Кіріспе

Есепке алу және қаржыдағы негізгі капитал тауарларына қатысты ұғым.
Активтер құнының төмендеуі немесе оның құнының бөлінуі.

Есепке алуда амортизация – бұл бір ұғымның екі жағын көрсететін термин: біріншісі – активтің нақты құнының төмендеуі, мысалы, зауыт жабдығының жыл сайын пайдаланылуы мен тозуы салдарынан құнының азаюы; екіншісі – активтердің бастапқы құнының активтер пайдаланылатын кезеңдерге бухгалтерлік есепте бөлінуі (қосқан принцип бойынша амортизация). Осылайша, амортизация – активтердің құнының төмендеуі және материалдық активтің (мысалы, жабдықтың) құнын оның қызмет ету мерзімі ішінде қайта бөлу немесе "құнсыздандыру" әдісі болып табылады. Кәсіпорындар ұзақ мерзімді активтерді есепке алу және салық мақсаттары үшін амортизациялайды. Актив құнының төмендеуі кәсіпорынның немесе ұйымның балансына әсер етеді, ал активті амортизациялау әдісі есепке алу тұрғысынан қарағанда, таза табысқа, демек, олар есеп беретін табыс туралы есепке әсер етеді. Әдетте, құн актив пайдаланылатын мерзімдерге амортизациялық шығыс ретінде бөлінеді.

Амортизацияланатын база

Жалпы алғанда, бағасы – актив үшін төленген сома, оның ішінде активті алуға және пайдалануға келтіруге байланысты барлық шығындар кіреді. Кейбір елдерде немесе белгілі бір мақсаттар үшін қалдық құны ескерілмеуі мүмкін. Кейбір елдердің ережелері нақты актив түрлері үшін қолданылатын пайдалы өмір мерзімін және әдістерін белгілейді. Дегенмен, көптеген елдерде пайдалы өмір мерзімі кәсіби тәжірибеге негізделген, ал әдіс қабылданатын бірнеше әдіс арасынан таңдалуы мүмкін.

Амортизациялық шығындар

Тозу және амортизация табиғи ресурстар (мұнайды қоса алғанда) мен материалдық емес активтер үшін ұқсас түсініктер болып табылады.

Қолма-қол ақшаға әсері

Амортизациялық шығысқа ағымдағы қолма-қол ақша төлеуді қажет етпейді. Алайда, амортизация – кіріс-шығыс есебіндегі шығын болғандықтан, егер кәсіпорын шығындарын өтеуге қабілетті болса (мысалы, пайда таба отырып жұмыс істесе), амортизация ақша ағыны есебінде ақшаның түсу көзі болып табылады. Бұл көбінесе, қолданыстағы активтердің қызмет мерзімі бітіп, операцияларды жалғастыру үшін жаңа активтерді сатып алуға жұмсалатын ақшалай шығындарды өтеуге мүмкіндік береді.

Жинақталған амортизациялық шығындар

Амортизациялық шығындар кәсіпорынның табыс есебінде тіркелсе де, оның әсері көбінесе жеке есепте тіркеліп, еңбек құралдары бойынша жинақталған түрде баланста көрсетіледі, көптеген есеп принциптеріне сәйкес. Жинақталған амортизация қарсы есеп болып табылады, себебі ол баланстағы жинақталған амортизация есебімен тікелей байланысты теріс соманы бөлек көрсетеді. Амортизациялық шығындар әдетте тиісті активке тікелей есептеледі. Кәсіпорын активтерге инвестиция жасамаса немесе оларды сатпаса да, баланста көрсетілген еңбек құралдарының құны төмендейді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл сомалар шамамен нақты құнға жуық болады. Әйтпесе, амортизациялық шығын жинақталған амортизацияға есептеледі. Баланста жинақталған амортизацияны бөлек көрсету активтердің бастапқы құнын баланста сақтауға мүмкіндік береді. Егер жыл ішінде еңбек құралдарына инвестициялар немесе иеліктен шығарулар болмаған жағдайда, активтердің құны ағымдағы және өткен жылғы (P/Y) баланста бірдей болады.

