Кіріспе
Канаданың құқықтық жүйесі көп түрлі: оның негіздері ағылшын ортақ құқығы жүйесінде (Британ империясының отаршылдық кезеңінен мұрагерлік алған), француз азаматтық құқығы жүйесінде (француз империясының тарихынан мұрагерлік алған) және әртүрлі Түпкі халықтардың дамытқан жергілікті құқық жүйелерінде жатыр. Канада Конституциясы – елдің жоғарғы заңы, ол жазбаша мәтін мен жазбаша емес конвенциялардан тұрады. 1867 жылғы Конституциялық акт (1982 жылға дейін Британдық Солтүстік Америка актісі деп белгілі болған) парламенттік прецеденттерге негізделген басқаруды бекітті және федералды және провинциялық үкіметтер арасындағы биліктерді бөліп берді. 1931 жылғы Вестминстер статуты толық тәуелсіздік берді, ал 1982 жылғы Конституциялық акт Ұлыбританиямен барлық заңнамалық байланыстарды тоқтатты, сондай-ақ конституциялық түзетулерді қабылдау тәртібін және Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасын қосты. Харта негізгі құқықтар мен бостандықтарды кепілдейді, оларды ешбір үкімет оңай бұза алмайды, бірақ «қарамастан» ережесі Парламент пен провинциялық заң шығарушы органдарға Хартаның белгілі бір бөлімдерін бес жылға дейін күштен шығаруға мүмкіндік береді. Канаданың сот жүйесі заңдарды түсіндіруде маңызды рөл атқарады және конституцияны бұзатын Парламент актілерін жоюға құқылы. Канаданың Жоғарғы Соты – ең жоғарғы сот және соңғы шешім шығарушы орган, оны 2017 жылдың 18 желтоқсанынан бастап Канаданың Бас судьясы Ричард Вагнер басқарады. Оның тоғыз мүшесін премьер-министр мен әділет министрінің кеңесі бойынша генерал-губернатор тағайындайды. Жоғары және апелляциялық деңгейдегі барлық судьялар үкіметтік емес құқықтық ұйымдармен кеңескеннен кейін тағайындалады. Федералды кабинет сондай-ақ провинциялық және аумақтық соттарға судьяларды тағайындайды. Ортақ құқық Квебектен басқа барлық жерде басым, ал Квебекте азаматтық құқық басым. Қылмыстық құқық – тек федералдық жауапкершілікте және бүкіл Канада бойынша біртұтас. Құқық қорғау, соның ішінде қылмыстық соттар, ресми түрде провинциялық жауапкершілікке жатады және провинциялық және муниципалдық полиция күштері арқылы жүзеге асырылады. Алайда, көптеген ауылдық және кейбір қалалық аймақтарда полициялау функциялары федералды Корольдік Канадалық Атты полициясына тапсырылған. Канаданың Түпкі халықтар құқығы Канададағы Түпкі халықтардың жеріне және дәстүрлі іс-әрекеттеріне конституциялық түрде танылған белгілі бір құқықтарды қамтамасыз етеді. Еуропалықтар мен көптеген Түпкі халықтар арасындағы қарым-қатынасты реттеу үшін түрлі шарттар мен сот шешімдері жасалған. Бұл шарттар – кеңестегі Канада Королі мен Түпкі халықтар арасындағы келісімдер, олар кеңесу және бейімделу міндеттемесін көздейді. Канададағы Түпкі халықтар құқығы Түпкі халықтар мен қауымдастықтардың құқықтық дәстүрлерін, әдет-ғұрыптарын және тәжірибелерін білдіреді.
