Кіріспе

Австралияда өткізілетін моторлық жарыс – автомобиль жарысы.

Австралия Гран-приі – жыл сайынғы моторлық жарыс шарасы, Формула-1 жарыстарын 2035 жылға дейін өткізуге келісім шарт бойынша міндетті. Австралияда өткізілетін ең көне автоспорт жарыстарының бірі – Гран-при 1928 жылы Филипп аралында алғаш рет өткізілгеннен бері 23 түрлі трассада кезекпен ұйымдастырылып келеді. Жарыс 1985 жылы Формула-1 әлем чемпионатының бір бөлігіне айналды. 1996 жылдан бері ол Мельбурндағы Альберт Парк трассасында өткізілуде, бірақ 2020 және 2021 жылдары COVID-19 пандемиясының салдарынан жарыстар жойылды. Одан бұрын жарыс Аделаида қаласында өткізілген.

Соғысқа дейінгі кезең

1927 жылы "Австралия Гран-приі" деп аталған шара, Goulburn Racecourse жарыс жолында шөп бетінде спринттер сериясы ретінде өткізілсе, Австралия Гран-приінің 1928 жылы Филипп аралындағы жол трассасында өткен 100 мильдік жол жарысы ретінде басталганы қабылданған. Алғашқы жарысты Артур Уэйт жеңіп алды, бұл, әдетте, Austin Motor Company қолдауымен жасалған, өзгертілген Austin 7 машинасы болды. 1929 жылы алғаш рет "Австралия Гран-приі" деп аталған жарыстар сегіз жыл бойы төртбұрышты топырақ жол трассасында жалғасты. Bugatti машиналары 1929 жылдан 1932 жылға дейін қатарынан төрт рет жеңіске жетті. Филипп аралындағы соңғы жарыс 1935 жылы өтті, ал титул үш жылға тоқтап қалды. 1936 жылы Бокс күні Оңтүстік Австралияның Виктор Харбор қаласында Оңтүстік Австралияның 100 жылдығына арналған AGP стиліндегі шара өтті, содан кейін 1938 жылы Австралия Гран-приі атағы қайта жаңғыртылды, бұл болашақта әлемдегі ең танымал жарыс трассаларының біріне айналатын Mount Panorama трассасының салтанатты ашылуына орай. Трассаға бір жылдан кейін салынатын битумды жабынмен жаңа ғана аяқталған, ағылшын Питер Уайтхед жергілікті машиналардан асып түсетін жаңа ERA B типіндегі воитуретке отырып жарысты жеңіп алды. 1939 жылы Оңтүстік Австралияның Лобетал қаласының жанындағы Лобетал трассасында тағы бір жарыс өтті, содан кейін ел Екінші дүниежүзілік соғысқа ұшырады.

Соғыстан кейінгі алғашқы жарыстар

Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары жарыстар сирек өткізілді, бәсекелестер соғысқа дейінгі машиналарды пайдаланды, жанармай мен шиналардың рационированиеленуіне байланысты барлық керек-жарақтарын қолдан келгенше жинап келді. Маунт Панорама 1947 жылы соғыстан кейінгі алғашқы Гран-приге табан тіреп, Австралия Автомобиль қауымдастығының ынтасымен Австралия штаттары арасында кезекті түрмен жарыс өткізу жүйесін бастады. Жарыста жеңіске жеткендердің арасында өндірістік спорттық автомобильдер мен Австралияның арнайы жасалған машиналары болды. Жарыс уақытша әуежай трассаларында және Point Cook, Leyburn, Nuriootpa және Narrogin сияқты қалалық көшелерде өтті. 1952 жылы жарыс Маунт Панорамаға оралғанда, Даг Уайтфорд жаңадан импортталған Talbot Lago Formula One машинасымен жеңіске жетіп, болашаққа бағыт көрсетті. Гран-при машиналары ескі Maserati және OSCAs, сондай-ақ кішкентай Coopers түрінде көріне бастады, бірақ жергілікті машиналардан артық екенін дәлелдеуге асықпады. Австралияның арнайы машиналарының дәуірі аяқталуға жақын болды, бірақ Стен Джонстың керемет Maybach негізіндегі арнайы машиналар сериясы келесі бірнеше жылға үміт сыйлады. Лекс Дэвисон бірнеше жыл бойы кішкентай Formula 2 шассилерінде спорттық автомобильдердің қозғалтқыштарымен тәжірибе жасады және 1954 жылы Jaguar қозғалтқышы бар Formula 2 HWM машинасымен төрт жеңісінің біріншісін алды, ал өткен жылы Уайтфорд үшінші және соңғы Гран-при жеңісін тойлады. Алғаш рет жарыс машиналарын Мельбурн қаласының орталық бөлігіндегі Альберт Парк көлінің маңындағы көшелерде гүрсілдеп өтті. Бұл трасса төрт жыл бойы Австралияға Еуропалық Гран-при жарыстарының мәресін сезіндірді, 40 жылдан кейін ол көп өзгертілді және 1996 жылғы Австралия Гран-присіне қазіргі заманғы Formula One әлем чемпионатының өтетін орны ретінде пайдаланылды. Джек Брэбхам 1955 жылы Оңтүстік Австралиядағы Порт Уэйкфилд трассасында өзінің алғашқы үш AGP жеңісін алды. Бұл жарыс маңызды болды, өйткені Брэбхам Bristol қозғалтқышы бар Cooper T40 машинасымен басқарды, бұл Гран-приде жеңіске жеткен алғашқы артқы қозғалтқышты машина еді. 1956 жылы Гран-при Альберт Паркке оралды, Мельбурн Олимпиада ойындарының жылында Еуропалық командалар тобын қабылдады, олар Стерлинг Мосс және 250F Гран-при машиналары мен 300S спорттық жарыс машиналарын әкелген Maserati жарыс командасымен басқарылды. Мосс Гран-приді Maserati командаласы Жан Бехрадан жеңіп алды. 1956 жылғы жарыс Гран-придің келесі ұлы дәуірін бастады.