Амортизациялау әдістері

Амортизацияны есептеудің бірнеше әдістері бар, олар көбінесе уақыт өтуіне немесе активтің пайдалану деңгейіне (немесе қолданылуына) байланысты есептеледі.

Аннуитет амортизациясы

Аннуитеттік амортизациялау әдістері уақытқа емес, аннуитет деңгейіне негізделеді. Бұл көлік үшін жүрілген шақырымдар, ал машина үшін – цикл саны болуы мүмкін. Актив алынған кезде оның қызмет ету мерзімі осы белгілі бір қызмет деңгейімен есептеледі. Мысалы, жоғарыдағы көлік өмірі бойы 50 000 шақырым жүретіні болжамдалса, бір шақырымға шаққандағы амортизация мөлшері былай есептелінеді: (17 000 доллар – 2 000 доллар) / 50 000 шақырым = 0,30 доллар/шақырым. Әр жыл сайын амортизациялық шығын, жүрілген шақырымдар санын бір шақырымға шаққандағы амортизация мөлшеріне көбейту арқылы есептелінеді.

Топтық амортизациялық әдіс

Топтық амортизация әдісі бірнеше активтер шоттарын ұқсас амортизация әдісін қолдана отырып амортизациялау үшін пайдаланылады. Активтердің сипаты ұқсас болуы керек және олардың пайдалы өмір мерзімі шамамен бірдей болуы тиіс.

Құрама амортизациялық әдіс

Композиттік әдіс ұқсас емес және қызмет ету мерзімі әртүрлі активтер жиынтығына қолданылады. Мысалы, компьютерлер мен принтерлер бір-бірінен өзгеше, бірақ екеуі де кеңсе жабдықтарының құрамына кіреді. Барлық активтердің амортизациясы тура сызықтық әдіс арқылы есептеледі. Актив Тарихи құныҚұтқару құныАмортизацияланатын сомаҚызмет ету мерзіміЖылдық амортизацияКомпьютерлер $5,500 $500 $5,000 5 $1,000Принтерлер $1,000 $100 $900 3 $300Барлығы $6,500 $600 $5,900 4.5 $1,300Композиттік мерзім – жалпы амортизацияланатын соманы жылдық жалпы амортизацияға бөлу нәтижесі. $5,900 / $1,300 = 4.5 жыл. Композиттік амортизация мөлшерлемесі – жылдық амортизацияны жалпы тарихи құнға бөлу нәтижесі. $1,300 / $6,500 = 0.20 = 20%. Амортизациялық шығыс – композиттік амортизация мөлшерлемесін активтер шотындағы балансқа (тарихи құнға) көбейту нәтижесі. (0.20 * $6,500) $1,300. Амортизациялық шығысқа дебет, жинақталған амортизацияға кредит беріледі. Актив сатылған кезде, түскен сомаға қолма-қол ақша дебеттеледі, ал актив шотына оның бастапқы құны кредиттеледі. Екі арадағы айырмашылық жинақталған амортизацияға есептеледі. Композиттік әдіс бойынша активті сатудан пайда немесе зиян есептелмейді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл логикалық, өйткені композиттік мерзімге дейін және кейін сатылған активтерден туындаған пайда мен зиян өзара теңеседі. Композиттік амортизация мөлшерлемесін есептеу үшін жылдық амортизацияны жалпы тарихи құнға бөліңіз. Амортизациялық шығысты есептеу үшін нәтижені сол жалпы тарихи құнға көбейтіңіз. Нәтижесі қайтадан жылдық жалпы амортизацияға тең болады. Ақылға қонымдылығы сонда, амортизациялық шығыс жылдық жалпы амортизацияға тең болуы керек, алдымен бөліп, содан кейін сол санға көбейтудің қажеті жоқ.

