Кіріспе
Ирландиядағы Мит округі – Ирландияның шығыс және Мидленд аймағындағы, Ленстер провинциясындағы округ. Ол оңтүстік-шығыста Дублин, солтүстік-шығыста Лаут, оңтүстікте Килдер, оңтүстік-батыста Оффали, батыста Вестмит, солтүстік-батыста Каван және солтүстікте Монахан округтерімен шектеседі. Шығыс жағынан Мит Ирландия теңізімен Бойн және Делвин өзендері арасындағы тар жолақпен шектеседі, бұл оған кез келген округтің екінші ең қысқа жағалау сызығын береді. Мит округі кеңесі – округтің жергілікті билігі. Мит – Ирландияның 32 дәстүрлі округінің 14-і, ал халық саны бойынша 8-і, 2022 жылғы санақ бойынша 220 826 адам тұрады. Мит округінің орталығы және ең ірі елді мекені – Бойн өзенінің бойында орналасқан Наван қаласы. Округтің басқа қалаларына Трим, Келлс, Лейтаун, Эшборн, Данбойн, Слейн және Беттистаун кіреді. Халық арасында "Патшалық округі" деп белгілі, тарихи Мит корольдігі Ирландияның Жоғары Королінің ордасы болған және біраз уақыт аралықта аралдың бесінші провинциясы саналған. Ғасырлар бойы Оңтүстік Уи Неилл әулетімен басқарылған бұл корольдік 1100 жылдардың соңында англо-норман басқыншысы Хью де Лейси тарапынан басып алынды. Ол Уи Неилл әулетін қуғынға салып, өзін Мит лорды ретінде орнықтырды. Бұл лордтық 1297 жылы ресми түрде Мит округі болып құрылғанға дейін бірте-бірте кішірейді, ал 1542 жылы Мит және Вестмит округтеріне бөлінді. Округ 1977 жылы қазіргі шекарасын алды, осы жылы Дрогеданың көп бөлігі Лаут округіне қосылды. Мит округінде Тара төбесі, Слейн төбесі, Ньюгрейндж, Ноут, Доут, Лоукрю, Келлс аббаттығы, Трим және Слейн қамалдары сияқты көптеген тарихи орындар бар. Сондай-ақ, округ 1690 жылы Олдбридж маңында болған Бойн шайқасының орны болды, бұл шайқаста Джеймс II жеңіліске ұшырап, Францияға қашқан. Мит – Ленстердегі Ратх Чарн және Бале Гиб аймақтарында орналасқан Гаэлтахт аймақтарына ие жалғыз округ, сонымен қатар Ирландияның батысынан тыс Гаэлтахтқа ресми статусы бар екі округтің бірі (екіншісі – Уотерфорд округі).
County Meath (/m//iː//ð/ MEEDH; or simply an Mhí, ) is a county in the Eastern and Midland Region of Ireland, within the province of Leinster. It is bordered by County Dublin to the southeast, Louth to the northeast, Kildare to the south, Offaly to the southwest, Westmeath to the west, Cavan to the northwest, and Monaghan to the north. To the east, Meath also borders the Irish Sea along a narrow strip between the rivers Boyne and Delvin, giving it the second shortest coastline of any county. Meath County Council is the local authority for the county. Meath is the 14th largest of Ireland's 32 traditional counties by land area, and the 8th most populous, with a total population of 220,826 according to the 2022 census. The county town and largest settlement in Meath is Navan, located in the centre of the county along the River Boyne. Other towns in the county include Trim, Kells, Laytown, Ashbourne, Dunboyne, Slane and Bettystown. Colloquially known as "The Royal County", the historic Kingdom of Meath was the seat of the High King of Ireland and, for a time, was also the island's fifth province. Ruled for centuries by the Southern Uí Néill dynasty, in the late 1100s the kingdom was invaded by the Anglo Norman conqueror Hugh de Lacy, who ousted the Uí Néill and established himself as the Lord of Meath. This lordship gradually diminished in size before being formally shired as County Meath in 1297, which was further sub divided into Meath and Westmeath in 1542. The county took its present boundaries in 1977, when much of Drogheda was transferred to County Louth. Meath has an abundance of historical sites, including the Hill of Tara, Hill of Slane, Newgrange, Knowth, Dowth, Loughcrew, the Abbey of Kells, Trim Castle and Slane Castle. The county was also the site of the seminal Battle of the Boyne, which was fought near Oldbridge in 1690, ending in the defeat of James II and his flight to France. It is the only county in Leinster to have Gaeltacht regions, at Ráth Chairn and Baile Ghib, and is also one of only two counties outside of the west of Ireland to have an official Gaeltacht (the other being County Waterford).