Тасман формуласы

Жарысқа инженер-жүргізуші Джек Брэбхамның ықпалы артты, ал одан бірнеше жыл кейін жаңа зеландиялық Брюс Макларен жарысты түбінен өзгертті. 1955 жылы алғаш рет Гран-приді жеңген Брэбхам, өзінің алғашқы ағылшын жарысынан әкелген Cooper T40 Bristol көлігінде, еуропалық қыста Cooper-дің жаңа жетістіктерін сынап көрді, содан кейін Брэбхам өзінің жеке машиналарын жасауды бастамас бұрын Австралия мен Жаңа Зеландияға Cooper Climax Гран-при машиналарын жеткізе бастады, сондай-ақ Lotus шассилерінің пайда болуы австралиялық "арнайы" машиналарын толығымен жойды. Еуропалық Формула-1 1.5 литрлік регламентпен шектелгендіктен, үлкен қуатты 2.5 литрлік австралиялық көліктер еуропалық командалар үшін өте тартымды болды. 1962 жылдың жазында BRM Grand Prix командасы Австралияда гастрольде болғанда, Тасман сериясына айналған идея қалыптасты. 1963 жылдан 1969 жылға дейін еуропалық Формула-1 командалары мен жүргізушілері еуропалық қыстарды Австралия мен Жаңа Зеландияда жарыспен өткізді, бұл аймақта жарыс спортының алтын ғасырына айналды, сол кезде Австралия Гран-присі (және Жаңа Зеландия Гран-присі) жаздың бағалы маржандарына айналды. Тасман формуласының танымалдылығы 1966 жылғы Формула-1-дегі "қуатқа оралуға" тікелей себеп болды. Repco компаниясымен бірге жылдар бойы Брабам машиналарын, ал ақырында Тасман сериясындағы Oldsmobile негізіндегі Repco V8 қозғалтқыштарын жетілдіру Джек Брэбхамға Формула-1-де күтпеген үстемдікке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ол жарысқа дайын, жеңіл көлігімен Ferrari және британдық "гаражистерін" ауыр, техникалық тұрақсыз немесе жеткіліксіз қуатты көліктерімен күрестіруге мәжбүр етті, бұл 1967 жылы Lotus Cosworth пайда болғанға дейін жалғасты. Сол дәуірдің Формула-1 жұлдыздарының барлығы Тасман сериясына қатысты, олардың ішінде әлем чемпиондары Джим Кларк, Джон Суртис, Фил Хилл, Джеки Стюарт, Грэм Хилл және Йошен Риндт, сондай-ақ F1 жүргізушілері Тимми Майер, Педро Родригес, Пирс Курейдж, Cooper, Lotus, Lola, BRM командаларының жетекшілері, тіпті төрт дөңгелекті Ferguson P99 және, ақырында, Ferrari, Джек Брэбхам, Брюс Макларен, Денни Хулм, Крис Амон, Франк Гарднер, Франк Матич, Лео Геогеган және Кевин Бартлетт сияқты жергілікті жұлдыздармен жарысты. Брэбхам Гран-приді үш рет, Макларен екі рет, Кларк екі рет жеңіп алды, екіншісі оның қайғылы қазасына дейінгі соңғы маңызды жеңісі болды, ол 1968 жылы Сандаун Raceway-де өткен Австралия Гран-приінде Крис Амонмен қызықты күреске түсіп жеңіске жетті. 1966 жылы Грэм Хилл жарыста жеңіске жетті, ал 1969 жылы Амон соңғы Тасман формуласы жарысында жеңімпаз атанды, ол Лейксайд жарыста Ferrari командаласы Дерек Беллді оқшау жеңіске жеткізді.

