Кіріспе

Швед инженер-құрылысшысы, қаржыгер, кәсіпкер және өнеркәсіпші Ивар Крюгер (2 наурыз 1880 – 12 наурыз 1932) – швед инженер-құрылысшысы, қаржыгер, кәсіпкер және өнеркәсіпші. 1908 жылы ол жаңа құрылыс техникасына маманданған «Kreuger & Toll Byggnads AB» құрылыс компаниясының негізін қалады. Белсенді инвестициялар мен жаңа қаржы құралдары арқылы ол әлемдік шырша және қаржы империясын құрды. Екі дүниежүзілік соғыс арасында ол Еуропа, Орталық және Оңтүстік Америка үкіметтерімен шырша монополиясын келісті және әлемдік шырша өндірісінің үштен екісінен үштен төрт бөлігіне дейін бақылады, соның салдарынан «Шырша королі» деп танылды. Крюгердің қаржы империясын бір биограф оның шырша монополияларының жоғары табыстылығына негізделген Понци схемасы деп сипаттады. Алайда, Понци схемасында алғашқы инвесторларға өздерінің немесе кейінгі инвесторлардың ақшасынан дивидендтер төленеді. Крюгер мұны белгілі бір деңгейде жасағанымен, ол сонымен қатар көптеген заңды және көбінесе өте табысты кәсіпорындарды басқарды, банктерге, жылжымайтын мүлікке, алтын кеніне және қағаз және өнеркәсіптік компанияларға ие болды, оның үстіне көптеген шырша компанияларына да иелік етті. Олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталған. Мысалы, «Крейгер және Толл» адал кәсіпорындардан тұрды, және олар сияқты басқа да компаниялар болды. Тағы бір биограф Крюгерді «гений және алаяқ» деп атады, ал Джон Кеннет Галбрейт оны «жұмқырлардың Леонардосы» деп жазды. Крюгердің қаржы империясы Ұлы депрессия кезінде құлады. «Price Waterhouse» оның қаржы империясын сараптап, былай деді: «Манипуляциялар соншалықты қарапайым болғандықтан, есепке алу туралы ең төменгі білімі бар кез келген адам кітаптардың жалған екенін көре алады». 1932 жылдың наурыз айында ол Париждегі пәтерінің жатын бөлмесінде өлген күйде табылған. Полиция оның өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ ондаған жылдар өткен соң оның інісі Торстен оны өлтіргенін айтты, бұл тақырыптағы кейбір даулы әдебиеттерге себеп болды.

Ерте өмір

Крейгер Кальмарда туған, ол Эрнст Август Крейгердің (1852–1946), осы қаладағы спичка индустриясының өнеркәсіпшісі және оның әйелі Дженни Эмели Крейгердің (туған Forssman; 1856–1949) үлкен ұлы болған. Ивар Крейгердің бес бауырласы болған: Ингрид (1877 жылы туған), Хельга (1878 жылы туған), Торстен (1884 жылы туған), Грета (1889 жылы туған) және Бритта (1891 жылы туған). Мекепте оқып жүргенде Ивар жеке сабақтар алып, екі сыныпты өткізіп кеткен. 16 жасында Стокгольмдегі Корольдік технология институтында оқуға түсып, 20 жасында механикалық және азаматтық инженерлік факультеттері бойынша біріктірілген магистр дәрежесін алған.

