Кіріспе
Лаутербруннен – Швейцарияның Берн кантонындағы ауыл және муниципалитет. Муниципалитетке Венген, Мюррен, Гиммельвальд, Стехельберг және Исенфлюх ауылдары, сондай-ақ бірнеше шағын елді мекендер кіреді. Лаутербруннен ауылының халқы Венгеннен кем, бірақ қалғандарынан көп. Муниципалитет Берн Альптарының етегінде орналасқан Лаутербруннен аңғарынан (Lauterbrunnental) тұрады. Оны Эйгер, Мёнх, Юнгфрау және көптеген басқа биік шыңдар бақылайды. Ақ Лютшинэмен суға толы аңғарда Сусталь, Зефиненталь және Юнтерштайнбергпен бірге Лаутербруннен аңғарының жоғарғы бөлігі орналасқан. Аңғарда бірнеше мұздықтар бар. Гриндельвальд аңғарымен қатар Лаутербруннен аңғары Интерлакен мен Берн Альптарының басты қыраты арасындағы Берн Оберланд аймағының Юнгфрау бөлігін құрайды. Гриндельвальд сияқты Лаутербруннен да маңызды туристік орынға айналды. Ол Интерлакенмен Берн Оберланд темір жолы арқылы байланысты және Клейне-Шайдегке дейін жететін Венгернальп темір жолының бастапқы станциясы болып табылады. Бұл курорт – Еуропадағы ең биік темір жол болып табылатын Юнгфрау темір жолының бастапқы станциясы және Юнгфрау-Алеч қорғалатын аймағына қақпа.
Lauterbrunnen is a village and municipality in the Interlaken Oberhasli administrative district in the canton of Bern in Switzerland. The municipality comprises the other villages of Wengen, Mürren, Gimmelwald, Stechelberg, and Isenfluh, as well as several other hamlets. The population of the village of Lauterbrunnen is less than that of Wengen, but larger than that of the others. The municipality comprises the Lauterbrunnen Valley (Lauterbrunnental), located at the foot of the Bernese Alps. It is notably overlooked by the Eiger, Mönch, Jungfrau and many other high peaks. The valley, drained by the White Lütschine, comprises the Soustal, the Sefinental and the upper Lauterbrunnen Valley with Untersteinberg. The valley includes several glaciers. Together with the adjacent valley of Grindelwald, the Lauterbrunnen Valley forms part of the Jungfrau Region of the Bernese Oberland, between Interlaken and the main crest of the Bernese Alps. Similarly to Grindelwald, Lauterbrunnen has become a major tourist destination. It is connected to Interlaken by the Bernese Oberland Railway and is the start of the Wengernalp Railway, leading to Kleine Scheidegg. The latter resort is the start of the Jungfrau Railway, the highest railway in Europe and a gateway to the Jungfrau Aletsch protected area.
Топонимика
Лаутербруннен алғаш рет 1240 жылы "in claro fonte" деп аталып, роман тілінде "құндыздық бұлақ" деген мағынаны білдірген. 1253 жылы неміс тілінде сөйлейтіндерге Лиутербруннон деп белгілі болды; ал 1268 жылы қала Лютербруннен деп те жазылған.