Формула 5000

Онжылдықтың соңына қарай еуропалық командалар ұзақ үй маусымдарына байланысты Тасман сериясына қатысуға көбірек тартынды, сонымен қатар 3.0 литрлік F1 қозғалтқыштарының 2.5 литрлік нұсқаларын жасауға мәжбүр болды. Жергілікті Тасман автомобильдерінің саны да азайды, ал бастапқыда Австралия Гран-приінің болашағы ретінде 2.0 литрлік Тасман нұсқасын таңдағаннан кейін, қазірдің өзінде орнықты Formula 5000-ге деген үлкен қолдау CAMS-тің шешімін қабылдауына себеп болды. 1970 жылдардың бірінші жартысында Тасман сериясы негізінен Formula 5000 жарыскерлері үшін жергілікті серия ретінде жалғасты, бірақ 1976 жылы Австралия мен Жаңа Зеландия кезеңдері бөлініп, Австралия Гран-приі қалдықтарынан бөлініп, тағы да дербес жарысқа айналды. Осы кезеңде бұрынғы Тасман жұлдыздары Матич, Геогеган және Бартлетт жаңа буын жүргізушілердің пайда болуымен жарыстарын жалғастырды, олардың кейбіреулері, Гарри Купер (Elfin) және Грэм МакРей өз машиналарын жасады, ал Макс Стюарт, Джон МакКормак және Альфредо Костанцо негізінен Lola болған еуропалық машиналарды пайдаланды. Матич Стюарт пен МакРей жеңіске жеткенге дейін өз машиналарынмен екі Гран-приде жеңіске жетті. 1970 жылдардың соңына қарай жарысқа Алан Джонс және Ларри Перкинс сияқты Еуропадан оралған антиподалар да қатысты, ал 1977 жылы Уорвик Браун жеңіске жетті. Ал 1976 жылы, саяхаттық автомобильдер жарысының жүргізушісі Джон Госс Австралия Гран-приі мен Батерст 1000 саяхаттық автомобильдер жарысын жеңіп, ерекше жетістікке қол жеткізді.

Калдер паркі

Экономиканың құлдырауы және 1970-ші жылдардың соңында C тобының туристік автомобильдерінің жергілікті жарыстарда басымдықтың күшеюі Формула 5000-ның аяусыз күйреуіне себеп болды. 1980 жылға қарай, жаңару туралы шешім тағы да жақын болды; алайда, Формула 1-де Алан Джонстың көрсеткен нәтижесі кәсіпкер Боб Джейнге Формула 1-ді Гран-при Формуласы ретінде қайтаруға мүмкіндік берді. 1980 жылғы жарыс Джейннің Кальдер Парк Raceway трассасында өтіп, Формула 1 және Формула 5000 автомобильдерінен құралған, сондай-ақ Австралиялық Formula Atlantic автомобильдерінің – Formula Pacific нұсқасымен толықтырылды. Жаңадан әлем чемпионы атанған Джонс өзінің Williams Ford көлігімен барлығын басып өтті, бірақ жарысқа тек екі F1 машинасы қатысты (екіншісі – Бруно Джакомелли жүргізген Alfa Romeo 179). F5000-нің тоқтаусыз құлдырауы Джейнге келесі төрт Гран-приді Formula Pacific (кейін Formula Mondial деп аталды) санатына шоғырландыруға және Formula One жүргізушілерін жергілікті жарысшылармен, көбінесе Ralt RT4 автомобильдерінен құралған топтарда жарысуға шақыруға мүмкіндік берді. Бразилиялық Роберто Морено осы кезеңде үстемдік құрып, төрт жарыстың үшеуінде жеңіске жетті, ал 1982 жылғы жарысты болашақ төрт дүркін әлем чемпионы Ален Простқа жол берді. Джейннің әлем чемпионатын Кальдер Паркке әкелуге жасаған тырысы сәтсіз аяқталды, Мельбурнның басқа трассасы Сэндоунның ұсынысы да осылай болды (бірақ Сэндоун 1984 жылы жаңартылған трассасына Дүниежүзілік спорттық автомобильдер чемпионатының бір кезеңін өткізе алды). Шындығында, Формула 1 Мельбурннан әлдеқайда тартымды ұсынысқа тартылды, бірақ ол 1982 жылғы Формула 1 күнтізбесінде резервтік жарыс ретінде тізілген.

Аделаида (1985-1995)

