Майлз Мессерви KCMG» ашылды. Ол қастандыққа ұшыраған болса да, М Бондқа қарсы қылмыстық іс қозғамайды, тіпті оны жаңа тапсырмаларға жібереді. Бенсонның пікірінше, романның басты қарсыласы Франсиско Скараманга, ірі қарсылас емес, «екінші деңгейдегі ұсақ алаяқ, атыс дағдысының арқасында сәттілікке жеткен». Коментале, Уатт және Уиллман Скараманганың мінездік профилі Герр фон Хаммерштейнге ұқсас екенін атап өтеді, ол «Тек сенің көзің үшін» романындағы кубалық құпия қызметінің контрразведка басшысы, бұрынғы гестапо офицері. Романда екі негізгі тақырып бар. Біріншісі – Скараманганың растафарилерге есірткі заттарын қант плантацияларындағы өртке қарсы беруі, бұл «Рисико» романындағы тақырыптың қайталануы, батысты әлсірету үшін саяси мақсаттарда есірткі заттарын қолдану. Бұл Скараманга мен оның КГБ байланысы Хендрикстің Ямайкадағы Reynolds Metal, Kaiser Bauxite және Aluminia компанияларына қарсы өнеркәсіптік саботаж науқаны арқылы аймақты тұрақсыздандыруға бағытталған кең ауқымды қастандықтарының бір бөлігі болды. Блэк романың соңында Бондтың ауруханадағы жатын бөлмесінде өткен тәуелсіз тергеуді Ямайка сот жүйесі жүргізгенін, ал ЦРУ мен МИ-6 «Ямайканың CID-імен тығыз байланыста және бағыт-бағдарда» әрекет еткенін атап көрсетеді; Бонд пен Лейтер «Ямайканың тәуелсіз мемлекетіне көрсеткен қызметтері үшін» Ямайка полиция медалімен марапатталады. Блэк бұл Британ империясының құлдырауының фонында, отарлық емес, тәуелсіз Ямайканың жаңа әлемі екенін атап өтеді.
"For Your Eyes Only". There are two main themes in the novel. The first involves Scaramanga providing the Rastafarians with drugs in return for fires in the sugar plantations, a return of the theme used in "Risico", of drugs being used for political purposes to undermine the West. This was part of a wider conspiracy by Scaramanga and his KGB connection, Hendricks, to destabilise the region by a campaign of industrial sabotage against companies based in Jamaica, including Reynolds Metal, Kaiser Bauxite and Aluminia. Black notes that the independent inquiry at the end of the novel, conducted in Bond's hospital bedroom, was undertaken by the Jamaican judiciary and the CIA and MI6 were recorded as acting "under the closest liaison and direction of the Jamaican CID"; Bond and Leiter are also awarded the Jamaican Police Medal for "Services to the Independent State of Jamaica." Black observes that this was the new world of a non colonial, independent Jamaica, underlining the collapse of the British Empire.
Өмірбаян
Иан Флеминг "Алтын тапаншалы адам" романын 1964 жылдың қаңтар және ақпан айларында Ямайкадағы Голденэй эстайтеінде жазып, наурыз айының басында аяқтады. Роман жазылған кезде денсаулығы нашарлап, әдеттегідей таңертеңгі екі мың сөзден күніне бір сағаттан астам жұмыс істеуге дейін төмендеді. Бұрынғы романдары сияқты, Флеминг өзінің романында өткен оқиғаларды элементтер ретінде пайдаланды. 1930 жылдары Кицбюхельде Флемингтің Standard Tourer машинасы теміржол өткелінде пойызбен соқтығысып, ол теміржол бойымен елу метрдей сүйретілген. Сол кезден бастап ол пойыздарды өліммен байланыстырды, бұл оларды сюжеттік құрал ретінде пайдалануға әкелді, бұл "Алтын тапаншалы адам" ғана емес, сонымен қатар "Өлгің келсе өл", "Алмастар мәңгі" және "Орысстан, махаббатпен" романдарының да сюжеттерінде қолданылды. Флеминг кейіпкерлерін жасауда өзінің өміріндегі оқиғаларды ғана емес, таныстарының есімдерін де пайдаланды. "The London Magazine" журналының редакторы Алан Росс Флемингке Бондқа жасалған электрошок