География
Лаутербруннен ауылы U пішіндес аңғардың түбінде орналасқан, ол оңтүстікке, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай созылып, Лаутербруннен қабырғасына дейін жетеді. Лаутербруннен аңғары (Lauterbrunnental) Альпі тау тізбегіндегі ең терең аңғарлардың бірі болып есептеледі, егер оның екі жағындағы таулардың биіктігімен салыстырылса. Бұл – кеңдігі сирек бір километрден аспайтын, әрқашан тік және өте тік жартастармен шектелген нағыз жарық. Кейбір жерлерде жартас қабырғаларының биіктігі шамалы. Аңғар осы пішінінің арқасында көптеген сарқырамаларға ие, солардың құрметіне де осылай аталады. Жақын маңдағы таулардан төмен ағатын өзендер аңғардың жартасты қабырғаларына жеткенде, биік сарқырамалар құрайды, олар аңғар деңгейіне жеткенше шашыранды болып жоғалып кетеді. Олардың ең танымал сарқырамасы – Лаутербруннен ауылынан бір километрден кем жерде орналасқан Стауббах сарқырамасы. Биік Стауббах – Швейцариядағы ең биік еркін құлайтын сарқырама. Лаутербрунненге жақын жерде Швейцариядағы ең биік сарқырама – Мюрренбах сарқырамасы да орналасқан. Ауданның 22,4%-ы ауыл шаруашылығына, ал 17,5%-ы орманға бөлінген. Қалған жердің 1,4%-ы құрылысқа (ғимараттар немесе жолдар), 0,7%-ы өзендер мен көлдерге, ал 58,0%-ы өнімсіз жерлерге жатады. Салынған аумақтың 0,7%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 0,5%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жерлердің 13,6%-ы тығыз орманмен, ал 2,0%-ы жеміс ағаштарымен немесе ұсақ ағаштардың шоғырымен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 3,5%-ы жайылым, ал 18,9%-ы альпілік жайылым ретінде пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағын су болып табылады. Өнімсіз аумақтардың 10,3%-ы өнімсіз өсімдіктермен, 31,3%-ы өсімдіктерге өте тасты, ал 16,3%-ы мұздықтармен жабылған.
Елтаңба
Қалалық гербтің сипаттамасы: Көгалды сызықпен бөлінген, жоғарғы жағы күміс түсті, ал астыңғы жағы қара түсті, тік тұрған, кесілген жартылай ибекс бейнеленген. Күміс түсті бөліктен үш көк толқынды жолақ шығады. Үш жолақ ауыл маңындағы үш танымал сарқыраманы көрсетеді.
Демография
Лаутербруннен ауылының 2010 жылғы халқының 22,6% шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (2000–2010 жылдары) халық саны 8,9%-ға азайды. Бұл азаюдың 6,5 пайыздық ұпайы көші-қонға, ал 3,1 пайыздық ұпайы туу және өлім-жітімге байланысты. Халықтың көп бөлігі неміс тілін ана тілі ретінде қолданады (2000 жылы 2483 адам немесе 85,2%). Португал тілі екінші ең көп таралған тіл (143 адам немесе 4,9%), ал үшінші орында хорват тілі тұр (59 адам немесе 2,0%). 42 адам француз тілінде, 40 адам итальян тілінде және 5 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы 453 шаңырақта бір адам тұрды, ал 61 шаңырақта бес немесе одан да көп адам тұрды. 2000 жылы барлығы 1090 пәтер (жалпы санының 40,4%) тұрақты түрде пайдаланылды, 1414 пәтер (52,4%) маусымдық түрде пайдаланылды, ал 196 пәтер (7,3%) бос тұрды. 2010 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 4,3 жаңа тұрғын үй салынды.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Штехельберг пен Шилторн арасындағы канат жолы және орта ғасырдан ерте заманға дейін жұмыс істеген Трахселлауэнен күміс кені – Швейцарияның ұлттық маңызы бар мұражайлық нысаны болып саналады. Гиммельвальд ауылы мен Кляйн-Шейдегг аймағы Швейцарияның мұражайлық нысандар тізіміне енген.
Саясат
2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия Швейцария халықтық партиясы (SVP) болды, ол дауыстардың 29,6%-ын алды. Одан кейінгі үш ең танымал партия – Консервативтік демократиялық партия (BDP) (21,5%), Социал-демократиялық партия (SP) (14,6%) және Либералдық-демократиялық партия (FDP) (14,3%) болды. Федералды сайлауда барлығы 733 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 43,0% құрады.
Экономика
2011 жылы Лаутербрунненнің жұмыссыздық деңгейі 1,9% болды. 2008 жылы муниципалитетте барлығы 1 908 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 147 адам бірінші экономикалық секторда жұмыс істесе, шамамен 55 кәсіпорын осы секторда қызмет етті. Екінші секторда 223 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 35 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 1538 адам жұмыс істеді, оның ішінде 195 кәсіпорын осы секторда қызмет етеді. 2000 жылы 360 жұмысшы муниципалитетке келіп жұмыс істесе, 252 жұмысшы муниципалитеттен шығып жұмыс істеді. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортері болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға шамамен 1,4 жұмысшы келіп тұрады. Жұмыс істейтін халықтың 12,5%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 12,3%-ы жеке көлікпен барады.