Австралия Гран-приі 1985 жылы Аделаидадағы көше трассасында өткен FIA Formula One әлем чемпионатының кезеңіне айналды. 1995 жылы Формула 1 маусымында соңғы рет жарыс өткізген Аделаида көше трассасы қиын, талапты және күрделі трасса ретінде танымал болды, ол көбінесе жарыстардың тозуына себеп болатын жарыстарды ұсынатын. Бұл жарыс жүргізушілерге, командаларға және жанкүйерлерге өте ұнады. Командалар Аделаидаға келгенде, олар мұндағы мерекелік атмосфераны қатты ұнататын. Формула-1 әлем чемпионатының құрамына енгізілген алғашқы Австралия Гран-приі сонымен қатар 50-ші AGP болды. Жаңа 3,78 км Аделаида көше трассасында бразилиялық Айртон Сенна Lotus-Renault машинасымен 1:19.843 уақыт көрсетіп, полюсте тұрды. Жарыс Сена мен фин Кеке Росберг арасындағы күрес болды, ол Williams-Honda машинасымен соңғы рет жарысқа қатысты. 1985 жылғы F1 маусымының соңғы жарысы қатты ыстық жағдайда өтті, бірақ жоспарланған 82 айналымның барлығы да аяқталды. Росберг француз Жак Лаффит пен Филипп Стрейфтен (Ligier-Renault) 43 секундқа озып шықты. Олар Брабам тік жолының соңындағы шашы тісте соқтығысты, себебі Стрейф соңғы айналымда өту әрекеті жасағанда машинасының аспасы бұзылып қалды, бірақ бұл зейнеткерлікке жеткіліксіз болды. Үш дүркін әлем чемпионы австриялық Ники Лауда осы жарыста Формула 1-дегі соңғы жарысын өткізді. McLaren машинасымен 16-шы орыннан бастаған ол 57-ші айналымда көшбасшы болды, бірақ тежегіштердің жетіспеуінен қабырғаға соқтығып, Формула 1 мансабының қайғылы аяқталуына себеп болды. Австралияның 1980 жылғы F1 маусымының әлем чемпионы Алан Джонс жарыста Lola-Hart машинасымен қатысты. 19-шы орыннан бастаған Джонс стартта тоқтап қалды, бірақ 20-шы айналымда 6-шы орынға дейін жетті, бірақ айналым соңында электрлік ақаулықтан зейнеткерлікке шықты. 1986 жылғы жарыс жүргізушілер чемпионаты үшін үш жақты күрес болды. Британдық Найджел Манселл мен бразилиялық Нельсон Пике (Williams-Honda) және француз Ален Прост (McLaren-TAG/Porsche) жүргізушілер титулы үшін жарысты. Манселл титулды кепілдендіру үшін үшінші орынға жеткені жеткілікті болды, ал Прост пен Пике жеңіске жетіп, Манселл төртінші немесе одан төмен орынға ие болуын қажет етті. Финн Кеке Росберг McLaren машинасына зақым келтірген соқтығысқа дейін 62 айналымда көшбасшы болды; бұл 1982 жылғы чемпионның Формула 1-дегі соңғы жарысы болды. 20 айналым қалғанда алдыңғы үштікте болған Манселлдің Williams машинасы Брабам тік жолында артқы дөңгелегінің жарылуынан кейін қатты механикалық ақауға ұшырады, нәтижесінде машинаның едені битумды бетке сүйреліп, көптеген ұшқындар шашырады. Манселл машинаны басқаруға тырысып, қауіпсіз тоқтатуға жеткізді. Прост көшбасшы болды, ал Манселлдің командаласы Пике сақтық шарасы ретінде пит-ке барды, француз жарыс пен чемпионатта жеңіске жетті. Прост жарыстың ортасында дөңгелегінің жарылуын бастан кешірді және жанармайды ысырап етпеу үшін жарыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай тоқтады, ол 1985 жылғы Сан-Марино Гран-приінен салмағы төмен болғандықтан дисквалификацияланғаннан бері аяқтаған әрбір жарыста жасаған. 1987 жылы Герхард Бергер Ferrari машинасымен жеңіске жетті, ал Айртон Сенна екінші орынға ие болды, бірақ Lotus үшін соңғы жарыста техникалық ережелерді бұзғандықтан дисквалификацияланды; Бергердің командаласы Микеле Альборето екінші орынға көтеріліп, Ferrari командасы 1-2 нәтиже көрсетті. 1988 жылғы жарыс турбо дәуірінің соңғы Гран-приі болды, онда Ален Прост McLaren командаласы және жаңадан әлем чемпионы атанған Айртон Сеннадан жеңіске жетті, ал Lotus командасының бұрынғы чемпионы Нельсон Пике үшінші орын алды, нәтижесінде Honda турбосы бар үш команда да подиумға көтерілді. Бұл жарыс McLaren Honda командасының 15 жеңісі мен 16 жарыста 15-ші орынды алған толық үстемдігінің көрсеткіші болды, Формула 1 тарихында бұрын-соңды болмаған және болашақта да болмайтын үстемдік. 1989 жылғы жарыс қатты жаңбырмен өтті және жүргізушілер, әсіресе Прост, жарысты бастағысы келмеді, өйткені жағдай өте ылғалды болды, әсіресе Брабам тік жолында. Бұл оқиға Сузукадағы Жапон Гран-приінде болған даулы оқиғалардан кейін болды, онда Прост жек көретін командаласы Сеннаға соқтығысты, ал Сенна қайтадан жолға шықты және жолда 1-ші орын алды, бірақ саяси талқылаулардан кейін Сузукадағы пит-жолына дейінгі шиканды кескені үшін дисквалификацияланды; оның салдары жарыста байқалды. McLaren Сеннаның дисквалификациясына шағымдануға шешім қабылдады; сондықтан Сеннаның чемпиондық жеңіс мүмкіндігі әлі де бар еді. Жарыс біраз уақытқа кейінге қалдырылды және жарысты бастау керек пе, жоқ па деген талқылаулар болды. Сенна бірінші орыннан жеңіске жетті және жарысқа шығуға ниетті болды. Жаңбыр трассаны су басып, жағдай нашар болды, бірақ жүргізушілер, соның ішінде Прост, келісім берді және жарыс басталды. Бірақ күмәнданышпен қараған Прост бір айналымнан кейін шығып қалды; ал бұрынғы жарыстан әлі де қатты стресспен жүрген Сенна дереу мүмкіндігінше жылдам жүргізуге кірісті. Бірінші айналым соңында бельгиялық Тьерри Бутсен мен италиялық Риккардо Патресе машиналарының баяу Minardi машинасының кешігуіне байланысты Сенна Мартиниден таңғажайып 9 секундқа озып кетті. Williams машиналары Мартиниден озып кетті, бірақ үшінші айналым соңында Сенна екінші орындағы Бутсеннен 23 секундқа озып кетті. Алайда, осындай үлкен артықшылыққа қарамастан, Сенна өте қауіпті тәуекелдерге баруын жалғастырды, өйткені Формула 1 бразилиялыққа үстемдік еткендіктен, ол басқа көптеген жүргізушілер бармайтын тәуекелдерге баруға бейім болды. 13-ші айналымда Брабам тік жолынан төмен түскенде Сенна британдық Мартин Брундлдің Brabham Judd машинасына жақындады, ал Брундл Сеннаға жол беруге шешім қабылдады. Бірақ Сенна қалың шаңнан көре алмады; және бразилиялық жылдамдығын баяулатпады, нәтижесінде Брундл машинасының артқы бөлігіне соқтығысып, алдыңғы сол дөңгелегі мен аспасын жыртып, бразилиялықтың зейнеткерлікке шығуына себеп болды. Бұл Простқа үшінші жүргізушілер чемпионатының жеңісін сыйлады; McLaren шағымы әлі де қаралып жатқан жоқ, бірақ Сенна ұпал алмағандықтан, тіпті оның Жапон Гран-приінің жеңісі күшінде болса да, Простқа жете алмады, және бұл тек күшін жойған ғана емес, Сенна 100 000 доллар айыппұл мен алты айға дисквалификацияланды, екеуі де кейіннен жойылды. Бутсен жарысты екі сағаттық уақыт шегіне жеткеннен кейін жеңіске жетті. 1990 жылғы жарыс Формула 1 әлем чемпионатының 500-ші жарысы болды; және ол Сузукадағы тағы да бір даулы оқиғадан кейін өтті. Сенна жарыстың бірінші айналымында Простқа соқтығысты; және ол екінші рет жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Австралия Гран-приі осы жылы өте қызықты жарыс болды: Сенна 61 айналымға дейін көшбасшы болды, бірақ тұрақты жарыс трассасына кіре бергенде беріліс проблемаларынан соқтығысты. Жарыс содан кейін Нельсон Пике (Benetton Ford) пен Найджел Манселлдің (Ferrari) арасындағы өте қарқынды жарысқа айналды. Манселл өрісте жылдамдықпен өтіп, бұрынғы командаласымен күресті. Бұл соңғы айналымда Брабам тік жолының соңында Benetton машинасына соқтығып, апатқа ұшырауға жақын болды. Пике Манселл мен Просттан (Ferrari) жеңіске жетті. Жарысқа дейін Прост жылдық маусым соңындағы жүргізушілердің суретіне де, әлем чемпиондарының қатысуымен арнайы суретке түсіруге де қатысудан бас тартты (соның ішінде бес дүркін чемпион Хуан Мануэль Фанхио, үш дүркін чемпиондар Сэр Жек Брабам, Жакки Стюарт, Ники Лауда және Нельсон Пике; және басқа әлем чемпиондары Джеймс Хант, Алан Джонс, Денни Хулм және Сенна), өйткені Прост әлі де ашулы болды және бұрынғы жарыстағы Сокукадағы Прост пен Сеннаның соқтығысынан кейін суреттерге түсуге ниеті болмады.