The legal system of Canada is pluralist: its foundations lie in the English common law system (inherited from its period as a colony of the British Empire), the French civil law system (inherited from its French Empire past), and Indigenous law systems developed by the various Indigenous Nations. The Constitution of Canada is the supreme law of the country, and consists of written text and unwritten conventions. The Constitution Act, 1867 (known as the British North America Act prior to 1982), affirmed governance based on parliamentary precedent and divided powers between the federal and provincial governments. The Statute of Westminster 1931 granted full autonomy, and the Constitution Act, 1982 ended all legislative ties to Britain, as well as adding a constitutional amending formula and the Canadian Charter of Rights and Freedoms. The Charter guarantees basic rights and freedoms that usually cannot be over ridden by any government—though a notwithstanding clause allows Parliament and the provincial legislatures to override certain sections of the Charter for a period of five years. Canada's judiciary plays an important role in interpreting laws and has the power to strike down Acts of Parliament that violate the constitution. The Supreme Court of Canada is the highest court and final arbiter and has been led since December 18, 2017, by Richard Wagner, the Chief Justice of Canada. Its nine members are appointed by the Governor General on the advice of the Prime Minister and minister of justice. All judges at the superior and appellate levels are appointed after consultation with non governmental legal bodies. The federal Cabinet also appoints justices to superior courts in the provincial and territorial jurisdictions. Common law prevails everywhere except in Quebec, where civil law predominates. Criminal law is solely a federal responsibility and is uniform throughout Canada. Law enforcement, including criminal courts, is officially a provincial responsibility, conducted by provincial and municipal police forces. However, in most rural areas and some urban areas, policing responsibilities are contracted to the federal Royal Canadian Mounted Police. Canadian Aboriginal law provides certain constitutionally recognized rights to land and traditional practices for Indigenous groups in Canada. Various treaties and case laws were established to mediate relations between Europeans and many Indigenous peoples. These treaties are agreements between the Canadian Crown in Council with the duty to consult and accommodate. Indigenous law in Canada refers to the legal traditions, customs, and practices of Indigenous Nations and communities.
Канада Конституциясы
1982 жылғы Конституция туралы заңның 52-бабына сәйкес, Канаданың Конституциясы – оның жоғарғы құқықтық нормасы болып табылады. Кез келген федералдық, провинциялық немесе аумақтық үкімет қабылдаған, Конституцияға қайшы келетін заң жарамсыз деп есептеледі. 1982 жылғы Конституция туралы заңда Канада Конституциясы осы заңды, осы заңның қосымшасында тізімделген отыз заң мен жарлықты (соның ішінде ең танымал – 1867 жылғы Конституция туралы заң) және осы заңдардың кез келгеніне енгізілген өзгерістерді қамтиды делінген. Алайда, Канаданың Жоғарғы Соты бұл тізімнің толық емес екенін анықтады. 1998 жылғы Квебек сецессиясы жөніндегі мәлімдемеде Конституцияның жазбаша бөлігі ретінде қарастырылатын төрт «негізгі қағида мен ереже» анықталды: федерализм, демократия, конституционализм, құқықтың үстемдігі және азшылықтарға құрмет. Бұл қағидалар Канада Конституциясының бөлігі болғанымен, Канада соттары оларды Конституцияның жазбаша мәтінін күштен шығару үшін пайдаланған жоқ, олардың рөлі тек «бос орындарды толтырумен» шектелді. 1867 жылғы Конституция туралы заң Канада Конституциясының «Біріккен Корольдіктің Конституциясына ұқсас» екенін қарастырғандықтан, Жоғарғы Сот конституциялық конвенциялардың бар екенін мойындады. 