Салықтық амортизациялау

Көптеген табыс салығы жүйелері бизнесте немесе табыс алу үшін пайдаланылатын активтердің құнын қалпына келтіру үшін салық шегерімін жасауға мүмкіндік береді. Мұндай шегерімдер жеке тұлғалар мен компанияларға рұқсат етіледі. Егер активтер қазіргі уақытта тұтынылса, шығындар шығыс ретінде шегерілуі немесе сатылатын тауарлардың құнының бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Қазіргі уақытта тұтылмаған активтердің құны, әдетте, кейінге қалдырылуы және уақыт өте келе, мысалы, амортизациялау арқылы қалпына келтірілуі тиіс. Кейбір жүйелер активтерді сатып алған жылы шығынды толық, кем дегенде ішінара шегеруге мүмкіндік береді. Басқа жүйелер амортизациялық әдісті немесе пайызды пайдалану арқылы амортизациялық шығындарды белгілі бір мерзімге рұқсат етеді. Ережелер елдер бойынша әртүрлі болып келеді және активтің түріне немесе салық төлеушінің түріне байланысты ел ішінде де өзгеріске ұшырауы мүмкін. Қаржылық есептілік үшін амортизациялық мерзімдер мен әдістерді анықтайтын көптеген жүйелер салық мақсаттарында да сол мерзімдер мен әдістерді қолдануды талап етеді. Көптеген салық жүйелері жылжымайтын мүлікке (ғимараттар және т.б.) және жылжымалы мүлікке (жабдықтар және т.б.) қатысты әртүрлі ережелерді ұсынады. Салық салынатын табысты азайту: Салық амортизациясын талап ету салық салынатын табысыңызды төмендетеді. Бұл сіздің салық төлеуіңізді айтарлықтай азайтады, нәтижесінде жыл сайын сіздің қалтаңызға көбірек ақша қалады. Ақша ағынын жақсарту: Салық жүктемесін азайту арқылы сіз жылдық ақша ағыныңызды арттырасыз. Бұл, әсіресе, жалға берілетін мүліктерге инвестиция салатын инвесторлар үшін пайдалы. Инвестициядан түскен табысты барынша арттыру: Амортизация – қолма-қол ақша төлемі жоқ шегерім, ол жыл сайын сіздің қалтаңыздан шықпайды. Оны талап ету сіздің инвестициялық мүлігіңізден максималды пайда алуыңызды қамтамасыз етеді. Мүліктің құнының өсуі: Мүлігіңіздің нарықтық құны өссе де, сіз ғимараттың және оның жабдықтарының құнын амортизациялау арқылы төмендетуге болады, бұл инвестицияның тиімділігін арттырады.

Капиталды түзетулер

Жалпы қолданылатын жүйе бойынша жыл сайын амортизацияланатын активтер құнының белгілі бір пайызын шегеруге рұқсат етіледі. Бұл көбінесе, Ұлыбританиядағыдай, капиталдық жәрдемақы деп аталады. Жеке тұлғалар мен кәсіпорындарға бағалау жылында немесе одан бұрын пайдалануға берілген активтер бойынша шегерім жасауға рұқсат беріледі. Канаданың капиталдық шығындар жөніндегі жәрдемақысы – активтер класы немесе түрі бойынша белгіленген пайыздық үлес. Пайыздық мөлшерлемелер активтің түріне қарай анықталады. Фиксирленген пайызды қолданыстағы активтердің салық базасымен көбейту арқылы капиталдық жәрдемақы шегерімі анықталады. Бұл пайыздық мөлшерлемелер елдің салық заңдарында немесе ережелерінде көрсетілген. Капиталдық жәрдемақы есептеуі активтердің жалпы жиынтығына, жылдық топтамаларға (винтаждық топтамалар) немесе активтер кластары бойынша топтамаларға негізделуі мүмкін. Амортизацияның үш ғана әдісі бар.