Мельбурн (19962019, 2022қазіргі уақыт)

1993 жылы Мельбурнның көрнекті бизнесмені Рон Уокер Кеннетт үкіметімен бірлесіп, Мельбурн қаласын шараның өткізілу орны ретінде бекіту жұмыстарын бастады. Джефф Кеннетт үкіметі белгісіз сомада қаржы жұмсағаннан кейін, 1993 жылдың 17 желтоқсанында (Оңтүстік Австралиядағы сайлаудан бір аптадай соң) жарыс Мельбурндағы қайта жаңартылған Альберт Парк трассасына көшірілетіні жарияланды. 1996 жылы жарыс Мельбурн қаласына көшірілді. Жарысты сол жерде өткізу туралы шешім көп дау тудырды. "Альберт Паркін сақтайық" тобы бірнеше наразылық акцияларын ұйымдастырды, олар жарыстың қоғамдық саябақты жылына бір аптаға жеке ойын алаңына айналдырғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, жарысқа көп қаржы жұмсалатынын, егер осы қаржы автоспортқа жұмсалса, тұрақты трассаны басқа жерде салудың дұрыс екенін айтты. Соңында жарыстың экономикалық пайдасы жалған немесе әстеу болған деп мәлімдеді. Жарыс ұйымдастырушылары мен үкімет мемлекет үшін экономикалық пайда, есептеуге келмейтін болса да, шығындардан басым екенін мәлімдеді және парктің қоғамдық ыңғайлылықтары бұрын Альберт Паркте орналасқан Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің ғимараттарынан айтарлықтай жақсарғанын атап өтті. Мельбурн спорт және су орталығы (Мельбурн 2006 жылғы Достастық ойындарының көптеген шараларының өткізілген орны) жаңартылған нысандардың ең танымал бөлігі болды. Жарысты саябақта өткізуге қарсылар Су спорт орталығы Гран-приге ешқандай пайда әкелмейтінін, шара айналасында бірнеше апта бойы жабық болатынын және автожарыстан тәуелсіз салынуы мүмкін екенін көрсетті. Берни Экклстоун, Formula One Management компаниясының сол кездегі президенті, қазіргі Formula One жарысын ұйымдастыратын топ, Халықаралық Автомобиль Федерациясымен (FIA) бірлесіп, Мельбурнмен келісімге келу үшін 10 минут жұмсалды деді. Бұл келісімнің арқасында Виктория астанасы 1996 жылдан бастап Австралия Гран-приін қабылдайтын болады. Мельбурнның 1996 жылғы Олимпиада ойындарын өткізуге жасаған тырабы сәтсіз аяқталды, ал солтүстік бәсекелесі Сиднейдің 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізуге жасаған сәттілігі Мельбурнның Аделаидадан Австралия Гран-приін тартып алуға ынталандырды. 1985–1995 жылдары Аделаидада өткен Австралия Гран-приі әрқашан Formula One күнтізбесіндегі соңғы шара болды, бірақ 1996 жылдан бастап ол көбінесе бірінші шара болды немесе маусымның басында өткізілді. Мельбурнның орталық бизнес ауданынан оңай жететін Альберт Паркі Мельбурнда Австралия Гран-приіне үй болды. Қазіргі кездегі түрінде 16 бұрылыстан тұратын трасса, қоғамдық жолдар мен саябақтағы автотұрақтардың үйлесімінен салынды. Трасса Формула 1 командалары мен жүргізушілері үшін тегіс және жоғары жылдамдықты сынақ ретінде танымал. Оның ерекшеліктері Формула 1 әлем чемпионатында қолданылатын қоғамдық саябақта орналасқан жалғыз басқа көше трассасына, Монреальдегі Гилль Вильнёв трассасына ұқсас, ол Канада Гран-приіне арналған. Мельбурндағы алғашқы жарыстың жарнамалық ұраны "Мельбурн – Жарыс үшін керемет орын" болды. 1996 жылы өткен алғашқы жарысқа дейін және осы күні ішінде 401 000 адам қатысты, бұл әлі күнге дейін рекордтық көрсеткіш. Уақытша трасса құру және Формула 1 Гран-приі сияқты ірі шараны ұйымдастырудың қиындықтары халықаралық қонақтардың назарынан жасырылмады, Мельбурн өзінің алғашқы екі жылында (1996 және 1997) жылдың ең жақсы ұйымдастырылған Гран-приі үшін F1 Конструкторлар қауымдастығы сыйлығын жеңіп алды. Алберт Парктегі Австралия Гран-приіне бүкіл әлемнің назары үш бұрылыстан кейін ауды. 1996 жылы өткен алғашқы жарыстың алғашқы айналымында Иордания командасының Мартин Брандл үлкен апатқа ұшырап, ауаға көтерілді. Апаттың бейнесі және Брандлдің қайта іске қосу үшін қосалқы машинаны алу үшін пит-шоуға оралуы Мельбурндағы алғашқы жарыстың кеңінен жариялануын қамтамасыз етті. Жарысты Вильямстың Дэймон Хилл жеңіп алды. 1997 жылғы жарыста Макларен