1981 жылғы Конституцияны өзгерту туралы резолюцияда Сот конституциялық конвенцияның болуы үшін қажетті үш факторды атады: саяси актерлер жасаған тәжірибе немесе келісім, олардың осы тәжірибені немесе келісімді сақтауға міндетті екендігін мойындауы және осы тәжірибенің немесе келісімнің мақсаты. Сондай-ақ, бұл конвенциялар заң емес екендігі және соттар оларды күшпен орындай алмайтындығы анықталды, бірақ соттар өз шешімдерінде конвенцияларды мойындауы мүмкін. 1867 жылғы Конституция туралы заң провинциялық және федералдық үкіметтерге өкілеттік береді. Федералдық юрисдикцияға қылмыстық құқық, сауда, банк ісі және иммиграция кіреді. Федералдық үкімет сондай-ақ Канаданың «бейбітшілігі, тәртібі және жақсы басқаруы» үшін қажетті заңдарды қабылдауға қосымша өкілеттікке ие. Провинциялық юрисдикцияның маңызды салаларының бірі – мүлік және азаматтық құқықтар, оған мүлік құқығы, шарттар құқығы және отбасы құқығы сияқты азаматтық сипаттағы заңдарды қабылдауға кең өкілеттік кіреді. Провинциялық юрисдикцияға табиғи ресурстар, ауруханалар, муниципалитеттер, білім беру (бірінші ұлттардың резервацияларындағы білім беруден басқа) сияқты басқа да мәселелер кіреді. 1867 жылғы Конституция туралы заңда провинциялар өздерінің жоғары соттарын құрғанда, федералдық үкімет олардың судьяларын тағайындайды делінген. Бұдан өзге, федералдық парламентке федералдық заңдарға қатысты сот жүйесін құру және федералдық және провинциялық соттардың шешімдеріне шағымдарды қарау үшін жалпы апелляциялық сот құру құқығы берілген. Осы өкілеттік федералдық парламенттің Канаданың Жоғарғы Сотын құруына әкелді. 1982 жылғы Конституция туралы заң Канада Конституциясын федералдық және провинциялық заң шығарушы органдардың бірлескен әрекетімен өзгерту тетігін құрды; 1982 жылға дейін оның көп бөлігін тек Ұлыбритания Парламенті ғана өзгерте алатын. Сондай-ақ, онда жеке құқықтарды қамтитын және провинциялық немесе федералдық заңмен бұзылуы мүмкін емес Құқықтар мен бостандықтар Хартиясы бар.
Заңнама
Канада Парламенті мен провинциялық заң шығарушы органдар қабылдаған заңдар Канададағы заңның негізгі көздері болып табылады. 1867 жылғы Конституциялық актінің 91 және 94А баптары федералдық юрисдикцияның ерекше салаларын белгілейді. 92, 92А және 94 баптар провинциялық заңнаманың ерекше салаларын көрсетеді. 95-бап федералдық және провинциялық юрисдикцияның бірлескен салаларын анықтайды. Федералдық Парламент қабылдаған заңдар бастапқыда «Канада газетінде» жарияланады, ол федералдық үкіметтің жүйелі түрде шығарылатын газеті және жаңа заңдар мен ережелерді қамтиды. Федералдық заңдар кейіннен «Канаданың жылдық заңдарында» жарияланады. Федералдық үкімет белгілі уақыттарда федералдық заңдардың жинағын, «Канаданың қайта қарастырылған заңдары» деп белгілейді. Соңғы федералдық жинақ 1985 жылы жасалған. Провинциялардың қабылдаған заңдары да осыған ұқсас тәртіппен жүзеге асырылады. Заңдар провинциялық газетте жарияланады, ол жыл сайын шығарылады және белгілі уақыттарда жинақталады. «Канаданың қайта қарастырылған заңдары» – Канада Парламенті қабылдаған заңдардың федералдық жинағы. Канаданың әрбір провинциясында провинцияның заң актілерінің ұқсас жинағы бар. Британ Колумбиясының қайта қарастырылған заңдары, Альбертаның қайта қарастырылған заңдары, Манитобаның заңдары, Саскачеванның 1978 жылғы қайта қарастырылған заңдары, Нью-Брансуиктің қайта қарастырылған заңдары, Нова-Скотияның қайта қарастырылған заңдары, Принс-Эдуард аралының заңдары, Ньюфаундленд пен Лабрадордың біріктірілген заңдары, Онтарионың қайта қарастырылған заңдары және Квебектің қайта қарастырылған заңдары – Канаданың әрбір провинциясының заң жинағы. Олар барлық негізгі тақырыптарды және әрбір провинция үкіметі қабылдаған заңдардың көп бөлігін қамтиды. Бұл провинциялардың заңдарына қылмыстық құқық кірмейді, себебі Канададағы қылмыстық құқық федералдық Парламенттің ерекше юрисдикциясында болып табылады, ол «Канаданың қайта қарастырылған заңдарына» енгізілген Қылмыстық кодексті қабылдады.