География және бөлімшелер
Мэт Ирландияның 32 округінің ауданы бойынша 14-ші, ал халқы бойынша 8-ші орында тұрады. Ол Лейнстердің 12 округі ішінде ауданы бойынша екінші, ал халқы бойынша үшінші үлкен округ. Мит жеті округпен шектеседі: шығысында Дублин және Лут, батысында Вестмит және Оффали, оңтүстігінде Килдар, солтүстігінде Каван және Монаган. Мит жағалауы Ирландия теңізі бойындағы Бойн және Дельвин өзендері арасында шамамен созылып жатыр, бұл оны жағалауы бар округтердің екінші ең қысқа жағалауы етеді. Округ орталығы – Наван, Миттегі ең ірі елді мекен, ол Бойн өзенінің бойында, округдің ортасында орналасқан. Наван Дублиннен шамамен, ал Белфасттан шамамен қашықтықта.
Физикалық география
Бойн аңғарындағы құнарлы егіс далаларының болуына байланысты, Меттің ландшафты көбінесе ауылдық сипатқа ие. Дегенмен, ол Ирландиядағы халық тығыздығы жоғары округтердің бірі болып табылады, 1 км² жерге 94 адам шамасында халық орналасқан. Ғасырлар бойы ауыл шаруашылығы үшін қарқынды жинау және жерді мелиорациялау, әсіресе көршілес Мидленд округтерімен салыстырғанда, округтегі батпақты жерлердің ауданын күрт азайтты. Алайда, Jamestown Bog, Girley Bog және Killyconny Bog сияқты шағын батпақты жерлер сақталды және қазіргі таңда ерекше қорғалатын аумақтар (SAC) немесе табиғи мұра аумақтары (NHA) ретінде қорғалады. Бойн өзені – Меттің географиялық ерекшелігі және мыңжылдықтар бойы округтің тарихы мен мәдениетін қалыптастырғандықтан, округтің символы болып табылады. Бойнның ең ірі екі саласы – Лейнстер Блэкуотер, бастауы Каван округінде орналасқан және Наван қаласынан Бойнға құя сала оңтүстікке қарай ағады, және Энфилд Блэкуотер, бастауы Килдар округінде орналасқан және Бойнға құя сала солтүстікке қарай ағады. Округтің шығысында Нэнни және Дельвин өзендері Ирландия теңізіне құяды, соңғысы Дублин округімен шекараны белгілейді. 2017 жылғы мәліметтер бойынша округтегі орманды аумақтардың жалпы көлемі құрайды, бұл жер аумағының 5,7% құрайды. Бұл көрсеткіш 2006 жылғы 4,8%-дан жоғары. Дегенмен, Мет Ирландиядағы орманды аумақтары бойынша үшінші соңғы округ болып табылады және 11% орманды аумақ құрайтын ұлттық орташа көрсеткіштен төмен. Тарихи тұрғыдан Мет орманды аймақ болған, бірақ 16-18 ғасырлар аралығында дерлік толықтай ормансыз қалған. Соңғы жылдары орманды аумақтардың көлемі артқанымен, басқа округтермен салыстырғанда орманды аумақтың аз болуын округте маңызды коммерциялық орман шаруашылығының болмауымен түсіндіруге болады. Мет ұлттық ағаш өнімдеріне ең аз үлес қосатын округтердің бірі және Меттің орманды аумақтарының үштен екісі жапырақты ағаштардан тұрады – бұл кез келген округтің арасында ең жоғары көрсеткіш, коммерциялық тұрғыдан тиімді қылқан жапырақты ағаштарға қарағанда. Сонымен қатар, округтегі орманды аумақтың төрттен үш бөлігі жеке меншікте.