Жеке өмір

Ивар Кройгер ешқашан үйленбеген, бірақ көп жылдар бойы әртүрлі кезеңдерде Стокгольмде физиотерапевт болып жұмыс істеген, Стокгольмде туған, отбасылық аты Hässler, Ингеборг Эбертпен (1889–1977) бірге өмір сүрген. Олар алғаш рет 1913 жылы Стокгольмде кездесті. 1932 жылы Крюгер қайтыс болғаннан кейін жазған кітабына сәйкес, ол некеге де, балаға да қызығушылық танытпады және бизнесіне көп көңіл бөлді. Ол 1917 жылы қарым-қатынасты бұзып, Данияға көшіп барды, онда ол Эберт есімді даниялық инженерге тұрмысқа шықты. 1919 жылы олардың қызы Грет Эберт (кейіннен Стокгольмде актриса болды, үйленген аты Мак Лори, 1919–2002) дүниеге келді. Алайда бірнеше жылдан кейін ол Эберттен ажырасып, қызымен Стокгольмге оралып, Кройгермен қайта қосылды. Бірде Эберт мырза Стокгольмде қызын ұрлап алып, Данияға әкелді. Көп ұзамай Ингеборг билік органдарына немесе полицияға хабарламай, Данияға барып, Данияда жеке балық аулау қайығын жалдап, қызын Швецияға әкелді. Кройгермен жаңа кезең 1928 жылға дейін созылды; одан кейін олар тек кейде кездеседі. Соңғы рет олар 1931 жылдың қарашасында Кройгер Америкаға соңғы сапарына кетер алдында кездесті. 1932 жылы 12 наурызда Эберт Парижде қайтыс болғаны туралы хабарды газеттерден білді. Кройгердің Стокгольмде, Нью-Йоркте, Парижде және Варшауда жеке пәтерлері, ал Стокгольм архипелагындағы жеке Энгсхолмен аралында жазғы маусымда пайдаланылатын елдік үйі болды. Еуропаға сапарға шыққанда ол Париждегі әріптестерімен кездесіп, 5-ші Виктор Эммануэль даңғылындағы (қазіргі Франклин Д. Рузвельт даңғылы) пәтерінде тұратын. Оның бірнеше арнайы жобаланған моторлы яхталары болды, олардың ішінде 1906 жылы салынған Эльза, Лорис (1913), Тярнан (1925) және ең танымал, Сваллан (Қарлығаш), 1928 жылы Лидингода салынған, 37 фут, 4,9 тонналық моторлы яхта, АҚШ компаниясы Wright-тың жасаған V12, 31,9 литрлік Hispano Suiza қозғалтқышымен жабдықталған, 650 ат күшіне ие, 50 түйінен астам жылдамдыққа қабілетті. Кеменің репликасы жасалды. Ол Стокгольмдегі және Нью-Йорктегі пәтерлерінде үлкен жеке кітапханасы және үлкен өнер коллекциясы болды. Суреттер 1932 жылдың қыркүйегінде өткен әртүрлі аукциондарда сатылды, өйткені Крейгердің барлық жеке активтері банкроттыққа енгізілді. Стокгольмдегі коллекцияда 88 түпнұсқа картина болды, олардың ішінде 19-ы Андерс Зорнның, ал көптегені голландиялық ескі шеберлердің туындылары еді. Нью-Йорк коллекциясында Рембрандт пен Энтони ван Дайк суреттері болды. 1919 жылы швед кинокомпаниясы AB Svensk Filmindustri (SF) құрылған кезде Кройгер негізгі акционерге айналды және осыған байланысты кейде кино индустриясының танымал тұлғаларымен кездесті. 1924 жылдың маусым айында Мэри Пикфорд пен Дуглас Фэрбенкс СФ-тен Стокгольмге шақырылды және Кройгердің моторлы яхтасы Лориспен Стокгольм архипелагының айналасына саяхаттады. Бұл оқиғаның бес минуттық бейнесі SF киноархивінде сақталған. Фильмде Пикфорд, Фэрбенкс, Крюгер, Чарльз Магнуссон (SF менеджері), Грета Гарбо және SF-тің түрлі қызметкерлері бейнеленген.

Құрама Штаттардағы алғашқы жылдары

ХХ ғасырдың басынан кейін Кройгер жеті жыл бойы АҚШ, Мексика, Оңтүстік Африка және басқа да елдерде инженер ретінде саяхаттап, жұмыс істеді, бірақ көп бөлігін АҚШ-та өткізді. Оңтүстік Африкада ол досы Андерс Жордалмен бірге қысқа мерзімге мейрамхана ашты, бірақ олар оны тез сатып жіберді. Жұмыс істеген кезеңінде, әсіресе Нью-Йорктегі The Consolidated Engineering & Construction Co. және Purdy & Henderson сияқты инженерлік компанияларда, ол Джулиус Канның Trussed Concrete Steel Company пайдаланған бетонды болат конструкцияларына арналған патенттелген Kahn жүйесімен танысты. Бұл жаңа технология сол кезде Швецияда қолданылмаған еді. 1907 жылы ол жүйеге швед және неміс нарықтарында өкілдік ету құқығын алды, ал 1907 жылдың соңында екі елде де жаңа әдістерді бірдей енгізу мақсатымен Швецияға оралды. Сол кезде Швециядағы бетонды болат конструкциялар бойынша сарапшылардың бірі Стокгольмдегі KTH-де жұмыс істейтін туысы Хенрик Крейгер болды.