Жалпы құқық
Квебек пен федералды аумақтардан басқа, тоғыз провинция жалпы құқық заңдық дәстүрін ұстанады. Федералды аумақтар жалпы құқықты қолдана отырып, халықтар мен олардың байланысты аумақтары (төменде қараңыз) оны қолданбайды. Сонымен қатар, соттар провинциялық сот актілеріне сәйкес әділдік принципін қолдануға құқылы. Барлық жалпы құқық елдері сияқты, Канада заңдары да stare decisis доктринасын ұстанады. Төменгі соттар жоғары соттардың шешімдерін міндетті түрде орындауы керек. Мысалы, Онтарионың барлық төменгі соттары Онтарио апелляциялық сотының шешімдерімен, ал Британдық Колумбияның барлық төменгі соттары Британдық Колумбия апелляциялық сотының шешімдерімен байланысты. Алайда, ешбір Онтарио соты Британдық Колумбия сотының шешімдерімен, ал ешбір Британдық Колумбия соты Онтарио сотының шешімдерімен байланысты емес. Дегенмен, провинцияның жоғарғы сотының (провинциялық апелляциялық соттардың) қабылдаған шешімдері, басқа провинциялар үшін міндетті болмаса да, көбінесе «әсерлі» деп есептеледі. Тек Канаданың Жоғарғы Соты ғана елдегі барлық төменгі соттарды бір шешіммен байланыстыруға өкілетті, бірақ Жоғарғы Сот өзін-өзі байланыстыра алмайды. Онтарио апелляциялық соты сияқты, көп жұмыс істейтін соттар провинциядан тыс жергілікті құқық мәселелеріне, әсіресе дәлелдер және қылмыстық құқық сияқты мәселелерде жиі басшылыққа алынады. Егер белгілі бір құқықтық мәселе бойынша канадалық шешімдер жеткіліксіз немесе мүлдем болмаса, және канадалық емес құқықтық органға жүгіну қажет болса, ағылшын және американдық соттардың шешімдері жиі пайдаланылады. Ағылшын және канадалық заңдардың ұзақ тарихын ескере отырып, Ағылшын апелляциялық соты мен Лордтар палатасы көбінесе сенімді орган ретінде келтіріледі және олардың шешімдері жиі қолданылады. Бірақ, іс жүзінде, Канададағы ешбір сот ондаған жылдар бойы өзін ағылшын соттарының шешімдерімен байланысты деп жарияламады, және болашақта да мұндай жағдай тумауы мүмкін.
Азаматтық құқық
Тарихи себептерге байланысты Квебек гибридтік құқықтық жүйеге ие. Жеке құқық азаматтық құқық дәстүрін қабылдайды, ол бастапқыда сол кездегі Жаңа Францияда қолданылған Париж обычаяларында көрініс берген. Бүгінде Квебектің jus commune Квебектің Азаматтық кодексінде кодификацияланған. Ал қоғамдық құқық 1760 жылы Жаңа Францияның құлауынан кейін, яғни жеңіске жеткен британдық мемлекеттің құқығына айналды, ол – жалпы құқық. Азаматтық құқық пен жалпы құқық арасындағы ерекшелік 1867 жылғы Конституциялық актіде қарастырылған өкілеттіктердің бөлінуіне негізделмейтінін атап өту маңызды. Сондықтан, провинциялық заң шығарушы орган қоғамдық құқық мәселелерінде, мысалы, Қылмыстық процестік кодекс сияқты қабылдаған заңнаманы жалпы құқық дәстүріне сәйкес түсіндіру қажет. Сол сияқты, федералды парламент жеке құқық мәселелерінде, мысалы, Ажырасу туралы заң сияқты қабылдаған заңдарды азаматтық құқық дәстүріне сәйкес және Квебектің Азаматтық кодексімен үйлесімді түсіндіруге тиіс.