Дэвид Колтард арқылы 50 жарыстың жеңіссіз тізбегін үзді. Келесі жылы Макларенге пайда тиді, Мика Хаккинен мен Колтард 1-2 орынды алып, бүкіл алаңды айналып өтті. Нәтиже екі айналма қалғанда Колтард Хаккинен жеңуіне мүмкіндік беру үшін тоқтаған кезде, жарыс алдындағы келісімді сақтап, бірінші айналымдағы бірінші бұрышта жетекшілік ететін адамға жеңуге рұқсат берілетіні туралы дау тудырды. Ferrari 1999 жылы Мельбурнда алғашқы Гран-приін жеңіп алды, бірақ бұл команданың бірінші нөмірі Майкл Шумахермен емес. Солтүстік Ирландиялық Эдди Ирвин өзінің алғашқы жеңісін алды, ал Хаккинен мен Колтардтың жеңіске ұмтылған Макларендері жарыстың жартысына дейін шыға алмады. Шумахер келесі жылы жеңіске жетті, жаңа командаласы Рубенс Баррикелломен бірге Ferrari командасының 1-2 көрсеткішін жасады. 2001 жылғы жарыс, сонымен қатар Майкл Шумахер жеңіске жетті, трагедиямен аяқталды, 52 жастағы ерікті маршал Грэм Беверидж Ральф Шумахер мен Жак Вильнёв қатысқан жоғары жылдамдықты апаттан кейін қаза тапты. Вильнёвтің B.A.R. машинасы Шумахердің Williams машинасының үстінен өтіп, Беверидж тұрған қоршауға соқтығысты, Беверидж Вильнёв машинасынан ұшып келген дөңгелекке шалынып қалды. 2002 жылғы жарыстың бастауында Баррикелло мен Ральф Шумахер (Williams) бірінші бұрышта керемет апатқа ұшырады, нәтижесінде 22 машинаның 11-і ашылу айналымы аяқтамас бұрын жарыстан шығарылды. Майкл Шумахер одан кейін үстемдік танытып, үшінші рет Мельбурнда жеңіске жетті, бірақ оның жетістіктері австралиялық Марк Веббердің Формула 1 дебютіндегі бесінші орынға ие болуымен көлеңкеге түсті. Веббер, аз қуатты және қаржыландырылмаған Minardi командасынан, сәтсіз пит-стоптан қалпына келтіріп, Toyota командасының Мика Салодан келген сын-қатерлерге қарсы тұруға мәжбүр болды және Мельбурн Гран-приінің есінде қалған сәттердің бірінде австралиялық команда иесі Пол Стоддартпен бірге подиумға көтерілді. Келесі жылы, 2003 жылы, Колтард тағы да Макларен үшін жеңіске жетті, жарыс өзгермелі жағдайларда өтті. 2004 жылы Шумахер мен Баррикеллоның Ferrari командасы бәсекелестікке қайта оралды, Шумахер жұма күнгі жаттығуларда Альберт Парк трассасының рекордын жаңартты және басым жеңіске жетті. 2005 жылы жарысты Renault командасының Джанкарло Физикелла жеңіп алды, сенбі күнгі жарыс кезіндегі дауыл нәтижесінде жарысқа қатысушылардың орналасуы өзгерді. Баррикелло мен Физикелланың командаласы Фернандо Алонсо 11-ші және 13-ші орындардан көтеріліп, подиумда Физикелламен бірге тұрды. 2006 жылы Алонсо өзінің алғашқы Австралия жеңісін алды, төрт қауіпсіздік машинасының жұмысын қамтиған жарыс болды. 2007 жылы Кими Райкконен Ferrari командасы үшін алғашқы жарысында жеңіске жетті, ал жаңадан келген Льюис Хэмилтон 11 жылдан бері алғаш рет Формула 1 дебютінде подиумға көтерілді, Макларен командаласы Алонсодан кейін үшінші орын алды. Хэмилтон үш қауіпсіздік машинасының жұмысын қамтиған және тек алты жүргізушінің аяқтаған 2008 жылғы жарысты жеңіп алды. 2009 жылы Дженсон Баттон дебюттік командасы Brawn GP үшін жеңіске жетті, ол Honda командасынан шыққаннан кейін Росс Браун команданы сатып алғаннан кейін өзінің алғашқы жарысын өткізіп жатқан еді. Команда 2008 маусымынан кейін спорттан шыққан Honda Racing F1 командасының қалдықтарынан құрылды. Жарыс Баттонның жеңісімен аяқталды, ол бастапқыдан бастап жетекшілік етіп, Себастьян Феттель мен Роберт Кубица арасындағы апаттан кейін үш айналым қалғанда қауіпсіздік машинасы жұмыс істегеннен кейін жеңіске жетті. Бұл Баттонның командаласы, Brawn GP командасының тағы бір жүргізушісі Рубенс Баррикеллоны екінші орынға көтерді, команда үшін тарихи 1-2 көрсеткішін жасады. Toyota командасының Ярно Трулли қауіпсіздік машинасының кезінде сары тудың астында Льюис Хэмилтонды озуы үшін 25 секундтік айып салынды, бұл Хэмилтонды осы орынға көтерді. Алайда, Хэмилтон кейіннен "әдейі төрешілерді жаңылыстырғаны" үшін дисквалификацияланды және ұпайлары алынды, Трулли осы орынды қайта иеленді...