Құрылыс мердігері мен оның жаңалықтары

1908 жылғы мамыр айында Крейгер Швецияда «Крейгер & Толл» құрылыс фирмасын құрды. Бұл фирмада инженер Пол Толл жұмыс істеді, ол сол кезде «Каспер Хоглунд АБ» құрылыс компаниясында еңбек етті. Германияда ол Америкадағы әріптесі Андерс Йордальмен бірлесіп «Deutsche Kahneisengesellschaft» компаниясын құрды. Ол кезде Швецияда ғимараттарды бетон және темірден салу әдісі толыққанды қабылданбаған еді. Жаңа технологияны насихаттау үшін Крейгер бірнеше лекция оқыды және жетекші инженерлік журнал «Teknisk Tidskrift»-те суреттермен мақала жариялады. Жаңа технология сәтті болды және фирма бірнеше беделді келісімшарттарды жеңіп алды, мысалы, Стокгольм Олимпиада стадионының құрылысы (1911–12 жж.); Стокгольмнің жаңа қалалық әкімшілік ғимаратының негізін салу (1912–13 жж.) және Стокгольмдегі NK универмагының (1913–14 жж.) құрылысы. Бұл жобалардың бас инженері Хенрик Крейгер болды. Құрылыс бизнесіндегі инновациялар құрылысты уақтылы аяқтауға берілген нақты міндеттемені де қамтыды. Бұрынғыда кешіктірудің қаржылық тәуекелі клиенттердің мойнында болған. «Крейгер & Толл» Еуропадағы алғашқы фирма болды, ол жобаны белгілі бір мерзімде аяқтауға міндеттенді, осылайша тәуекелді құрылысшыға ауыстырды, себебі ол кешіктірулерді азайтуға ең қолайлы жағдайда болды. Крейгер алты қабатты «көкжай» салуға келісімшарт ұтқанда, егер құрылыс белгілі бір күні аяқталмаса, «Крейгер & Толл» клиентке әр кешіккен күн үшін 1200 доллар (қазіргі шарап бойынша шамамен 18 000 доллар) қайтаратынын уәделеді. «Крейгер & Толл» фирмасының барлық капиталы екі күндік кешігуді жабуға жеткілікті екенін атап өту керек. Клиент, өз кезегінде, ғимаратты мерзімінен бұрын аяқтаған әрбір күн үшін сыйақы төлеуге келісті. «Крейгер & Толл» жұмысты мерзімінен бұрын аяқтап, әрбір жобаны аяқтағаннан кейін сыйақы алды. Бірнеше жыл ішінде «Крейгер & Толл» Швециядағы ең жақсы құрылыс фирмасы және бүкіл Еуропадағы жетекші фирмалардың бірі ретінде танылды. Құрылғаннан кейін алты жыл ішінде «Крейгер & Толл» жылдық пайдадан шамамен 200 000 доллар тапты және 15% пайыздық үлесім төледі. 1917 жылы фирма екі жеке компанияға бөлінді: акцияларының көп бөлігі Пол Толлға тиесілі «Крейгер & Толл Констракшн АБ». Ивар Крейгер құрылыс компаниясының директорлар кеңесіне кірген жоқ. Пол Толлдың компаниясында Ивар Крейгерге қанша үлес тиесілі екені белгісіз – тек Пол Толл 1917 жылы 60%-ға, ал 1930 жылы құрылыс компаниясының 66%-на ие болғаны белгілі. «Крейгер & Толл Констракшн Ко.» компаниясы ешқашан «Крейгер & Толл Холдинг» ұйымдық схемаларында көрсетілген жоқ. «Крейгер & Толл Холдинг» оның қаржылық холдингі болды, Ивар Крейгер бас менеджер және негізгі акционер болды. Ол оны қатаң бақылады. Директорлар кеңесіне Ивар, оның әкесі, Пол Толл және екі жақын әріптесі кірді. Ивар Кальмардағы әкесінің спичка фабрикасына қатысқаннан кейін, ол жаңа компанияларды «құруға» немесе басқа корпорацияларды бақылауға көбірек назар аударды – әдетте ғимараттар мен көпірлердің орнына ақшаның орнына өз бағалы қағаздарымен төлейді. 1927 жылға қарай Ивар банктерді, тау-кен компанияларын, теміржолдарды, ағаш және қағаз өндіру фирмаларын, кинопрокат компанияларын, Еуропаның бірнеше қалаларындағы жылжымайтын мүлікті, сондай-ақ Швецияның жетекші телефон компаниясы «L. M. Ericsson & Co.» компаниясының бақылау үлесін сатып алды. Ол темір кені мен целлюлозаның әлемдік нарығының шамамен 50%-ын бақылады. Ол Швециядағы Болиден кенішіне ие болды, онда Оңтүстік Африкадан тыс ең бай алтын кен орындарының бірі болды, сонымен қатар басқа да минералдар бар еді. Крейгер бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сатып алған басқа спичка фабрикаларымен біріктіріп «Swedish Match» компаниясын құрды. Оның бастапқы капиталы шамамен 10 миллион долларға тең болды (доллармен есептегенде) және Ивар оның жартысына жуығына ие болды, барлық жоғары лауазымдарды атқарды және директорлар кеңесін бақылады. Швед банкирі Оскар Ридбек (1878–1951) Ивардың жақын серіктесі және қаржы бизнесінде маңызды ұстазы болды. Ол 1912 жылдан 1932 жылы Крейгер күйрегенге дейін «Крейгер & Толл» компаниясында кеңесші болып жұмыс істеді және оның директорлар кеңесінің мүшесі болды. Директорлық міндеттерін орындамағаны үшін Ивар қайтыс болғаннан кейін 10 айға түрмеге қамалды.

