Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Музыкада гармониясыздық – бұл гармониялық қатардың (негізгі жиіліктің толық еселігі) жиіліктерінен жоғары гармоникалардың (сондай-ақ, бөліктер немесе жартылай тондылар деп те аталады) ауытқу дәрежесі. Акустикалық тұрғыдан алғанда, бір ғана анық биіктігі бар деп естілетін нота, іс жүзінде, әртүрлі қосымша гармоникаларды қамтиды. Көптеген соққылы аспаптар, мысалы, қоңыраулар, там-тамдар және кемпалар, күрделі және гармониясыз дыбыстар жасайды. Музыкалық гармония мен интонация тонның гармониялық қасиеттеріне тікелей байланысты. Идеалды, біртекті, өте жұқа немесе шексіз икемді жіп немесе ауа бағанасы, тербелістің дәл гармониялық режимдеріне ие. Кез келген нақты музыкалық аспапта, музыкалық дыбысты жасайтын резонанстық дене – әдетте, жіп, сым немесе ауа бағанасы – осы идеалдан ауытқып, белгілі бір деңгейде гармониясыздыққа ие болады. Мысалы, өте жуан жіп идеалды жіп сияқты емес, цилиндр (массалы түтік) сияқты әрекет етеді, оның табиғи резонанстары негізгі жиіліктің толық еселігі болмайды. Дегенмен, скрипка, гитара сияқты ішекті аспаптарда немесе табла сияқты кейбір үнді барабандарында гармоникалар негізгі жиіліктің толық санына жақын немесе кейбір жағдайларда дәл сәйкес келеді. Осы идеалды гармониялық қатардан кез келген ауытқу гармониясыздық деп аталады. Жіптердің серпімділігі төмен болған сайын (яғни, олар қысқа, жуан, аз керілген немесе қатаң болған сайын), гармониясыздық деңгейі жоғары болады. Жіпті иіп тарту немесе желді аспаптағы дыбысты дірілдеген қамыстың немесе еріннің көмегімен шығару кезінде, режимді құлыптау деп аталатын құбылыс жіптің немесе ауа бағанасының табиғи гармониясыздығына қарсы әрекет етеді және гармоникаларды негізгі биіктіктің толық еселігіне дәл бекітеді, тіпті олар аспаптың табиғи резонанстық нүктелерінен сәл өзгеше болса да. Осы себепті, иіп тартылатын, қола немесе қамысты аспаптармен ойналатын бір ғана тон міндетті түрде гармониясыздық көрсете бермейді. Олардың зерттеулеріне сәйкес, синтезделген фортепиано дыбыстары, белгілі бір деңгейде гармониясыздық енгізілген кезде, көбірек табиғирақ естіледі. Жалпы, акустикалық аспаптарды қайталайтын электрондық аспаптар, түпнұсқа аспаптардың гармониясыздығын және одан туындайтын созылған настройкасын да қайталауы керек.
In music, inharmonicity is the degree to which the frequencies of overtones (also known as partials or partial tones) depart from whole multiples of the fundamental frequency (harmonic series). Acoustically, a note perceived to have a single distinct pitch in fact contains a variety of additional overtones. Many percussion instruments, such as cymbals, tam tams, and chimes, create complex and inharmonic sounds. Music harmony and intonation depends strongly on the harmonicity of tones. An ideal, homogeneous, infinitesimally thin or infinitely flexible string or column of air has exact harmonic modes of vibration. In any real musical instrument, the resonant body that produces the music tone—typically a string, wire, or column of air—deviates from this ideal and has some small or large amount of inharmonicity. For instance, a very thick string behaves less as an ideal string and more like a cylinder (a tube of mass), which has natural resonances that are not whole number multiples of the fundamental frequency. However, in stringed instruments such as the violin, and guitar, or in some Indian drums such as tabla, the overtones are close to—or in some cases, quite exactly—whole number multiples of the fundamental frequency. Any departure from this ideal harmonic series is known as inharmonicity. The less elastic the strings are (that is, the shorter, thicker, smaller tension or stiffer they are), the more inharmonicity they exhibit. When a string is bowed or tone in a wind instrument initiated by vibrating reed or lips, a phenomenon called mode locking counteracts the natural inharmonicity of the string or air column and causes the overtones to lock precisely onto integer multiples of the fundamental pitch, even though these are slightly different from the natural resonance points of the instrument. For this reason, a single tone played by a bowed string instrument, brass instrument, or reed instrument does not necessarily exhibit inharmonicity. According to their research synthesized piano tones sounded more natural when some inharmonicity was introduced. In general, electronic instruments that duplicate acoustic instruments must duplicate both the inharmonicity and the resulting stretched tuning of the original instruments.