Жергілікті құқықтық дәстүрлер
Канада 900-нен астам түрлі халықтардың бастапқы аумақтарында құрылған, олардың әрқайсысы әртүрлі жергілікті құқықтық дәстүрлерді қолданады. Кри, Блэкфут, Микмак және көптеген басқа да бірінші халықтар, инуиттер және метистер күнделікті өмірде өздерінің құқықтық дәстүрлерін қолданады: келісімшарттар жасау, мемлекеттік және корпоративтік ұйымдармен жұмыс істеу, экологиялық басқару, қылмыстық және отбасылық құқық салаларында. Көпшілігі өз заңдарын дәстүрлі басқару жүйесі арқылы, сайланған лауазымды тұлғалармен және федералды заңдармен қатар сақтайды. Мыңжылдықтар бұрын қалыптасқан құқықтық үлгілер әңгімелер арқылы белгілі және бұрынғы іс-әрекеттер мен жауаптардан, сондай-ақ ақсақалдар мен заң сақтаушылардың үнемі түсіндіруінен туындайды – осы процеске барлық құқықтық дәстүрлер, жалпы құқықтан және азаматтық кодекстерден бастап, қалыптасады. Көптеген құқықтық дәстүрлер ұқсас болғанымен, ешқайсысы кодификацияланбаған, әрқайсысының заңдары мүлдем өзгеше. Көптеген заңдар әңгімелерден бастау алады, ал олар өз кезегінде жазбалар немесе географиялық ерекшеліктер, петроглифтер, пиктограммалар, wiigwaasabakoon және тағы басқалар сияқты белгілерден туындауы мүмкін. Инуит Нунангының басқаруы көптеген ұлттардан тұратын көршісі Денендехтен едәуір өзгеше, себебі Денендехтің әртүрлі Денен заңдары Лингит Аани, Гикссан Лаксип немесе Вет'суветен Ин'тахты басқаратын заңдардан едәуір өзгеше; және олар Хауденосаунне, Ээю Иштей немесе Микмаки заңдарынан да өзгеше. Көптеген жергілікті құқықтық және басқару дәстүрлерінің ортақ белгісі – Анишинабектің дудеман сияқты тайпаларды пайдалану (көпшілігі Гиткссанның Уилпс сияқты аналық желі бойынша құрылған).
Түпкүлкілік құқық
Түпкі халықтар құқығы – Канада үкіметінің өзінің түпкі халықтарымен (Бірінші Ұлттар, метистер және инуиттер) қарым-қатынасына қатысты құқық саласы. 1867 жылғы Конституциялық актінің 91(24)-тарауы федералды парламентке түпкі халықтарға қатысты мәселелер бойынша заң шығарудың ерекше құқығын береді, бұл Үндістан актісімен, әртүрлі сандық шарттармен және осы актілердің шеңберінен тыс топтарды қамтиды.
Әкімшілік құқық
Канадалық әкімшілік құқық – үкіметтер мен мемлекеттік органдардың қызметі мен іс-әрекеттерін реттейтін құқық саласы.
