Джеймс Тенней: Американдық композитор және музыка теорияшысы

Кіріспе

Джеймс Тенни (10 тамыз 1934 - 24 тамыз 2006) – американдық композитор және музыка теоретигі. Ол лондерфоника, дыбыс синтезі, алгоритмдік композиция, процесс музыкасы, спектрлік музыка, микротонды музыка және кеңейтілген табиғи тұңғыш интонацияны қоса алғанда, күйлеу жүйелеріне маңызды үлес қосты. Оның теориялық жазбалары музыкалық форма, текстура, тембр, консонанс және диссонанс, сондай-ақ гармониялық қабылдау мәселелерін қамтиды.

Өмірбаян

Джеймс Тенни Нью-Мексико штатының Сильвер-Сити қаласында дүниеге келіп, Аризона және Колорадо штаттарында өсті. Ол Денвер университетінде, Джульярд музыка мектебінде, Беннингтон колледжінде (B.A., 1958) және Иллинойс университетінде (M.A., 1961) оқыды. Оның ұстаздары Эдуард Штуерман (фортепиано), Шоу Вэн Чунг, Лайонел Новак, Пол Боеппл, Генри Брант, Карл Рэгглз, Кеннет Габуро, Джон Кейдж, Гарри Парч және Эдгард Варезе болды. Сонымен қатар, ол Леярен Хиллердің басшылығымен акустика, ақпарат теориясы және таспалық музыка композициясын зерттеді. 1961 жылы Тенни гештальт теориясы мен танымдық ғылымды музыкаға алғаш рет қолданған ықпалды «Мета (+) Ходос» атты магистрлік диссертациясын қорғады. Оның кейінгі жазбаларында «Музыка теориясындағы уақытша гештальт қабылдауы», «Джон Кейдж және гармония теориясы» (Джон Кейдж туралы жазбалардағы бөлім) және «Консонанс пен диссонанс тарихы» кітабы бар. Теннидің ерте туындыларында Веберн, Рэгглз және Варезедің ықпалы байқалады, ал 1960 жылдары Джон Кейдж идеяларын сіңіру оның музыкасының дамуына әсер етті. 1961 жылы ол Элвис Преслидің жазбасын үлгі алып, өңдеу арқылы «Collage No.1 (Blue Suede)» (таспаға арналған) атты алғашқы олдерфоникалық композициясын жасады. 1961-1964 жылдар аралығындағы музыкасы негізінен Нью-Джерсидегі Белл Лабораториясында Макс Мэтьюзбен бірлесе жасалған компьютерлік музыкадан тұрды. Бұл алгоритмдік құрастырылған және компьютерлік синтезделген музыканың алғашқы маңызды жиынтығы болды. Мысалдар: «Analog #1 (Noise Study)» (1961) (таспаға арналған, компьютерлік синтезделген шуды пайдаланады) және «Phases» (1963). Тенни 1960 жылдары Нью-Йорк қаласында және оның маңында тұрып, Fluxus, Judson Dance Theater және Tone Roads ансамблінің жұмысына белсенді қатысты, оны Малкольм Голдштейн мен Филип Корнермен бірге құрды. Ол америкалық композитор Чарльз Айвстің музыкасына ерекше қызығушылық танытты және оның көптеген шығармаларын дирижерлік етті. Айвстің фортепианоға арналған «Конкорд сонатасының» оның орындауы жоғары бағаланды. Тенни музыкант және актер ретінде сол кездегі серіктесі, суретші Кароли Шниманмен (1955 жылы Нью-Йоркте танысқан) 1968 жылы ажырасқанға дейін тығыз байланыста болды. Шниманмен бірге ол 1965 жылы түсірілген «Fuses» атты үнсіз фильмде түсті, ол махаббаттың коллаж және боялған кадрларынан тұрды. Тенни Шниманның «Viet Flakes» (1965) және «Snows» (1970) саунд-коллаждарын жасады және Нью-Йорктегі «Meat Joy» (1964) қойылымында өнер көрсетті. 1967 жылы Тенни Стив Райх, Нам Джун Пайк, Дик Хиггинс, Джексон Мак Лоу, Джозеф Берд, Фил Корнер, Элисон Ноулз және Макс Ноухаус сияқты композиторлар мен Fluxus суретшілері үшін FORTRAN семинарын өткізді. Тенни 1969 жылғы 27 мамырда Уитни американдық өнер мұражайында Майкл Сноу, Ричард Серра және Брюс Науманмен бірге Стив Райхтың «Pendulum Music» (1967) атты туындысын орындады. Тенни сонымен қатар Гарри Парчпен (1959 жылы Парчтың «Солқыны» қойылымында), Джон Кейджбен (1960 жылдардың ортасында), Стив Райхпен және Филип Гласспен (1960 жылдардың соңында) бірге өнер көрсетті. Теннидің 1970 жылдан кейінгі барлық композициялары аспаптық музыкадан (кейде таспалық кешігумен) тұрады, ал 1972 жылдан бері көбісі гармониялық қабылдау және дәстүрлі емес күйлеу жүйелеріне қызығушылық танытады. Оның маңызды туындылары: оркестр үшін «Clang» (1972), сырғалы квинтет үшін «Quintext» (1972), CONLON Nancarrow үшін «Spectral CANON» (1974) (фортепианоға арналған), виола, виолончель, контрабас және таспалық кешігу жүйесі үшін «Glissade» (1982), микротондық күйлендіру жүйесінде екі фортепиано үшін «Bridge» (1982–84), жарты тонның алтыншы бөлігінен ажыратылған алты арфа үшін «Changes» (1985), айнымалы құралым үшін «Critical Band» (1988) және айнымалы құралым үшін «In a Large Open Space» (1994). Оның шығармалары көбінесе басқа композиторларға немесе әріптестеріне арналған және осыған байланысты атаулары бар. Тенни Бруклин политехникалық институтында, Йель университетінде, Калифорния өнер институтында, Калифорния университетінде (Санта-Круз) және Торонтодағы Йорк университетінде сабақ берді. Оның шәкірттері: Джон Лютер Адамс, Джон Бишофф, Майкл Байрон, Эллисон Камерон, Рейвен Чакон, Эрик де Висшер, Мигель Фраскони, Питер Гарланд, Дуглас Кан, Карсон Киевман, Инграм Маршалл, Андра Маккартни, Ларри Полански, Карл Стоун, Шарлемане Палестина, Марк Сабат, Чийоко Славникс, Кэтрин Лэмб, Майкл Винтер, Джули Кинг және Дэниел Коррал. Тенни 2006 жылғы 24 тамызда Санта-Кларитада өкпе қатерінен қайтыс болды.