Шамша бизнес

1911 және 1912 жылдары Крейгердің әкесі Эрнст Крейгер, ағасы Фредрик Крейгер және інісі Торстен Крейгер басқарған Кальмар, Фредриксдал және Монстерас қалаларындағы спичка зауыттары қаржылық қиындықтарға тап болды. Крейгерге оның банкирі Оскар Ридбек көбірек капитал тарту үшін зауыттарды акционерлік қоғамға айналдыруды кеңес берді. Бұл Швеция спичка өнеркәсібінің, сондай-ақ Норвегия мен Финляндиядағы ірі спичка компанияларының реформасының бастауы болды. Мақсаты – Скандинавиядағы спичка өнеркәсібінің барлығын бақылауға алу. Отбасылық спичка зауыттарын негізге ала отырып, Крейгер 1912 жылы алғаш рет AB Kalmar Mönsterås Tändsticksfabrik швед корпорациясын құрды. Әкесі Эрнст пен ағасы Фредрик негізгі акционерлер болды, ал інісі Торстен бас менеджер болып тағайындалды. Ивар директорлар кеңесінің мүшесі болды. Бұл компанияның Швециядағы бірнеше шағын спичка компанияларымен бірігуі нәтижесінде 1913 жылы Ивар Крейгер бас менеджері болып табылатын AB Svenska Förenade Tändsticksfabriker компаниясы құрылды. Кейіннен, Швецияның ең ірі спичка компаниясы AB Jönköping Vulcan-мен бірігіп, 1917 жылы Svenska Tändsticks AB (Швед спичкасы) құрылды. Ивар бастапқыда 1912 жылдың желтоқсанында AB Jönköping Vulcan компаниясын бірігуге көндіруге тырысқан, бірақ Vulcan Швециядағы басым спичка компаниясы болғандықтан олар қызығушылық танытпады. Содан кейін Ивар барлық спичка компанияларын, сондай-ақ Швеция мен оның айналасында таба алатын шикізат компанияларының көпшілігін сатып ала бастады, содан кейін AB Jönköping Vulcan компаниясын бірігуге келісім беруге мәжбүр етті. Ол бірігуді қолдауда соншалықты ықпалды болды, тіпті өзінің үлесін асыра бағалап, нәтижесінде кіші ұйым үлкенінің орнына оны қабылдады. Бұл оның құндылықтарды көтерудегі алғашқы ірі қадамы болды, ол одан әрі оның басты тактикасына айналды. Осы операцияның негізгі жобалаушыларының бірі, Ивардан басқа, оның банкирі Ридбек болды. Жаңа компанияның жалпы акцияларының саны 450 000-ға жетті. Ивар Крейгер жеке өзі 223 000 акцияға ие болды, ал оның жаңа холдингі – Kreuger & Toll Holding AB – 60 000 акцияға ие болды. Бұл компаниялар тобы Швециядағы спичка өнеркәсібінің барлығын қамтыды, оның ішінде зауыттарда қолданылатын өндіріс машиналарын өндіретін барлық ірі компаниялар да болды. 