Кіріспе

Алкандардан туындаған химиялық топ (бір сутегі алынған)

Органикалық химияда алкил тобы – бір сутегі атомын жоғалтқан алкан. Алкил аталымы қасақана түрлі алмастыруларға орын беру үшін нақтыланбаған. Ациклді алкилдің жалпы формуласы: CnH2n+1. Циклоалкил тобы циклоалканнан бір сутегі атомын алып тастау арқылы түзіледі және жалпы формуласы: CnH2n. Әдетте алкил үлкен молекуланың бір бөлігі болады. Құрылымдық формулаларда R символы белгілі бір (көрсетілмеген) алкил тобын көрсету үшін қолданылады. Ең кіші алкил тобы – метил, формуласы: CH3.

Қарым-қатынас ұғымдары

Алкилдену — молекулаларға алкил топтарын қосу процесі, көбінесе алкил галоидтар сияқты алкилдеуші заттар арқылы. Алкилдеуші қатерлі ісікке қарсы препараттар — қатерлі ісікті емдеу үшін қолданылатын қосылыстар класы. Мұндай жағдайларда "алкил" термині кең мағынада қолданылады. Мысалы, азотты изаттар — белгілі алкилдеуші заттар, бірақ олар қарапайым көмірсутектер емес. Химияда алкил — басқа молекулалық фрагменттерге байланысқан топ, алмастырғыш. Мысалы, алкил литий реагенттерінің эмпирикалық формуласы Li(алкил) түрінде болады, мұнда алкил = метил, этил және т.б. Диа́лкил эфир — екі алкил тобы бар эфир, мысалы, диэтил эфир |O(CH2CH3)2.

Дәрілік химияда

Дәрілік химияда кейбір химиялық қосылыстарға алкил тізбектерін енгізу олардың липофилділігін арттырады. Бұл стратегия флаванондар мен халкондардың микробқа қарсы активтілігін күшейту үшін пайдаланылған.

Алкил катиондары, аниондары және радикалдар

Әдетте, алкил топтары басқа атомдарға немесе атомдар тобына байланысады. Еркін алкилдер бейтарап радикалдар, аниондар немесе катиондар түрінде кездеседі. Катиондар карбокатиондар деп аталады. Аниондар карбаниондар деп аталады. Бейтарап алкил еркін радикалдарының арнайы атауы жоқ. Мұндай түрлер көбінесе уақытша аралық заттар ретінде кездеседі. Дегенмен, "секундтардан жылдарға дейін" жартылай өмір сүретін тұрақты алкил радикалдары синтезделген. Әдетте, алкил катиондары суперқышқылдарды қолдану арқылы, ал алкил аниондары күшті сілтелердің қатысуында байқалады. Алкил радикалдары фотохимиялық реакция немесе гомолиттік ыдырау арқылы түзілуі мүмкін. Алкилдер органикалық қосылыстардың массалық спектрометриясында жиі кездеседі. Жақсы қарапайым алкилдер (әсіресе метил) жұлдызаралық кеңістікте де табылды.

Этимология

Алғашқы аталатын алкил радикалы этил болды, оны 1833 жылы Либиг немісше "Äther" сөзінен (бұл сөз грекше "aither" сөзінен, яғни "ауа" мағынасында алынған, қазір диэтил эфир деп белгілі зат) және "материя" деген мағынаны білдіретін грекше ύλη (hyle) сөзінен шабыттандырып атады. Одан кейін метил (Дюма мен Пелиго 1834 жылы, "ағаш спирті" деген мағынада) және амил (Огюст Кахорс 1840 жылы) пайда болды. "Алкил" сөзін Иоганнес Вислиценус 1882 жылы немесе одан бұрын енгізді, ол немісше "Alkoholradikale" сөзіне және содан кейін қолданылатын "yl" жұрнағына негізделген.