Кіріспе

14 ғасырдағы жалдамалы әскерлер тобы

Каталон компаниясы немесе Ұлы Каталон компаниясы (; Exercitus francorum, Societas exercitus catalanorum, Societas cathalanorum, немесе Magna Societas Catalanorum) – 14 ғасырдың басында Роджер де Флор басқарған жалдамалы әскерлер тобы. Ол Византия императоры Андроник II Палеолог Анатолия бейліктерінің күшейіп келе жатқан билігіне қарсы күресу үшін жалдаған. Бұл топ 1302 жылы Арагон тәжі мен француз Анжу әулеті арасындағы Кальтабелотта шарты жасалғаннан кейін жұмыссыз қалған Сицилия кештесі соғысының қарт әскерлерінен құралған.

Шығу тегі

Реконкистаның әскери талаптары 13 ғасырда Пиреней түбегінде альмогаварлар деп аталатын элиталық жеңіл жаяу әскердің құрылуына түрткі болды. Бұл әскерлер Арагон тажы тарапынан Жерорта теңізіндегі басқа империялық жорықтарда, әсіресе Сицилиялық кеш соғысында тиімді қолданылды. Олар әдетте 20-дан 50-ге дейінгі адамнан тұратын топтарға (қоғамдарға) біріктіріліп, танымал әскери шеберлікке ие басшының төңірегінде жиналатын. 1302 жылы Кальтабелотта бейбіт шартының қабылдануы Сицилиядағы соғысты аяқтады, нәтижесінде альмогаварлар дереу жұмыссыз қалды. Арагон королі Яков II және оның інісі Сицилия королі Фридрих III бұл жағдайдың азаматтық тәртіпке қауіп төндіретінін түсінді. Фридрих олардың бір бөлігін Сицилияны қорғау үшін қалдыруға ниеттенгенімен, әдет-ғұрып бойынша оларды мұндайға мәжбүрлеуге болмады. Оның орнына, көптеген альмогаварлар итальяндық жалдамалы Роже де Флор басқарған «компаниялар компаниясына» қатысты, олар Византия қызметі үшін жалдамақы алды. Бұл ұйымды (қастық) Анжу және Папа канцлерліктері [Magna] Societas [exercitus] Catalanorum, яғни [Ұлы] Каталон [әскери] компаниясы деп атады. Сицилия канцлерліктері оларды Франкорум, «Франктар» деп атады, себебі Византияда батыс еуропалықтар осылай аталды. Дегенмен, компания шығарған жазба хаттар көбінесе каталон тілінде болды.

Константинополға келу

Ұлы каталон компаниясы Мессинадан 36 кемемен (оның ішінде 18 галера) 8000 шамасында адаммен (1500 атты әскер, 4000 алмаговар жаяу әскері және белгісіз сандағы қызметшілер мен көмекші персонал) аттанды. Рамон Мунтанер берген деректер кейінгі тарихшылар Франсиско де Монкада мен Джордж Пакимерес тарапынан сенімді деп есептелсе де, замандас византиялық тарихшы Никифор Грегорас барлық санын 1000 шамасында адам дейді. Монемвасияда қысқа тоқталыстан кейін компания 1303 жылдың қаңтар айында Константинопольге жетті, мұнда оны император қарсы алып, Блачерна ауданында орналастырды. Император Роджер де Флордың Болгария патшасы Иван Асен III және Ирена Палеологинаның 15 жасар қызы, принцесса Мария Асанинамен некелесу рәсімін ұйымдастырды. Де Флор Мегас Дукс (Ұлы Дүкс, яғни Императорлық әскерлердің бас қолбасшысы) атанды. Осы жалдамалы әскердің келуі Византия империясын қолдаған күштердің тепе-теңдігін бұзды. Бұл әсіресе генуялықтарды қынжырлатты, олар каталон компаниясының келуін Барселона үйінің Генуя Республикасының ықпал аймағына, яғни Шығыс Жерорта теңізі мен Византия империясына басып кіруі ретінде қарады. 1303 жылдың қыркүйек айында "Делс-геновезос қырғыны" деп аталған қақтығыста 3000 генуялық (оның ішінде олардың басшысы Россо дель Финар) қаза тапты.