1917 жылы Швецияда спичка өндірісінде жұмыс істейтін қызметкерлердің жалпы саны шамамен 9000-ға жуық болды. Сонымен қатар, ол спичка өнеркәсібіне шикізат жеткізетін ірі компанияларды бақылауда ұстады. Осы уақыт ішінде Крейгер Норвегиядағы (Bryn және Halden) және Финляндиядағы (Wiborgs және Kekkola) ең ірі спичка өндіруші компанияларды сатып алды. Алайда, Крейгер компанияларды тек "сатып алу" ғана емес, сонымен қатар швед спичка өнеркәсібіне жаңа ой-пікірлер енгізді, үлкен өндіріс қуатымен және өндіріс, басқару, тарату және маркетингтің тиімділігін арттау идеяларымен. Ол швед спичка өнеркәсібін, сондай-ақ Норвегия мен Финляндиядағы ірі спичка компанияларын біріктіруге қол жеткізді. Осы жаңа компания құрылымымен Скандинавиядағы спичка өнеркәсібі басқа елдердегі ірі өндірушілерге күшті бәсекелес айналды. Ивардың әдістері Джон Д. Рокфеллер Standard Oil Trust компаниясын құруда қолданған әдістерге ұқсас, ондаған зауыттарды күшті және табысты монополияға айналдырды. Бұл әдістер АҚШ-та монополияға қарсы заңдар бойынша заңсыз болды, бірақ сол кезде Швецияда заңға қайшы келмеді. 1832 жылы неміс химигі фосфор спичкасын ойлап тапқан, бірақ олар қауіпті болды, өйткені қолданылған сары фосфор улы болды және спичка басында болғандықтан, кездейсоқ оңай тұтандырылуы мүмкін еді. Шведтер конструкцияны қауіпсіз қызыл фосфорды қолдану арқылы жетілдірді, оны спичка қорабының қозғалтқыш бетіне жақты. Олар оларды "қауіпсіз спичкалар" деп атады. Олар Швецияны спичка экспорттауда көшбасшыға айналдырды және спичканы Швецияның ең маңызды экспорты етті. ХХ ғасырдың басында спичкалар темекі тарту және пештерді және газ құрылғыларын жарықтандыру сияқты мақсаттар үшін қажет болғанын естен шығармау керек, сондықтан оларға сұраныс өте жоғары болды, яғни монополист бағаны (және де пайданы) едәуір көтере алады. сатылған мөлшерге көп әсер етпей. Swedish Match компаниясын мемлекет құрған монополияларды сатып алу арқылы кеңейту арқылы швед компаниясы әлемдегі ең ірі спичка өндірушісі болды. Крейгер АҚШ-та Kreuger & Toll AB еншілес компаниясын құрды және Нью-Йорктегі Lee, Higginson & Co. компаниясымен бірге International Match Corporation құрды. Бұл топ ақырында спичка өндірісінің шамамен 75% -ын бақылауға алды.