Күнтізбелік өзгеріс

Австралия Гран-присінің Мельбурнға көшірілуі F1 командалары мен қызметкерлерінің Австралияға жыл сайынғы сапарын жасайтын уақытын өзгертті. Аделаида, өзінің 11 жылының әрқайсысында, әдетте қазан немесе қараша айында, F1 маусымының соңғы жарысы болды, ал Мельбурн Гран-при қабылдаған 27 реттен 22 рет маусымның бірінші жарысы болды. Осылайша, Альберт Парк трассасында көптеген пилоттардың Формула-1 дебюттері өтті. 1997 жылғы әлем чемпионы Жак Вильнёв 1996 жылы Мельбурн Гран-присінде жарыс дебютін жасады және өзінің алғашқы Гран-присінде поул-позицияны жеңіп алған үш пилоттың бірі болды. Мельбурнда дебют жасаған танымал пилоттардың ішінде жеті дүркін әлем чемпионы Льюис Хэмилтон (2007), үш дүркін әлем чемпионы Макс Ферстаппен (2015), екі дүркін әлем чемпионы Фернандо Алонсо және бір дүркін чемпион Кими Райкконен (екеуі де 2001 жылы); сондай-ақ бұрынғы австралиялық F1 пилоты Марк Веббер 2002 жылы дебют жасады. 2005 жылы Альберт Паркте өткен он жылдық мерекелік шара аясында Веббер өзінің Williams F1 көлігін Сидней портының көпірі арқылы өткізіп, жарнамалық шара өткізді, ал Мельбурн қала көшелерінде Австралияның ең жоғары деңгейдегі автоспорт жарысы – F1 машиналары мен Supercars парады ұйымдастырылды. Тридцать жылдан астам уақыттан бері Supercars Австралия Гран-присінде чемпионат емес, Supercars Challenge жарысында бақ сынап келеді. 2018 жылы бұл жарыс тұңғыш рет чемпионат ұпайлары үшін өткізіліп, «Мельбурн 400» деп аталды. 2021 жылғы жарыс бастапқыда наурыз айында маусымды ашуға жоспарланған, бірақ COVID-19 шектеулері мен саяхат қиындықтарына байланысты қарашаға ауыстырылды, содан кейін 6 шілдеде тоқтатылды. Сондай-ақ, трасса жылдамдығын арттыру мақсатында бірнеше өзгерістер енгізілді.