терапиясының әсері туралы толыққанды ақпарат берді, алғыс ретінде романдағы Ямайкадағы SIS станциясының бастығы, Коммандер Росс оның құрметіне аталды. Сол сияқты, Флеминг қонақ үйдегі ЦРУ өкілі ретінде Корольдік Сент-Джордж гольф клубының хатшысы Марк Николсонның есімін пайдаланды. Романда айтылған қант плантаторы Тони Хугиллге Флемингтің 30 AU бөлімшесінің мүшесінің есімі берілді, ол соғыстан кейін Батыс Үндістандағы Tate & Lyle плантацияларын басқарды, ал кітаптың басты қарсыласы Франсиско Скарамгаға Флемингтің Этон колледжіндегі замандасы Джордж Скарамганың есімі берілді: олар мектепте ұрысқан деген аңыз бар. Романның жазылуына дейін шыққан екі Eon Productions Bond фильмінің ("Dr. No" және "From Russia with Love") әсері романға енгізілген гаджеттердің көбеюі арқылы көрінді. Олардың бірі - М. өлтіруге талпыныс жасағанда қолданылған улағыш тапанша. Бұл идея 1961 жылы Шығыс блогынан Батысқа қашқан Богдан Сташинскийдің оқиғасынан алынған. Сташинский украин ұлтшылдары Лев Ребет пен Степан Бандераны өлтіргені үшін сотталды және ол оларды улағыш спрей тапаншасымен өлтіргенін мәлімдеді. Флеминг 1964 жылдың наурыз айында қолжазбаның бірінші нұсқасын аяқтап, Ұлыбританияға оралды және барлық романдарының редакторы Уильям Пломмерге оны көптеп қайта жазу қажет екенін жазды. Уақыт өте келе Флеминг кітапқа көңілі тоймады және 1965 жылдың көктемінде оны қайта жазу туралы ойлады, бірақ Пломмер оны одан бас тартуға көндірді, ол романды жариялауға жарамды деп есептеді. Ямайкадан оралғаннан кейін бес ай өткен соң, 1964 жылдың 12 тамызында Флеминг жүрек талмасынан қайтыс болды. "The Times" газетіндегі некрологында "ол жаңа романын, "Алтын тапаншалы адамды" аяқтап, қайта қарастырып жатқан" делінген. Мұқаба суретшісі Ричард Чоппинг мұқаба дизайнын қайтадан жасады және сурет үшін 300 гиней төленді. "Алтын тапаншалы адам" 1965 жылдың тамызында АҚШ-та жарық көрді, 183 беттен тұратын және құны 4,50 доллар болды. АҚШ басылымы жарық көрмес бұрын, "Алтын тапаншалы адам" бестселлер тізімінде тоғызыншы орынды иеленді, қатты мұқабалы нұсқасына 80 000 алдын ала тапсырыс берілді. "The Observer" журналында жазған Морис Ричардсон: "Бәлкім, Иан Флеминг оны жазғанда шаршаған шығар. Мүмкін, ол оны қайта қарамай қалдырған шығар. Бірақ факт - бұл өлімнен кейінгі Бонд өкінішке орай, стандарттан төмен жұмыс". Оның романға деген мақтауы сөндірілген, "әрине, ол мүлдем оқылмайтын емес, бірақ ең жақсы Бондтан өте алыс". Ол былай деп жалғастырды: "Бұл жұмыс ересек балаларға арналған қиял, ол Эдгар Уоллестің ертедегі триллерлері мен елу жыл бұрынғы балалар оқиғалары сияқты ақылды да қызықты емес". Осы арада "Newsweek" журналының сыншысы: "Джеймс Бондтың өлімі жақсырақ болуы керек еді. Өкінішке орай, ол жарылыспен емес, ыңылдап аяқталады. 007 жоқ болғаннан кейін әлем әлдеқайда бос және күрделі болады". "Associated Press" басылымы: "Бонд пен Флеминг көңілді болды. Олар көңіл көтерді, кейде жұмсақ, кейде ұлы түрде, бірақ әрқашан тұрақты түрде. Оларсыз өмір қызықты болмайды". "The New York Times" газетіндегі шолуында Чарльз Пур "Алтын тапаншалы адам" - "қанды, жарқыраған сага" деп жазды. "National Review" журналына жазған Энтони Лежун: "Бұл сөзсіз, жеңіл, бірақ, Флемингтің барлық шығармалары сияқты, өте жақсы оқылады. Флеминг өзінің жұмысын аяқтады. Ол өзі жұмыс істеген жанрды өзгертіп жіберді". Лежун былай деді: "жоғары мәдениетті романдарда жыныстық қатынас пен зорлық-зомбылық қараңғы түрде қарастырылады: Флемингтің әңгімелерінде олар толыққанды қуанышпен ұсынылады".