Басқа да істер

1925 жылдан 1930 жылға дейін, Еуропаның көптеген елдері Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қиындықтарды басынан өткерген кезде, Кройгердің компаниялары мемлекеттерге қайта құру процесін жеделдету үшін қарыз берді. Қамтамасыз ету ретінде, мемлекеттер оған өз елдерінде темекі сату монополиясын беруге келісті. Бұл Кройгердің темекі өндіру, сату немесе тарату саласында монополияға ие болғанын, немесе толық монополия құрғанын білдіреді. Монополиялық келісімдер елдер бойынша әртүрлі болды. Капитал көбінесе швед және американдық банктерден алынған қарыздар есебінен, сондай-ақ үлкен көлемдегі қатысатын облигациялар шығару арқылы тартылды. Кройгер сонымен қатар, басқаратын бір компаниядан екіншісіне ақша аударуды жиі жүзеге асырды. Кройгер тек темекімен ғана шектелмеді, сонымен қатар Швецияның солтүстігіндегі орман шаруашылығының басым бөлігін бақылауға алды және целлюлоза картелінің төрағасы болуды жоспарлады. Ол Швецияда телефон монополиясын құруға да тырысты. 1929 жылы SCA целлюлоза өндіруші компаниясын құрғаннан кейін, Кройгер телефон компаниясы Ericsson-ның басым акцияларын сатып ала алды; Boliden тау-кен компаниясы (алтын); SKF шарлы подшипник өндірушісінің маңызды үлестері; Skandinaviska Kreditaktiebolaget банкі және тағы да басқалары. Шетелде ол Германиядағы Deutsche Unionsbank және Франциядағы Union de Banques à Paris банктерін, көбінесе сатып алынған компанияның өзінің қаражаты есебінен иеленді. Бұл маневрлер оның заманынан озық, Enron стиліндегі қаржылық инженериясының нәтижесінде қажетті және мүмкін болды, ол табыс болмаған жағдайда да пайданы көрсетіп, жаңа инвестицияларды тарту арқылы немесе жаңадан сатып алынған компанияның қаржысын жымқыру арқылы үнемі өсіп келе жатқан дивидендтерді төледі. 1931 жылға қарай Кройгер 200-ге жуық компанияны басқарды. Алайда, 1929 жылғы қор нарығының күйреуі оның есептеу әдістерін ашық көрсетіп, оған да, оның империясына да қатерлі соққы болды. 1930 жылдың көктемінде ол АҚШ-қа сапар шегіп, Чикагодағы Индустриалдық клубта "Ақша ағынының мәселесі және оның АҚШ үшін маңызы" тақырыбында әлемдік экономика жағдайы туралы лекция оқыды. Ол президент Гувердің шақыруымен Ақ үйге бұл мәселені талқылауға барды және маусым айында Сиракуз университетінен бизнес әкімшілігі докторы атағын алды, онда ол 1907 жылы Арчболд стадионы салынып жатқанда жас бас инженер болып жұмыс істеген. 1929 жылы, мансабының шыңында, Кройгердің байлығы 30 миллиард швед кронасына бағаланды, бұл 2000 жылғы шамамен 100 миллиард АҚШ долларына тең, және 200-ден астам компаниядан тұрды. Сол жылы швед банктері берген барлық қарыздың жалпы сомасы 4 миллиард SEK-ті құрады.

Қаржылық инновациялар және қаржы инженериясы

Үкіметтерге берілген қарыздардың орнына от жағу өндірісі мен/немесе сату монополиясын алу, мәні жағынан, жаңа бизнес тәсілі емес еді. Мұндай схемалар бұрыннан бар болатын (мысалы, Джон Лоудың Миссисипи көпіршігі және Оңтүстік теңіз көпіршігі), бірақ Кройгер компанияларын бақылауда ұстап, бизнеске қаржыландырудың жаңа тәсілдерін табуда ерекше шеберлік танытты.

Конвертиляцияланатын алтын облигациялары

Айвар және оның АҚШ-тағы инвестициялық банкірі Ли Хиггинсон және компаниясы International Match компаниясына конвертацияланатын алтын облигациялары деп аталатын жаңа бағалы қағаздар шығаруды тапсырды. "Облигация" – нақты кепілдікпен немесе активтермен қамтамасыз етілмеген борыштық құрал. Олар 20 жылдық мерзімге шығарылды және ұстаушының таңдауы бойынша доллармен немесе алтынмен төленуі мүмкін еді. Бұл облигациялар инвесторларға International Match компаниясынан жылдық 6,5 пайыздық сыйақы алу құқығын берді, бұл сол кездегі тартымды мөлшерлеме еді. Сонымен қатар, бұл облигациялар конвертируемый болып табылады, яғни оларды акцияларға айналдыруға болатын еді. Егер International Match жақсы нәтиже көрсетсе және акциялардың құны өссе, инвесторлар облигациялардан құнды акцияларға ауыса алатын еді. Конвертируемость бұл бағалы қағаздарды ерекше тартымды етті: олар құнсызданудан қорғауға ие (банкроттық жағдайында облигация иелері акционерлерге дейін төленетіндіктен) және құнның өсуіне мүмкіндік берді. Басқаша айтқанда, екі дүниенің де артықшылықтары. "Ивар мен Ли Хиггинсон алғашқы қаржылық тұзағын ойлап тапты". Ивардың танымалдылығы Ли Хиггинсонға International Match алтын облигацияларын 15 миллион долларға сатуға көмектесті, олардың бағасы негізгі соманың әр 100 доллары үшін 94,50 доллар болды. Инвесторлар 94,50 доллар төлеп, 20 жыл бойы жылына 6,50 доллардан сыйақы алу құқығын алды (басты жүз доллар сомасының 6,5 пайызы). Бұл мәміледен барлығы 14 175 000 АҚШ доллары жиналды, яғни 15 миллион АҚШ долларының 94,5 пайызы.