Цизикус шайқасы (1303)

Осы оқиғалардан кейін және Византияның Бафеус шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін, император Роджер де Флорға альмогаварларын мүмкіндігінше тезірек қазіргі Түркиядағы Анатолиядағы майданға жылжытуды бұйырды. Роджер де Флордың әскерлері каталондық адмирал Ферран д'Аунес басқарған флотта тасылып, ежелгі Кизикус қиратындарының жанында Артаке түбегіне түсті. Олар 1303 жылдың қазан айында Кизикус шайқасында қарасид түріктеріне қарсы үлкен жеңіске жетті. Алмогаварлар Оғұз түрік лагеріне күтпеген шабуыл жасап, шамамен 3000 атты және 10000 жаяу әскерді өлтіріп, көптеген әйелдер мен балаларды тұтқынға алды. Осы жеңістен кейін Роджер де Флор қоршаудағы Филадельфия қаласына жоспарланған жорықты кейінге шегерді және қысты Артаке түбегінде өткізді, ол жақсы қорғаныс және жабдықтаудың оңай жолын ұсынды. Осы кезеңде Ферран Эйксименис д'Аренос Роджер де Флормен келіспеушіліктерден кейін уақытша әскерден шығып, Афина герцогының қызметіне кірді. Роджер де Флор, керісінше, тыныштық кезеңін пайдаланып, әйелімен бірге төрт галереямен Константинопольге сапар шегіп, императордан ақысын талап етіп, келесі жорылды осымен бірге талқылады. Андроник II Роджер де Флорға қуана-қуана ақысын төлеп, Филадельфияны босатуды оған сеніп тапсырды. Роджер де Флор Кизикусқа оралғанда, оның тәртіпсіз әскерлері жалақыларын екі-үш есеге дейін жұмсап, тонаумен айналысқанын көрді. Грек тарихшылары Кизикус аймағы алмогаварлардың тонауынан қирап, император Андрониктің қарындасы Роджерге әскерін дереу Филадельфияға жылжытуға шақыру үшін қалаға баруға мәжбүр болды дейді.

Герм шайқасы

1304 жылғы науқан алмаговарлар мен олардың аландар арасындағы үзіліссіз даулардың салдарынан бір айға кешіктіріліп басталды, бұл олардың әскерлерінде 300 адамның қаза болуына әкеп соқты. Соңында, мамыр айының басында Роджер де Флор 6000 алмаговар және 1000 аланмен Филадельфия қаласының қоршауын көтеру науқанын бастады. Филадельфия сол кезде Гермиян оғлу әмірлігінен құлшынып тұрған Гермияндықтардың губернаторы Якуп бин Али Ширдің қоршауында қиын жағдайға түскен. Бірнеше күннен кейін алмаговарлар Византияның Ахираус қаласына жетіп, Кейкос өзенінің аңғарымен төмен түсіп, бұрын түріктерге қараған Византияның Герме бекінісіне (қазіргі Сома) жетті. Түрік әскері мүмкіндігінше жылдам қашуға тырысты, бірақ олардың артқы шебі Роджер де Флордың әскерлері шабуылдады, бұл оқиға Герме шайқасы деп аталды.