James Tenney was born in Silver City, New Mexico, and grew up in Arizona and Colorado. He attended the University of Denver, the Juilliard School of Music, Bennington College (B. A., 1958) and the University of Illinois (M. A., 1961). He studied piano with Eduard Steuermann and composition with Chou Wen chung, Lionel Nowak, Paul Boepple, Henry Brant, Carl Ruggles, Kenneth Gaburo, John Cage, Harry Partch, and Edgard Varèse. He also studied acoustics, information theory and tape music composition under Lejaren Hiller. In 1961, Tenney completed an influential master's thesis entitled Meta (+) Hodos that made one of the earliest applications, if not the earliest application, of gestalt theory and cognitive science to music. His later writings include "Temporal gestalt perception in music" in the Journal of Music Theory, the chapter "John Cage and the Theory of Harmony" in Writings about John Cage, and the book A History of Consonance and Dissonance, among others. Tenney's earliest works show the influence of Webern, Ruggles and Varèse, while a gradual assimilation of the ideas of John Cage influenced the development of his music in the 1960s. In 1961 he composed the early plunderphonic composition Collage No.1 (Blue Suede) (for tape) by sampling and manipulating a recording of Elvis Presley. His music from 1961 to 1964 was largely computer music completed at Bell Labs in New Jersey with Max Mathews. As such it constitutes one of the earliest significant bodies of algorithmically composed and computer synthesized music. Examples include Analog #1 (Noise Study) (1961) for tape using computer synthesized noise, and Phases (1963). Tenney lived in or near New York City throughout the 1960s, where he was actively involved with Fluxus, the Judson Dance Theater, and the ensemble Tone Roads, which he co founded with Malcolm Goldstein and Philip Corner. He was exceptionally dedicated to the music of American composer Charles Ives, many of whose compositions he conducted; his interpretation of Ives' Concord Sonata for piano was much praised. Tenney collaborated closely as both musician and actor with his then partner, the artist Carolee Schneemann (who he met in New York in 1955) until their separation in 1968. With Schneemann he co starred in Fuses, a 1965 silent film of collaged and painted sequences of lovemaking. Tenney created the sound collages for Schneemann's Viet Flakes, 1965, and Snows, 1970, and performed in the New York City production of Meat Joy, 1964, Schneemann's orgiastic celebration of the expressive body. In 1967 Tenney gave an influential FORTRAN workshop for a group of composers and Fluxus artists that included Steve Reich, Nam June Paik, Dick Higgins, Jackson Mac Low, Joseph Byrd, Phil Corner, Alison Knowles and Max Neuhaus. Tenney was one of four performers of Steve Reich's Pendulum Music (1967) on May 27, 1969, at the Whitney Museum of American Art, alongside Michael Snow, Richard Serra and Bruce Nauman. Tenney also performed with Harry Partch (in a production of Partch's The Bewitched in 1959), John Cage (in the mid 1960s), Steve Reich, and Philip Glass (the latter two in the late 1960s). All of Tenney's compositions after 1970 are instrumental music (occasionally with tape delay), and most since 1972 reflect an interest in harmonic perception and unconventional tuning systems. Significant works include Clang (1972) for orchestra, Quintext (1972) for string quintet, Spectral CANON for CONLON Nancarrow (1974) for player piano, Glissade (1982) for viola, cello, double bass and tape delay system, Bridge (1982–84) for two pianos eight hands in a microtonal tuning system, Changes (1985) for six harps tuned a sixth of a semitone apart, Critical Band (1988) for variable instrumentation and In a Large Open Space (1994) for variable instrumentation. His pieces are often tributes to other composers or colleagues and subtitled as such. Tenney taught at the Polytechnic Institute of Brooklyn, Yale University, the California Institute of the Arts, the University of California, Santa Cruz, and York University in Toronto. His students include John Luther Adams, John Bischoff, Michael Byron, Allison Cameron, Raven Chacon, Eric de Visscher, Miguel Frasconi, Peter Garland, Douglas Kahn, Carson Kievman, Ingram Marshall, Andra McCartney, Larry Polansky, Carl Stone, Charlemagne Palestine, Marc Sabat, Chiyoko Slavnics, Catherine Lamb, Michael Winter, Julie King, and Daniel Corral. Tenney died on 24 August 2006 of lung cancer in Santa Clarita, California.