Салықтық өмір және әдістер

Кейбір жүйелер салық органы анықтаған мүлік санаттарына негізделген пайдалы өмірді анықтайды. Канадалық кіріс агенттігі мүліктің түріне және оның қолданылу жолына байланысты көптеген санаттарды белгілейді. АҚШ-тың амортизация жүйесінде, Internal Revenue Service активтердің пайдалы өмір кестесі мен қолданылатын әдістерді қамтитын егжей-тегжейлі нұсқаулық жариялайды. Кесте сонымен қатар, жиі қолданылатын белгілі бір активтердің (мысалы, кеңсе жиһазы, компьютерлер, автомобильдер) белгіленген пайдалы өмір мерзімін де қамтиды, ол бизнес қолданылу мерзімінен басымдыққа ие. АҚШ салық амортизациясы салық төлеушінің таңдауы бойынша қос кеміту әдісінен түзу сызықты әдіске немесе түзу сызықты әдіске ауысу арқылы есептеледі. IRS кестелері актив пайдалануға берілген әр жылға оның бастапқы құнына қолданылатын пайыздық үлестерді көрсетеді. Амортизациялық төлемдер актив пайдалануға берілген кезде ғана есепке жатады.

Қосымша амортизациялық шығындар

Көптеген жүйелер ағымдағы салық жылында сатып алынған амортизацияланатын активтердің құнының бір бөлігін қосымша шегеруге мүмкіндік береді. Ұлыбритания жүйесі бірінші жылғы капитал салығын 50 000 фунт стерлинг көлемінде ұсынады. АҚШ-та мұндай екі шегерім бар. 2013 жылға дейін материалдық иеленуші мүліктің толық құны 500 000 долларға дейін шегерілуге болады. Жыл ішінде осындай мүлікті 2 000 000 доллардан астам сатып алған кәсіпорындар үшін бұл шегерім толығымен жойылады. Сонымен қатар, көптеген басқа амортизацияланатын материалдық иеленуші мүліктің құнының 50 пайызын бірінші жылғы қосымша амортизациясы шегерім ретінде қарастырылады. Тағы да кейбір жүйелерде бірінші жылғы немесе үдетілген салық жеңілдіктері бар.

Жылжымайтын мүлік

Көптеген салық жүйелері ғимараттар мен жерді жақсарту үшін ұзартылған амортизациялау мерзімдерін белгілейді. Мұндай мерзімдер пайдалану түріне қарай өзгеруі мүмкін. Көптеген мұндай жүйелер, АҚШ сияқты, жылжымайтын мүлікті амортизациялауға тек тура сызықты әдіс немесе құнының кішкентай белгіленген пайызын қолдануға рұқсат береді. Әдетте, қараусыз жерге амортизациялық салық жеңілдігі берілмейді. АҚШ-та тұрғын үйлерді жалға беруге арналған ғимараттар 27,5 жылдық немесе 40 жылдық мерзімде, басқа ғимараттар 39 жылдық немесе 40 жылдық мерзімде, ал жерді жақсарту 15 жылдық немесе 20 жылдық мерзімде амортизацияланады, барлығы тура сызықты әдіс қолданылады.

Орташалау ережелері

Амортизациялық есептеулер, егер бизнеске тиесілі әрбір актив бойынша жүргізілсе, көптеген тіркемелерді қажет етеді, әсіресе активтер сатып алынғаннан кейін қосылғанда немесе жартылай сатылғанда. Дегенмен, көптеген салық жүйелері бір жыл ішінде сатып алынған ұқсас типтегі барлық активтерді бір "пулға" біріктіруге рұқсат береді. Амортизация содан кейін пулдегі барлық активтер үшін бір есептеу ретінде жүзеге асырылады. Бұл есептеулер активтерді сатып алу күні туралы болжамдар жасауды талап етеді. АҚШ жүйесі салық төлеушіге жеке мүлік үшін жарты жылдық конвенцияны немесе жылжымайтын мүлік үшін айдың ортасы конвенциясын пайдалануға мүмкіндік береді. Мұндай конвенция бойынша, белгілі бір типтегі барлық мүлік сатып алу кезеңінің ортасында сатып алынған болып есептеледі. Сатып алу кезеңінде (және активтердің қызмет мерзімі жылдың толық саны болса, соңғы амортизациялық кезеңде) толық кезеңнің жартысы көлемінде амортизацияға рұқсат беріледі. АҚШ ережелері бойынша, егер жыл ішіндегі сатып алынған мүліктердің 40% -ынан астамы соңғы тоқсанда болса, онда әрбір мүлік бойынша тоқсанның ортасы конвенциясы қолданылуы тиіс.