Аулакстағы шайқас және Филадельфияны азат ету

Гермедегі жеңістен кейін Компания жорығын жалғастырып, Хлиара (қазіргі Киркагач) және Тиатирадан өтіп, Гермос өзенінің аңғарына кірді. Жолда олар түрлі жерлерде тоқтады, Византия билеушілерін батылдық танытпағаны үшін айыптады. Роджер де Флор тіпті олардың кейбіреулерін дарға асуды жоспарлады, соның ішінде ақырында кешірім алған болгар капитаны Сауси Крисанислао да бар еді. Ұлы Компанияның жақын арада келетінін естіген Гермиян оғлдары және Айдын оғлдары әмірліктерінен келген түрік әскерлерінің коалициясының басшысы Бей Якуп бин Али Шир Филадельфияны қоршаудан босатып, Компаниямен қолайлы жерде (Аулакс) кездесуге шешім қабылдады. Ол өзінің 8000 атты әскерімен және 12000 жаяу әскерімен күшін салды. Роджер де Флор Компанияның атты әскерін үш топқа (аландықтар, каталондықтар және гректер) бөлді, ал Корбаран Алет жаяу әскермен де солай істеді. Каталондықтар түріктерге қарсы үлкен жеңіске жетті, бұл шайқас кейін "Аулакс шайқасы" деп аталды. Тек 500 түрік жаяу әскері мен 1000 атты әскері тірі қалды. Осы шайқастан кейін де Флор Филадельфияға жеңіспен кірді, оны қала басшылары мен епископ Теолепто қарсы алды. Императордың тапсырған негізгі міндетін орындаған Роджер де Флор Филадельфияның қорғанысын нығайту үшін түріктер басып алған жақын маңдағы бекіністерді жаулауға шешім қабылдады. Сөйтіп, алмогаварлар солтүстікке қарай Кула бекінісіне беттеді, сол жердегі түріктерді қашуға мәжбүр етті. Куладағы грек гарнизоны де Флорды азат етуші ретінде құрметпен қарсы алды, бірақ ол, көріне берік бекініс түріктерге соғыссыз қалай берілгенін түсінбей, губернатордың басын алды және командирін дарға асты. Бірнеше күннен кейін алмогаварлар солтүстікке орналасқан Фурнс бекінісін басып алғанда да осы қатаңдық танылды. Осыдан кейін де Флор өзінің табысты жорығы үшін сыйақы алу үшін әскерлерімен Филадельфияға оралды.

Магнезияны басып алу

Содан кейін Компанияның басшылары түріктердің теңіз жағалау провинцияларына шабуыл жасауға бекінді. Филадельфиядан Компания Гермос өзенінің аңғары арқылы шегініп, Магнезия қаласына (қазіргі Маниса) кірді, бұл Анатолияның византиялықтардың бақылауында қалған жалғыз аймағы еді. Магнезия мықты қабырғаларымен бекітілген және Ферран д'Аунес басқаруымен Каталон Компаниясының флоты бекінген Хиос аралынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Осы жағдайға байланысты Роджер де Флор қаланы басып алып, штаб-пәтерін сол жерге орнатуға, соғыс олжасын көшіруге және әскерлерімен гарнизон құруға шешім қабылдады. Гректердің көзқарасынан алғанда, Роджер де Флор жалдамалы әскер немесе әскери жетекші ретінде емес, бүкіл Анатолияның губернаторы ретінде әрекет ете бастады, осылайша префект Ностунгос Дукас пен Магнезия қаласының губернаторы Деметриос Аталиотаның наразылығын тудырды. Ностонго Дукас Константинопольге сапар шегіп, императорға жағдайды баяндады, соның салдарынан астанада алағайлық орнады.

Тир шайқасы

Роджер де Флордың әскерлері Магнезиядағы олжасын және альмогаварлардың шағын гарнизонын қалдырып, Ниф қаласына (Нимфайон) келді, онда Тирдің екі тұрғынынан көмек сұрады. Аулакстағы шайқастан аман қалған түрік әскерлері Ментеше oğhlu әмірлігімен бірігіп, Тирге бірлескен шабуыл жасады. Роджер де Флор өз күшін екіге бөліп, бір бөлігіне Магнезияға қайтуға бұйрық берді. Де Флордың қол астындағы қалған әскерлері түннің қараңғысында Тир қабырғаларына жету үшін күштеп жүріп, қоршаудағы түріктерге байқалмай қалаға кірді. Тир шайқасы келесі күні таңертең басталды, түрік әскерлері қала маңындағы жазыққа жиналып, шабуылға дайындалды, Тирде тек аз ғана грек әскері бар деп күтіп отырды. Тирдің ішінде Роджер де Флор өзінің сенашалы Корберан д'Алетке 200 атты әскер және 2000 альмогавардан тұратын жасақ дайындауға бұйрық берді. Түрік әскері қамалға жақындағанда, Корберан д'Алет басқаратын әскерлер қаладан асығып шығып, түрік әскеріне шабуыл жасады, олар қысқа мерзім ішінде 700 атты әскер және одан да көп жаяу әскерін жоғалтты. Дүрбелеңге түскен түрік атты әскерінің қалған бөлігі альмогавар атты әскерінің қуып жеткен тауларға қашты. Корберан д'Алет тауға көтеріле бастаған кері шегінетін түріктерге шабуылды жалғастыруға шешім қабылдады, өз атты әскеріне оларды соңынан еріп көтерілуге бұйрық берді. Түріктер альмогаварларды таспен атқылап, жебелермен шабуылдады, соның бірі Корберан д'Алеттің басына тиіп, ол қаза тапты, оның бас киімі алынып тасталған сәтте. Альмогавар әскерлері ротаның сенашалының өліміне шошынып, қуғын-сүргінді тоқтатып, Корберан д'Алеттің мәйітін көтеріп Тирге қайтып келді, осылайша аман қалған түріктерге қашып кетуге мүмкіндік берді. Әскерлер Тирге оралып, де Флорға өзінің сенашалының өлімі туралы хабарлады, ол Корберан д'Алетті қаладан екі лига қашықтықта орналасқан Сан-Джордж шіркеуінде барлық құрметпен жерлеуді және оның қабірін әдемі безендіруді бұйырды. Компания тағы сегіз күн бойы Тирде тұрақтады.