Келісім-шарт құқығы
Жекелеген провинциялар келісімшарт құқығының кейбір принциптерін тауарлар сату туралы заңға кодификациялады, ол ерте ағылшын нұсқаларының үлгісімен жасалған. Квебектен басқа жерлерде келісімшарт құқығының көп бөлігі әлі де жалпы құқық болып табылады, ол жылдар бойы келісімшарт даулары бойынша судьялардың шешімдеріне негізделген. Квебек азаматтық құқық жүйесі болғандықтан, келісімшарт құқығына емес, өз міндеттемелер құқығына ие.
Конституциялық құқық
Конституциялық құқық – Канада Конституциясын соттар арқылы жоруға және қолдануға қатысты Канада құқығының бір саласы. Ол 1867 жылғы Конституциялық актіде, 1982 жылғы Конституциялық актіде және Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасында бейнеленген.
Авторлық құқық
Канаданың авторлық құқық заңы Канада заңдарымен қорғалатын шығармашылық және көркем туындыларға заңдық түрде сақталатын құқықтарды анықтайды.
Қылмыстық құқық
Канададағы қылмыстық құқық федералды үкіметтің ерекше заң шығару құзырына жатады. Қылмыстық заң шығару өкілеттігі 1867 жылғы Конституциялық актінің 91(27)-тармағынан туындайды. Қылмыстық заңдардың көп бөлігі Қылмыстық кодекске, сондай-ақ Бақыланатын есірткілер және заттар туралы заңға, Жастардың қылмыстық әділеті туралы заңға және бірнеше басқа да қосымша заңдарға енгізілген. Провинциялар өздерінің провинцияларында қылмыстық сот процестерін қоса алғанда, сот әділетін басқаруға жауапты, бірақ олар қылмыстық заңдарды қабылдауға құқылы емес. Провинциялар әртүрлі әкімшілік және басқа да салаларда квази-қылмыстық немесе реттеушілік құқық бұзушылықтарды қабылдауға құқылы, және барлық провинциялар кең ауқымды ережелер мен нормалармен осыны істеген.
Дәлелдік құқық
Канада дәлелдеу туралы заңы – Канада Парламентінің 1893 жылы алғаш қабылданған, федералды заң қолданылатын сот ісіндегі дәлелдеу қағидаларын реттейтін заңы. Әрбір провинцияның өзінің азаматтық сот ісінде дәлелдеу құқығын анықтайтын дәлелдеу туралы заңы бар.
Отбасы құқығы
Канададағы отбасылық құқық отбасылық қатынастар, неке және ажырасу мәселелерін реттейтін Канада заңдарының жиынтығын қамтиды. Неке мен ажырасудың мазмұнына қатысты құзыреттілік федералдық үкіметке тиесілі. Провинциялар неке рәсімдерін реттеуде айрықша құзыреттілікке ие. Сондай-ақ провинцияларда некелік мүлік және отбасылық күтім (ерлі-зайыптыларға күтім беруді қоса) туралы заңдар бар.
Адам құқықтары туралы заң
Адам құқықтары Канаданың Құқықтары мен Бостандықтары туралы Хартиясымен конституциялық түрде қорғалады, ол федералды және провинциялық үкіметтерге қолданылады және үкімет әрекеттеріне қатысты жеке тұлғалардың құқықтарын қорғайды. Хартия дін бостандығы, бірлесу бостандығы және сөз бостандығы сияқты негізгі бостандықтарды қорғайды, сондай-ақ жеке ерекшеліктеріне байланысты кемсітуге тыйым салады. Адам құқықтары мемлекеттік және жеке секторға қатысты федералды және провинциялық заңдармен де қорғалады. Адам құқықтары туралы заңдар, әдетте, тұрғын үй, жұмыс және қоғамға көрсетілетін қызметтерде жеке сипаттамаларға байланысты кемсітуге тыйым салады. Канадалық Адам құқықтары туралы заң федералды үкіметке және авиация және банк ісі сияқты федералдық юрисдикцияға бағынатын салаларға қолданылады. Провинциялық адам құқықтары туралы заңдар провинциялық үкіметтерге және провинциялық юрисдикцияға бағынатын өнеркәсіптер мен кәсіпорындарға қолданылады.