Америка сертификаттары

Кройгер тағы бір қаржы құралын ойлап тапты, ол әлі күнге дейін қолданылуда және қазіргі уақытта американдық депозиттік түбіртектер деп аталады. Бұл шығарылым "Кройгер & Толл" "Америкалық сертификаттар" деп аталды. Америкалық инвесторлар мұндай инвестицияны бұрын ешқашан көрген емес. Ол облигацияның, артықшылықты акцияның және пайданы бөлісу мүмкіндігінің бір бөлігін қамтыды. Бұл сертификаттар инвесторларға 25 пайыздық дивиденд төлеп тұрған шетелдік компанияға қатысуға мүмкіндік берді. Ол ең ірі жеке несиемен қамтамасыз етілді, бұл несие шетелдік үкіметке (яғни Германияға) берілген. Тіпті үрейдің күшейген кезінде инвесторлар бұл шығарылымға қызығып, 28 миллион долларлық жаңа қағаздарды сатып алуға уәде берді. Бұл 1929 жылғы Қара дүйсенбіден кейін екі күн өткен соң орын алды.

Бинарлық валюталық опция

Екінші Польша келісімі International Match-ті доллар құнының кез келген төмендеуінен қорғау үшін, оның ішінде екіталай валюталық опцион, туынды шарттың бір түрі, арнайы қорғаныспен қамтамасыз етті: "International Match Corporation өзінің таңдауына сәйкес голланд гильдерінде немесе АҚШ долларында сыйақы төлеуге құқылы болады және барлық мұндай төлемдер үшін бір доллар 2½ гильдерге тең болады". Өзінің мәмілелерін жеңілдету үшін құрылған Garanta компаниясын бақылауда ұстау үшін Ивар тағы бір жаңа қаржылық шара жасады, яғни 1929 жылдың 1 қазанына дейінгі алғашқы төрт жыл ішінде International Match Corporation Garanta компаниясының басқарушы директорын тағайындау құқығына ие болды, және осы директор ғана компания атынан қол қоюға құқылы болды. 1929 жылдың 1 қазанында немесе одан кейін International Match Corporation акциялардың 60 пайызын номиналды құнымен сатып алу құқығына ие болды. Бұл опциондық мерзім Garanta компаниясының бастапқы бақылауын және болашақта акциялардың көп бөлігіне ие болу құқығын қамтамасыз етті.

Есептік есептіліктегі субъектілер

Бұл термин кәсіпорынның мәліметтері ана компанияның қаржылық есептілігінде көрсетілмейді дегенді білдіреді. Кейбір ұйымдардың құпиялылығы сақталған. "Баланстан тыс міндеттемелер" деп аталатын осыған байланысты қарыз, Ivar басқарған компаниялардың қаржылық есептіліктерінде ең болмаса, жиынтық түрде ғана көрсетілген. 1926 жылы акционерлер жиналысында International Match компаниясының аудиторы, Ernst & Ernst фирмасының өкілі Альберт Д. Бернинг мұны дұрыс деп түсіндірді. Ол: "Компаниялардың активтері мен міндеттемелерін осындай баланста біріктіру, егер акциялардың басым бөлігі бас компанияға тиесілі болса, қалыпты жағдай. Егер мұндай басым үлеске иелік етілмесе, акциялар инвестиция ретінде қарастырылады" деді. Бұл тәсіл Goldman Sachs және Lehman Brothers сияқты басқалар тарапынан жылдам қабылдауға ие болды. 1929 жылы біріншісі 250 миллион долларлық құрделі бағалы қағаздар шығарды (шамамен доллармен $ тең). Lehman да осыған ұқсас міндеттемелер шығарды, олардың құны бірден 30 пайызға өсті. Enron оларды кеңінен пайдаланды және 2008 жылғы қаржы дағдарысында Bear Stearns және Lehman Brothers компанияларының құлауына елеулі үлес қосты.