Бернаттың келуі

Тир шайқасы барысында Бернат де Рокафорт Сицилия корольдігінен Константинопольға келді. Бернат өткен жылы Кальтабеллота бейбіт шартының талаптарын қабылдамағандықтан, компанияға қосылмады, бұл оны Неаполь корольдігінде бағындырған екі қаланы қайтаруға міндеттеді. Соңында, 1304 жылдың шілдесінде ол компанияға қосылуға шешім қабылдады және 200 атты әскермен, 1000 альмогавармен және 2 галереямен Константинопольге жол тартты. Мұнда оны Андроник II қарсы алды және компанияның Хиос аралында екенін хабарлады. Бернат Хиосқа бет бұрды, онда Ферран д'Аунес басқарған флотпен кездесті және олар бірге Анияға (қазіргі Кушадасы) аттанды. Анияға келген соң, оларды Рамон Мунтанер қарсы алды, ол Бернатты Эфеске жетеледі, онда Роджер де Флормен кездесті. Де Флор Бернатты компанияның жаңа сенашалы етіп тағайындады (марқұм Алеттің Корберанның орнын басып), оған өз қызын (бұрын Корберанға берілген) әйелдікке берді, сондай-ақ оған 100 жылқы және оның әскеріне ақша берді. Роджер де Флор мен Бернат де Рокафорт Анияға қарай жол тартты, бірақ алдымен Эфесте соғысқа қосымша қаржы жинады, бұл альмогаварлардың көптеген зұлматы мен тонауымен бірге болды. Кетуге дейін Роджер де Флор Тир қаласының қауіпсіздігін арагондық Диего де Оросқа, 30 атты және 100 жаяу әскермен тапсырды.

Ания шайқасы

Өз кезегінде, Айдын әмірлігінің аман қалған әскерлері Ания маңында қайта жиналып, оның тұрғындарын қорқытты. Осы қауырсынды көрген алмаговарлар бірден, толық тәртіпсіздікпен және ешқандай капитандарынан бұйрық алмай, оларға қарсы шабуыл жасауға бел буды. Тәртіпсіздікке қарамастан, олар Батла-д'Ания шайқасында жеңіске жетіп, 1000 атты әскер мен 2000 түрік жаяу әскерін жойды. Осы жаңа жеңістен кейін капитандар Анатолияның ішкі аймақтарында түріктермен үлкен шайқас іздеп, шығыс провинцияларға қайтуға шешім қабылдады, себебі Компанияның шектеулі әскер саны оккупациялық соғыс жүргізуге мүмкіндік бермеді.