Иммиграция және босқындар туралы заң
Канаданың иммиграциялық және босқын құқығы – шетелдік азаматтардың Канадаға кіруімен, олардың кіргеннен кейінгі құқықтары мен міндеттерімен, сондай-ақ оларды елден шығару шарттарымен байланысты құқық саласы. Осы мәселелер бойынша негізгі заң – Иммиграция және босқындарды қорғау туралы заң.
Мұрагерлік құқық
Канададағы мұра құқығы конституциялық тұрғыдан әр провинцияның қарауына жатады. Сондықтан, Канадада мұраны реттейтін заңдар әр провинцияның заңнамасымен қабылданады.
Дәрменсіздік туралы заң
Канада Парламенті 1867 жылғы Конституциялық актінің 91-бабына сәйкес банкроттық және төлем қабілетсіздік мәселелерін реттеуге қатысты ерекше құзыреттілікке ие. Осының нәтижесінде, ол бірнеше заңдарды қабылдады, яғни Банкроттық және төлем қабілетсіздік туралы заң ("BIA") және Ликвидация және қайта құру туралы заң (бұл заң негізінен тек федералдық юрисдикцияға бағынатын қаржы институттарына ғана қолданылады). Осы заңдарды қолдануда провинциялық заңнама маңызды рөл атқарады. BIA-ның 67(1)(b) тармағында "банкротқа қатысты, мүліктің орналасқан және банкроттың тұратын провинциясының заңдарына сәйкес сот орындауынан немесе тәркілеуден босатылған кез келген мүлік" кредиторлар арасында бөліспейді деп айтылған. 1867 жылғы Конституциялық актінің мүлік және азаматтық құқықтар саласындағы провинциялық заңнамасы, төлем қабілетсіздік күйі басталар алдында туындаған қаржылық қиындықтарды реттеуге бағытталған.
Еңбек және жұмыспен қамту құқығы
Канада еңбек құқығы – Канададағы кәсіподақтардың, жұмысшылардың және жұмыс берушілердің құқықтарын, шектеулерін және міндеттерін реттейтін заң жиынтығы. Канаданың жұмыспен қамту құқығы – Канададағы кәсіподаққа мүше емес жұмысшылар мен жұмыс берушілердің құқықтарын, шектеулерін және міндеттерін реттейтін заң жиынтығы. Канададағы еңбек саласын реттеудің көп бөлігі провинциялық деңгейде үкіметтік органдар мен кеңестер арқылы жүзеге асырылады. Дегенмен, федералдық реттеуге бағынған белгілі бір салалар тек федералды еңбек заңнамасы мен стандарттарына ғана жатады.
Патент құқығы
Канадалық патент құқығы – Канада аумағындағы өнертабыстарға патент беру және осы құқықтарды қорғауды реттейтін заң жүйесі.
Процестік құқық
Соттардың жұмысы азаматтық процессуалдық заңдармен реттеледі, олар әр провинцияның азаматтық процессуалдық кодексінде бекітілген.
Мүліктік құқық
Канададағы меншік құқығы – Канада аумағындағы жер, иелік және интеллектуалдық меншікке қатысты жеке тұлғалардың құқықтарын реттейтін заңдар жиынтығы. Ол жеке мүлікті, жылжымайтын мүлікті және зияткерлік меншікті қамтиды.
Құқықтық құқық бұзушылықтар
Канададағы делдалдық құқық Канаданың құзыра аймағындағы делдалдық құқық нормаларын реттейді, Квебек провинциясынан басқа, онда міндеттемелер туралы заң қолданылады.
Тауар таңбалары туралы заң
Канаданың тауар таңбалары заңы ерекше белгілерге, сертификаттау белгілеріне, назар аудару белгілеріне және жоспарланған белгілерге қатысты, белгінің беделін пайдаланатын немесе әртүрлі сатушылардың тауарлары мен қызметтері арасында жаңылыс тудыратын тұлғаларға қарсы қорғауды қамтамасыз етеді.