Аңқаспаушылық созылған күйге әкеледі
Пианиноны пианино шеберлері көйлегенде, техник кейде екі нота бірге ойналғанда "соққыласу" дыбысын тыңдайды және тон арасындағы кедір-бұдырлықты азайтатын деңгейде көйлейді. Пианиноны баптаушылар аспаптың барлық диапазондарында әртүрлі шамада болатын, бірақ әсіресе төменгі және жоғары регистрлерде кездесетін пианиноның ішектің гармониясыздығымен күресуі керек. Соның салдарынан октавалар 2:1 гармониялық қатынастан сәл кеңірек көйіледі. Пианиноны көйлеу кезінде октавалардың дәл қаншаға созылатыны әр пианинода, тіпті бір пианинода регистрден регистрге өзгереді – бұл қатысты ішектердің нақты гармониясыздығына байланысты. Гармониясыздық мәселесінің салдарынан пианино шеберлері қолданатын электрондық пианино көйлеу құрылғылары қарапайым гармониялық қатарға сәйкес көйлеу үшін жасалмаған. Оның орнына, құрылғылар техниканың октаваларды және басқа түзетулерді қайталау үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Ең жетілдірілген құрылғылар техникке нақты аспап үшін ең қолайлы созуды анықтау үшін бір мезгілде барлық гармоникалықтардың биіктігі мен күшін ескере отырып, әртүрлі гармониясыздықты өлшеуге мүмкіндік береді. Кейбіреулерінде техник құлақпен орындаған көйлеуді жазу опциясы бар; содан кейін техник сол көйлеуді сол пианинода (немесе ұқсас модельдегі басқаларында) оңай және жылдам қайталай алады. Құлақпен және машинамен созуды орнату мәселесі әлі шешілмеген; машиналар берілген хроматикалық шкаладағы жарты тонның абсолютті орналасуын анықтауда жақсырақ, ал машиналық емес көйлеушілер интервалдарды әуелі дыбыстырақ етуге ұмтылып, осы орындарды артықшылықпен түзетуді қалайды. Соның салдарынан құлақпен көйленіп, машинамен бірден тексерілген пианинолар адам қателігі мен қабылдауының нәтижесінде таза теориялық жарты тоннан (математикалық тұрғыдан екінің он екінші тамыры) бір градусқа дейін ауытқып кетуі мүмкін. (Егер құлаққа ұнайтын дыбыс – құлақтың мақсаты болса, онда математикаға ұнайтын – машинаның мақсаты.) Бұл ішектердің нотадан нотаға, тіпті бір унисон ішіндегі көршілес ноталарға да өзгеруі мүмкін дегенге негізделген. Бұл сызықтық емес, жалған гармоника жасайтын және ішектің қалыңдығына, дыбықталған ішектің ұзындығына немесе кішігірім көпірдің сәйкессіздігіне байланысты нағыз жалғандықтан өзгеше. Пианиноны көйлеу – бұл интервалдар мен ойналатын аккордтардағы диссонансты азайту үшін темпераментті таңдау және гармониясыздықпен күресу тұрғысынан компромисс. Толық ақпарат алу үшін «Пианино акустикасы» және «Пианиноны көйлеу» қараңыз. Тағы бір фактор, қиындықтар тудыруы мүмкін – ішектерде тоттың болуы немесе орамалардағы кір. Бұл факторлар жоғары гармоникалықтардың жиілігін сәл көтеріп, осылайша көбірек гармониясыздыққа әкелуі мүмкін.
When pianos are tuned by piano tuners, the technician sometimes listens for the sound of "beating" when two notes are played together, and tunes to the point that minimizes roughness between tones. Piano tuners must deal with the inharmonicity of piano strings, which is present in different amounts in all of the ranges of the instrument, but especially in the bass and high treble registers. The result is that octaves are tuned slightly wider than the harmonic 2:1 ratio. The exact amount octaves are stretched in a piano tuning varies from piano to piano and even from register to register within a single piano—depending on the exact inharmonicity of the strings involved. Because of the problem of inharmonicity, electronic piano tuning devices used by piano technicians are not designed to tune according to a simple harmonic series. Rather, the devices use various means to duplicate the stretched octaves and other adjustments a technician makes by ear. The most sophisticated devices allow a technician to make custom inharmonicity measurements—simultaneously considering all partials for pitch and volume to determine the most appropriate stretch to employ for a given instrument. Some include an option to simply record a tuning that a technician has completed by ear; the technician can then duplicate that tuning on the same piano (or others of similar make and model) more easily and quickly. The issues surrounding setting the stretch by ear vs machine have not been settled; machines are better at deriving the absolute placement of semitones within a given chromatic scale, whereas non machine tuners prefer to adjust these locations preferentially due to their temptation to make intervals more sonorous. The result is that pianos tuned by ear and immediately checked with a machine tend to vary from one degree to another from the purely theoretical semitone (mathematically the 12th root of two) due to human error and perception. (If pleasing the ear is the goal of an aural tuning, then pleasing the math is the goal of a machine tuning.) This is thought to be because strings can vary somewhat from note to note and even from neighbors within a unison. This non linearity is different from true falseness where a string creates false harmonics and is more akin to minor variations in string thickness, string sounding length or minor bridge inconsistencies. Piano tuning is a compromise—both in terms of choosing a temperament to minimize out of tuneness in the intervals and chords that will be played, and in terms of dealing with inharmonicity. For more information, see Piano acoustics and Piano tuning. Another factor that can cause problems is the presence of rust on the strings or dirt in the windings. These factors can slightly raise the frequency of the higher modes, resulting in more inharmonicity.