Кибистра шайқасы

1304 жылдың шілдесіндегі компания Кария және Ликания аймақтары арқылы жорыққа шығып, екі ғасыр бұрын крестшілердің қасиетті жерге бара жатқан жолымен қосысты. Соңында компания Киликия аймағын Кіші Арменияның христиан мемлекетінен бөліп тұратын Таурус тауларының етегіндегі Киликия қақпаларына жетті. Атты әскер барлау үшін алға жылжығанда, олар бір ойпатта зор түрік әскерін (20 мың жаяу және 10 мың атты) табады. Бұл бұрынғы жеңілістерден қалған күштер еді, қайта жиналып, компанияға шабуыл жасауға дайын тұрды. Түріктер анықталған соң, жазыққа түсіп, екі әскер де Кибистрадағы ашық аламанда үлкен шайқасқа дайындалды (15 тамыз, 1304 жыл). Әскерлердің санындағы үлкен айырмашылыққа қарамастан, Роджер де Флор шайқастан жалтармады, атты әскерге жетекшілік етті. Бернат де Рокафорт және Марулли де альмогаварлармен бірге солай істеді, олар үлкен ерлік танытып, тіпті шайқасқа түспей тұрып жеңіске жеткендерін тойлады, ал олардың әйгілі соғыс ұраны "Темір оян, оян!" деп айқайлады, сосын найзаларының ұштарымен жерді ұрды. Соңында Ұлы компанияның әскері түрік әскеріне қарсы шабуылға көшті, шайқас басталды. Алғашында түріктер сандық артықшылықтарын көрсетті, бірақ шайқас түріктердің пайдасына бұрылып жатқандай болса да, альмогаварлар қайтадан шабуыл жасап, олардың қатарын бұзып, жоя алды. Түрік әскерінің қалдықтары таң атқанға дейін қашып кетті, альмогавар атты әскері оларды қуды. Альмогаварлар түні бойы қару-жарақтарымен күшін сақтап, түріктердің қарсы шабуылын күтті, бірақ ол болған жоқ. Келесі күні таңертең Роджер де Флор жеңісінің зорлығына таң қалған майданды тексеруге шықты. Шайқаста 6000 түрік атты әскері мен 12000 жаяу әскері қаза тапты. Альмогаварлар Таурус таулары арқылы Кіші Арменияға жорық жалғастыруды және Византия империясының көп ғасырлар бойы жоғалтқан жерлерін қайтаруды қалады, бірақ олардың басшылары бұл идеяны қауіпті деп санады.

Де Флордың өлтірілуі мен каталондықтардың кек алуы

Кибистрадағы маңызды жеңістен кейін Компания Анияға қайтып, қысты онда өткізуге шешім қабылдады, себебі аймақты нашар білу алға жылжуды өте қауіпті етіп қойды. Бұл кері шегініс кезінде, бұрын түріктер бағындырған жерлер арқылы өте келе, грек тарихшылары алмоғавар сарбаздарының көптеген тонаушылықтары, зорлық-зомбылықтары және қатыгездіктері туралы айтады, олардың пікірінше, бұл Османдық үстемдігі кезіндегідей жағдайдан да нашар болған.

Магнезияны қоршау

Алайда Магнезияға келгенде, компанияға қорқынышты жағдай туралы хабар жетті. Жергілікті халық, Аталиот бастауында және аландардың қолдауымен, гарнизонды өлтіріп, оның қазынасын тонап алды. Бұл туралы білген Роджер де Флор дереу қаланы қоршауға алды. Бірақ император Андроник бұйрығымен қоршау көп ұзамай көтерілді, ол Болгария князінен (Роджердің жекжаттысы) оның туысы бастаған көтеріліске қарсы қорғау үшін компанияның көмегін сұрады. Дегенмен, тарихшы Никифор Грегорас императордың сұранысы Компанияның Магнезияның қарсылығын жеңуге тырысуының мүмкін болмауын жасыру үшін құрылған сылтау екенін айтты. Осы кезде Компания тарапында қалған 500 аландар дезертирлік жасады.

Роджер де Флордың өлтірілуі және Адрианополь қазасы

Екі жылдық түркілерге қарсы сәтті жорықтардан кейін, империяның ортасындағы шетелдік әскердің тәртіпсіздігі мен мінез-құлқы үлкен қауіп деп есептелді. 1305 жылдың 30 сәуірінде императордың ұлы (Михаил IX Палеолог) жалдама аландарға Роджер де Флорды өлтіруді және Адрианопольдегі жасақты құртуды бұйырды, олар император ұйымдастырған тойда болған кезде. Шамамен 100 атты әскер мен 1000 жаяу әскер қаза тапты. Де Флордың өлтірілуінен кейін, Константинопольдегі жергілікті византиялықтар каталондықтарға қарсы көтеріліп, көптерін, тіпті бас казармалардағыларын да өлтірді. Принц Михаил Галлиполидегі бас күшке жаңалық жетпей тұрып, мүмкіндігінше көптерін өлтіруге көз жеткізді. Бірақ кейбіреулері қашып, Галлиполиге осы қырғын туралы хабар жеткізді, содан кейін каталондықтар өздері де қырғын жасап, барлық жергілікті византиялықтарды өлтірді. Осы оқиғаның естелігі аймақтағы қалаларда ғасырлар бойы сақталды, сондай-ақ Афон тауының монахтары каталондық азаматтарға 2000 жылға дейін кіруге тыйым салды.