Сот жүйесі
1867 жылғы Конституция актісіне сәйкес, федералды Парламент және провинциялық заң шығару органдары соттар құруға конституциялық өкілеттікке ие: Парламент – 101-бап бойынша, ал провинциялар – 92(14)-бап бойынша. Алайда, федералдық соттарды құруға берілген өкілеттік провинциялық өкілеттіктен әлдеқайда шектеулі. Провинциялық соттардың құзыреттілігі анағұрлым кең, соның ішінде конституциялық мәселелерді шешуге конституциялық тұрғыдан бекітілген өкілеттік кіреді. 1982 жылғы Конституция актісінің 35-бабы арқылы халықтар өздерінің маңызды құқықтары мен жер иелену құқықтарын сақтайды. Дегенмен, халықтардың сот мәселелерінде қаншалықты билікке ие екендігі әлі толық анықталған жоқ. Әсіресе 1995 жылдан бері Канада үкіметі 35-бапқа сәйкес өзін-өзі басқарудың табиғи құқығын мойындау саясатын ұстанып келеді. Дельгамуукви Гисдайва және Цильхотин ұлты Британдық Колумбияға қарсы сот істерінің нәтижесінде Еуропалық-Канадалық соттардың халықтардың құқықтық жүйелерімен, оның ішінде дауларды шешудің халықтардың құрылымдары арқылы мағыналы қарым-қатынас жасауы қажеттігі расталды. Канаданың Жоғарғы соты – Канаданың ең жоғарғы соты және Канаданың сот жүйесіндегі соңғы апелляциялық сот. Парламент оны 1875 жылы Парламент актісімен «Канаданың жалпы апелляциялық соты» ретінде құрды. 1949 жылға дейін істерді Ұлыбританияның Жеке кеңесінің сот комитетіне шағымдауға болады, ал кейбір істер Канаданың Жоғарғы сотын тікелей айналып өтетін. Жалпы құзыретті жоғары соттар және шектеулі құзыретті соттар бар, олар кейде төменгі соттар деп те аталады. Провинциялар құратын және қолдайтын жоғары соттар бастапқы юрисдикциядағы жоғары соттар мен жоғары апелляциялық соттарға бөлінеді. Бұл соттар кейде Конституция актісінің 96-бабына сілтеме жасай отырып, «96-бап соттары» деп аталады, ол федералды үкіметке осы соттардың судьяларын тағайындау құқығын береді. Олар сонымен қатар қылмыстық және кейбір азаматтық істер бойынша провинциялық соттардан келіп түскен шағымдарды да тыңдайды. Әдетте, келесі апелляциялық шағым жоғары апелляциялық сотқа, әр провинцияның ең жоғарғы сотына беріледі. Провинциялар сондай-ақ өздерінің құзыреттілігі заңмен белгіленген шектеулі құзыретті соттарды құруға құқылы. Бұл соттар көбінесе «Провинциялық соттар» деп аталады, бірақ провинциялар құрған жоғары соттар да провинциялық соттар болып табылады. Провинциялық соттар Қылмыстық кодекске сәйкес, федералды заң бойынша қылмыстық істер бойынша кең құзыреттілікке ие, сонымен қатар шағын талаптар және кейбір отбасылық мәселелер сияқты провинциялық құзыреттілікке жататын мәселелер бойынша шектеулі азаматтық құзыреттілікке ие. Провинциялық соттардың судьяларын провинциялық үкіметтер тағайындайды. Парламент құрған, федералды заңның белгілі бір салаларында мамандандырылған құзыреттілікке ие қосымша федералдық соттар да бар. Бұл соттар – Федералды апелляциялық сот, Федералды сот, Канаданың салық соты және Канаданың әскери апелляциялық соты.