Көлік
Лаутербруннен теміржол станциясы Лаутербруннен ауылының орталығында орналасқан. Оған Интерлакенге қатынайтын Бернер Оберланд Бахн пойыздары және Венгенге, Клейн Шейдегге және Гриндельвальдқа қатынайтын Венгернальпбан пойыздары қызмет көрсетеді; Клейн Шейдеггте Юнгфраубанмен) байланыс жасауға болады, ол Эйгер тауының ішінде Юнгфраухохқа дейін көтеріледі. Bergbahn Lauterbrunnen Mürren канат жолы мен қосылатын пойыздың төменгі терминалы негізгі станцияға жақын орналасқан және Мюрренге қызмет көрсетеді. Лаутербруннен станциясынан басқа, Лаутербруннен муниципалитетінің аумағында тағы тоғыз теміржол стансасы бар. Олар Венгвальд, Венген, Оллменд, Венгернальп және Клейне Шейдегг Венгернальпбан желісінде, Эйгерглецшер Юнгфраубан желісінде, ал Грютшальп, Винтергег және Мюррен Bergbahn Lauterbrunnen Mürren желісінде орналасқан.
Білім
Лаутербрунненде халықтың 1155 адамы (39,6%) міндетті емес жоғары орта білімін аяқтаған, ал 230 (7,9%) адам қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 230 адамның 60,0%-ы швейцариялық ерлер, 20,9%-ы швейцариялық әйелдер, 10,0%-ы швейцариялық емес ерлер және 9,1%-ы швейцариялық емес әйелдер. 2010-11 оқу жылында Лаутербрунненде барлығы 247 оқушы сабаққа қатысқан. Муниципалитетте 3 балабақша сыныбы бар, онда барлығы 36 оқушы оқиды. Балабақша оқушыларының 16,7%-ы Швейцарияда тұрақты немесе уақытша тұратын (азамат емес) адамдар, ал 16,7%-ының ана тілі сыныптағы тілден өзгеше. Муниципалитетте 8 бастауыш сынып және 125 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 19,2%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 20,8%-ының ана тілі сыныптағы тілден өзгеше. Сол жылы барлығы 65 оқушымен 3 орта сынып болды. Олардың 10,8%-ы Швейцарияда тұрақты немесе уақытша тұратын (азамат емес) адамдар, ал 10,8%-ының ана тілі сыныптағы тілден өзгеше. Қалған оқушылар жекеменшік немесе арнайы мектепке барады. 2000 жылы Лаутербрунненде 5 оқушы басқа муниципалитеттен келген, ал 45 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыған.
Мәдени сілтемелер
Иоганн Вольфганг фон Гёте "Gesang der Geister über den Wassern" ("Су үстіне рухтардың әндері") поэмасын Лаутербруннендегі Стауббах шарлауығының жанындағы пасторлық үйінде тұрғанда жазды. 1911 жылы континентке саяхат жасаған кезде Дж. Р. Р. Толкин Интерлакеннен Лаутербруннен аңғарына дейін жол жүрді. Кейін аңғардың ландшафты Эльронд Жарты елф және оның халқының мекені Ривенделлдің ойдан шығарылған аңғарының эскиздері мен акварельдері үшін түсінік пен көркемдік үлгі болды. Лаутербруннен 1969 жылғы Джеймс Бондтың "Ең қадірлі қызметінде" фильмінің бірнеше сахналарында көрсетілді, соның ішінде Бондты (Джордж Лейзенби бірінші және соңғы рет ойнаған) Эрнст Ставро Блофельдтің қолдарынан оның сүйіктісі Трейси ди Виченцо драмалық түрде қуғыннан құтқарып, автокөлік жарысында қуғыншыларды шайқап тастады. Шилторн шыңында орналасқан 360 градусқа айналатын Piz Gloria мейрамханасы Блофельдтің тығылған жерін түсіру үшін қолданылды. Фильмде Бонд таудан шаңғымен түсіп, таудың ізіндегі Мюррен ауылына жетеді. Осы орын Forza Motorsport ойындары сериясында "Берн Альптері" деген атпен тау беткейіне енгізілген ойдан шығарылған трасса ретінде пайда болады.