Галлиполи қоршауы

Гректер, аландар және түркополостардан құралған Византия әскерлері Галлиполиді қоршап алды. Компанияның жаңа басшысы Беренгуер д'Энтенса и де Монкада қоршауда қалды, ол Сицилияға көмек сұрау үшін елшілер жіберді. Д'Энтенса Константинопольге шабуыл жоспарлады, бірінші кезекте Пропонтид аралын басып алып, тонады, содан кейін 5 галерамен Рекреаға бет бұрды, Галлиполиде 206 атты және 1256 жаяу әскерден тұратын гарнизон қалдырды, оған Рамон Мунтанер (Галлиполи капитаны ретінде) және Бернат де Рокафорт (Сенешаль ретінде) басшылық етті. Галлиполиға қайтып келе жатқанда, д'Энтенсаның флоты 18 генуэз кемесінен тұратын үлкен флотқа кездесті. Д'Энтенса кемеге шақырылды, бірақ кейін опасыздықпен тұтқындалып, аймақтағы Генуя бекінісіне жеткізілді. Кейін ол босатылды. Галлиполиде қалған шағын күш осы орынды және өздерінің абыройын өлімге дейін қорғауға келісті және қашқысы келмеу үшін қалған кемелерге тесіктер жасады. 1305 жылдың 21 маусымында олар Византия армиясымен кездесіп, оларды толығымен жеңіп, көптеген мыңдаған жауды, өзінен аз шығынмен өлтірді.

Апрос шайқасы

Каталондық компания кейін Галлиполиде бірнеше отбасын қалдырып, Фракияға қарай жорыққа шықты. Үш күндік сапардан соң, олар Апрос маңында императордың ұлы Михаил басқаратын 6000 атты және одан да көп жаяу әскерімен кездесті. Каталондықтар Византия армиясының алдына сап түзеді, оның құрамында көптеген аландар мен түркопольдер де болды. Император армиясының сандық артықшылығына қарамастан, аландар алғашқы шабуылдан кейін шегінді, ал түркопольдер бірден каталондықтарға қосылды. Каталондықтар жауға ауыр зиян келтірді, тіпті Михаил ханзада да жарақат алып, әскерімен бірге шайқастан шығуға мәжбүр болды. Каталондықтар күнді жеңіп алды, бірақ византиялықтардың қарсы шабуыл жасауы мүмкін болғандықтан, қаруларын ұстап ұйықтады. Адрианопольдегі 60 каталон тұтқыны жеңіс туралы естіген соң, қашып құтылуға бел буды, бірақ олар тек мұнара төбесіне шыға алды. Жергілікті халық соңында мұнараны өртеп жіберді, нәтижесінде көптеген каталондықтар қаза тапты. Мұнарадан секіргендерді халық қоршап алып, шабуыл жасады.

Фракияға үстемдік ету

Каталониялықтар екі жыл бойы Фракияны тонап-талқандады, Ферран Эйксименс д'Ареностың қайта оралуы оларға көмектесті, оның көмегімен олар бірнеше қалаларды жаулап алды.

Хаим тауының шайқасы

Компания Хаэмус тауының маңында орналасқан және Роджер де Флордың өлтірілуіне қатысы бар Магасета тайпасымен соғысқа түсуді шешті. Олар Пакия, Модико және Родесто сияқты Фракияның әртүрлі қалаларынан әскерлерін кері шақырып алды. Галлиполиде әйелдер мен мүліктерін күзету үшін гарнизон қалдырып, каталондықтардың басым бөлігі Магасета тайпасын іздеуге аттанды. Бірнеше күннен кейін олар оларды тауып, үш мың атты әскер, алты мың жаяу әскер және олардың жүкті санап шықты. Шабуыл келесі күні Хаэмус тауының етегіндегі жазықта болды, онда Магасета тайпасы шараптарын қоршау ретінде пайдаланды. Тағы да каталондықтардың күшті атты және жаяу әскері жауды жеңіп, олардың генералы Грегорионы өлтірді. Магасета тайпасының 9 мың жауынгерінен тек 300-і ғана аман қалды. Әйелдер мен балалар шаршаған жылқылармен қашуға тырысты, бірақ сәтті болмады.