Экономикалық әсері

Австралия Гран-присінің жақтастары мен қарсыластары арасында жиі талқыланатын мәселе – Виктория штатына тигізетін экономикалық әсері. Іс-шараның жақтастары, оның туризмді арттыратынын, жұмыс орындарын құратынын және Виктория штаты үшін миллиондаған долларлық кіріс әкелетінін айтады, ал қарсыластары іс-шараның экономикалық пайдасын жоққа шығарып, оны өткізуге салық төлеушілерден жұмсалатын қаражат пен туындаған қиындықтарды атап көрсетеді. 2014 жылы Виктория үкіметі Австралия Гран-присін өткізудің жылдық экономикалық әсері 32 миллион доллардан 39 миллион долларға дейін екенін мәлімдеді. Бұл іс-шара жұмыс орындарын құру, индустрияны дамыту, инвестицияларды тарту және туризмді қоса алғанда, маңызды экономикалық, әлеуметтік және мәдени пайдалар әкеледі. Іс-шараның қарсыластары Викториялық салық төлеушілерге 50 миллион доллардан астам шығын келгенін мәлімдеді. Ernst & Young компаниясы жүргізген 2022 жылғы экономикалық сараптамаға сәйкес, 2022 жылғы Австралия Гран-присі Виктория экономикасына шамамен 92 миллион доллар тікелей шығын әкелді және Викторияның жалпы ішкі өнімдігін шамамен 171 миллион долларға арттырды. Гран-при сонымен қатар қонақүйлердің толуын арттырып, қонақжайлылық бизнесін дамытуға ықпал етті. Бұл 2011 жылғы EY есебімен сәйкес келеді, ол Tourism Victoria тапсырысымен жасалған және Гран-приді өткізуден туындаған халықаралық танымалдылық пен туристік шығындар Викторияның жалпы ішкі өнімдігіне 32,04 миллион доллардан 39,34 миллион долларға дейін кіріс әкелгенін көрсетті, сонымен қатар 351-ден 411-ге дейін толық жұмыс күніне еңбекақы алатын жұмыс орындарын құрды. EY жүргізген экономикалық сараптамаға сәйкес, 2023 жылғы Австралия Гран-присі Виктория экономикасына шамамен 268 миллион доллар үлес қосты, оның ішінде тікелей шығындар 144 миллион доллар және 1149 толық жұмыс күніне еңбекақы алатын жұмыс орны құрылды. Бұл соманың 128 миллион долларын іс-шараға қатысқан 81 000 халықаралық және басқа штаттардан келген келушілердің тікелей инвестициясы құрады. Алайда, 2005 жылы Аудитор-генералдық үшін жасалған Австралия Гран-присінің пайда-зардапты талдауы Виктория үшін таза экономикалық шығынды көрсетті, оқиғаның болжамды шығыны Викториялық салық төлеушілерге тиімді пайдадан 5 пайызға асып түсті. 2007 жылғы аудитор-генералдық есебінде іс-шараны өткізуге кеткен шығын пайдадан 6,7 миллион долларға асып түсті, ал 2012 жылы Economists at Large компаниясы Save Albert Park үшін жасаған есебінде 2012 жылғы Гран-при Викторияға 48,8 миллион доллардан 66,7 миллион долларға дейінгі таза экономикалық шығын әкелгені, орташа есеп бойынша 60,55 миллион доллар құрады. 2007 жылғы Австралия Гран-присі 34,6 миллион долларлық зиянмен аяқталды, ал Crikey мәліметінше, Австралия Гран-присі 2014 жылы 59,97 миллион доллар, 2015 жылы 61,7 миллион доллар, 2016 жылы 61 миллион доллар және 2017 жылы 57,1 миллион доллар зиянға ұшырады. 2022 жылға дейінгі он жылдық ішінде Австралия Гран-присі Викториялық салық төлеушілерге барлығы 537,5 миллион долларға шығын тигізді, ал 2022 жылғы Австралия Гран-присін өткізуге Викториялық салық төлеушілер 78,1 миллион доллар жұмсады. 2022 жылғы іс-шара 75,1 миллион долларлық кіріс әкелді, бірақ оны өткізуге 153,2 миллион доллар жұмсалды. Викториялық салық төлеушілер 2015 жылдан бері іс-шараны өткізуге 527 миллион доллардан астам қаражат бөлді, оның ішінде 2023 жылы 100,6 миллион доллар.