Құмар ойындар

Ивардың басқаруында көптеген заңды компаниялар болғанына қарамастан, ол құмар ойынға бейім болды. Ол жеке қаражатымен, әсіресе басқаратын компанияларының ақшасымен тәуекелдік ойындар ойнады. Кройгер көптеген компанияларын өзінің жеке мүлігі сияқты қарастырды. Ол жиі бір корпорациядан екіншісіне ақша аударды, формальды рәсімдерді көп сақтамайтын. Бірқатар фирмалар мен холдингтік компаниялар (мысалы, Garanta және Continental Investment Corporation) оған жасағандарын жасыруға көмектесті. Ол өз әрекеттерін жасыру үшін басқа адамдарды да пайдаланды, мысалы, АҚШ-та монополияға қарсы заңнамалық шаралар қолданылуын болдырмау үшін Diamond Match Company акцияларының шамамен жартысын сатып алғанда. 1932 жылы, басқаратын компанияларының бағалы қағаздарымен қызу қыңырлық ойнап, құлдырап бара жатқан бағаларын көтеруге тырысқанда, ол өзі нарықта ойнады және акция бағасын қолдау үшін достарының көмегіне сүйенді. 1932 жылдың ақпан айының соңы мен наурыз айының басында ол төлемдерді, соның ішінде Крейгер және Толль дивидендтерін төлеу үшін 10 миллион доллардан астам ($ доллармен) табуы керек болды. Оның тәуекелдік ойындары шетел валютасы, акциялар және туынды құралдары бойынша жүргізілді, сондай-ақ ол қаржаттың қайдан келетінін білмейтін үкіметтермен қарыз шарты жасады. Мысалы, ол Германиядағы Гризейм қаласындағы химиялық компанияның көп бөлігін сатып алғаннан кейін екі жылдан соң инвестициясы 15 есе өсті, себебі компания I. G. Farben құрамына кірді. Оның инвесторлар үшін тартымдылығының бір бөлігі – Kreuger & Toll төлеген жоғары дивидендтер еді. Сондықтан ол осы дивидендтерді төлеу үшін жеткілікті ақшасы бар екеніне көз жеткізуі керек болды. 1932 жылдың басында Кройгердің осы тығырықтан шығуға тырысуларынан қанша шығын келгені анықталған жоқ, бірақ шамамен 50 миллионнан 100 миллион долларға ($ және $ доллармен) бағаланды. Оның алғашқы мемлекеттік қарызы Польшаға берілді, ал Кройгер келісімге қол қойған кезде қаражаттың қайдан келетінін білмеді. Ол Германиямен 125 миллион долларлық ($ доллармен) қарызға келісім жасады, оның шарты бойынша Германия Янг жоспарына қол қоюға және, әрине, оған спирт монополиясын беруге міндеттенді. (Ол қарыз келісіміне дейін Германияның спирт өндірісінің 70% -ын басқарған.) Келісімге қол қойған кезде ол бұл үлкен соманы қайдан алатынын білмеді, бірақ өте бақытты болды. Франция премьер-министрі Аристид Бриан Иварға берген 75 миллион долларды мерзімінен бұрын қайтаруға шешім қабылдады. Француздар бұл соманы 1930 жылдың сәуірінде, Ивардың Германияға алғашқы төлемін жасау мерзімінен бұрын төлеуге келісті. Бұл төлем Иварға алғашқы төлемін жасауға жеткілікті қаражат берді. Бірақ ол премьер-министр Брианмен құтқару келісімі жасасқан жоқ па, әлде оған үлкен сәттілік келді ме, белгісіз. Францияға берілген қарыздың құрылымының арқасында ол 5 миллион доллар ($ доллармен) таба алды. (Қарыз жеңілдікпен берілген, және Франция тек 70 миллион доллар алса да, 75 миллион доллар қайтаруға міндетті болды.)