Ішкі бөлім

Кейіннен Каталон компаниясы оны бақылауға ұмтылған шетелдік күштердің даулары мен мүдделерінен туған ішкі қарама-қайшылықтар кезеңін бастан өткізді. Осылайша, Сицилияның Фредерик III Мальорканың ханзадасы Фердинандты Галлиполиге компания капитаны етіп тағайындады. Бұл қадамға Бернат де Рокафор қарсылық көрсетті, ал Беренгуер д'Энтенса және Ферран Эйксименс д'Аренос сияқты басқалары тағайындауды қабылдады. Күрес Ферран мен ханзаданың келіп кетуімен және Энтенсаның қазасымен аяқталды, нәтижесінде Бернат де Рокафор компанияның басшысы болды. Әкімші Рамон Мунтанер де компанияны тастап кетіп, кейіннен оның тарихы туралы хроника жазды. Осы ішкі тартыс кезеңінен кейін Бернат де Рокафор компанияның қызметін Валуалық Карлға Византия империясына деген құлшынысын нығайту үшін ұсынды. 1309 жылы Шарль де Валуаның өкілі Тибо де Шепой Бернат де Рокафортты тұтқындауға бұйрық беріп, оны Неапольге жіберді, онда ол сол жылы аштықтан қайтыс болды.

Оңтүстік Грекияға көшіп келу

1308 жылға қарай Галлиполи түбегінің ресурстары таусылып, компания батысқа қарай, Оңтүстік Грекияға бет алды және Халкидикедегі Кассандра түбегінде қайта орналасты. Олар сол жерден жергілікті жерлерге шабуыл жасап, тонады, соның ішінде Афон тауындағы монастырьға да шабуылдады. Тесалониканы басып алуға қол жеткізе алмағандықтан, олар одан әрі батысқа және оңтүстікке жылжып, 1309 жылға қарай қазіргі Грекияның орталық бөлігіндегі Тесалия аймағына жетті.

Халмирос шайқасы

1310 жылы Компанияның жаңа басшысы Роджер Деслор өзінің қызметін Афина герцогы Вальтер V-ке ұсынды және герцогты бір жылдан кем уақыт ішінде барлық жауларынан тазартты. Бірақ герцог олардың қызметі үшін келісілген соманы төлемеді, бұл Компанияның ашуын оятып жіберді. Компания герцогқа соғыс жариялауға шешім қабылдады және 1311 жылдың 15 наурызында Халмирос шайқасында онымен кездесті. Бұл шайқас каталондықтар үшін шешуші соңғы жеңіс болды, Афиналық франк әскерлері, оның ішінде 700 салт атты болғанмен, олардан көп болғанына қарамастан. Вальтер V және оның көптеген салт аттылары қаза тапты, Афина Компанияның ықтиярында қалды.

Афина және Неопатра герцогтіктері

Қысқа мерзім ішінде Компания Афина герцогтігін ғана емес, сонымен қатар Теба қаласына және Фессалия аймағына басып алды, соңғысын Неопатра герцогтігіне айналдырып, онда феодалдық билік орнатты. 1312 жылы олар Барселона үйі басқарған Сицилия тәжінің жоғары билігін қабылдап, Киелі Георгийдің бейнесі салынған жаңа мөрді қабылдады. Арагон тәжінің атынан герцогтіктерді иеленгені және оларды заңды мұрагерлеріне қайтарудан бас тартқандықтан, Папа Компаниядан аумақты қайтаруды талап етті және олар бас тартқан кезде 1318 жылы оның мүшелерін анафемаға ұшыратты. Екі герцогтік те 1388-1390 жылдарға дейін Арагон тәжінің вассалдары ретінде Ұлы Компанияның қолында болды, содан кейін Педро де Сан Суперано, Хуан де Уртубия және флоренциялық әскерлер басқарған Наварра компаниясы оларды жеңді. Соңғысының ұрпақтары 1456 жылға дейін герцогтіктерді басқарды, сосын оларды Осман империясы басып алды. Осы кезде Ұлы Каталон Компаниясы тарап кетті.