Климат
Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Мет теңіздік қоңыржай мұхиттық климатқа ие, салқын қыстар, жұмсақ ылғалды жаздар және температураның шектен тыс өзгеруінің болмауымен сипатталады. Met Éireann теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Дансани станциясынан Мет үшін климаттық деректерді тіркейді. Қаңтар айының орташа ең жоғары температурасы – , ал шілде айының орташа ең жоғары температурасы – . Орташа есеп бойынша, ең күннөлді айлар – мамыр және маусым, ал ең жаңбырлы ай – қазан, жаңбыр мөлшері , ал ең құрғақ ай – маусым. Жауын-шашынды тіркейтін бірнеше синоптикалық станциялар округтің барлық аймақтарында орналасқан. Округтің ең құрғақ бөліктері шығыс және оңтүстікте, ал ең ылғалды бөліктері батыста. Шығыс жағалауға жақын Джулианстаунда жылына жауын-шашын мөлшері , ал батыстағы Олдкаслда жылына жауын-шашын мөлшері . Дансанидегі жылдық жауын-шашын мөлшері . Қар жауады, әдетте қараша мен наурыз аралығында, бірақ ұзақ немесе қатты қар жаууы сирек кездеседі. Округтің орталық және батыс аймақтарында аяз жиі кездеседі, бірақ температура әдетте жылына бірнеше күн 0 °C (32 °F) төмен түседі. Меттегі ең төменгі температура 2010 жылдың желтоқсанында тіркелді, жазғы күндізгі температуралар шамамен –5 °C-тан жоғары, температуралар сирек одан асып түседі. Жаңбыр жауған кезде, округтің ең күннөлді аймақтары жағалау бойында орналасқан. Құрлықтағы бұлттардың конвективті дамуына байланысты климат ішкі аймақтарда бірте-бірте күңгірт және ылғалды болады.
Snow showers generally occur between November and March, but prolonged or heavy snow events are rare. Although frost is common in the central and western areas of the county, temperatures typically fall below 0 °C (32 °F) on just a few days per year. The lowest ever temperature in Meath was recorded in December 2010, at Summer daytime temperatures range between and , with temperatures rarely going beyond As with rainfall, the sunniest areas of the county are located along the coast. The climate gets progressively duller and wetter inland due to the convective development of clouds over land.
Геология
Округтың геологиялық ландшафты негізінен төменгі карбон кезеңінің әктастарынан тұрады, бұл округтың шамамен 75% құрайды. Бұл шөгінділер Япет мұхитының жабылуынан пайда болған тау тізбектерінің эрозиясынан кейін қалыптасқан. Эрозияға ұшыраған таулар шұңқырларға айналып, оларға әктас шөгінділері мен карбонатты лай жиналған. Округтағы ең көне тау жыныстары ордовик кезеңіне жатады және Слейн мен Стамуллен маңында жұқа қабаттар түрінде кездеседі, ал ең жас жыныстар палеоген кезеңіне жатады және жанартаулық белсенділіктің нәтижесінде пайда болған. Олар округтың әртүрлі жерлеріндегі кішкентай дикелер мен силлдерде табылған. Карбон кезеңінде Ирландия астындағы қыртыстың созылуы сұйықтықтардың тау жыныстарындағы жарықтар арқылы өтуіне мүмкіндік берді, нәтижесінде кең ауқымды минералдану процесі жүрді. Ең маңыздысы, мырыш кұрамындағы сфалерит және қорғасын кұрамындағы галенит көп мөлшерде шөгіндіге түсті, бұл Ирландияға бір шаршы километрге шаққандағы мырыш концентрациясы бойынша дүние жүзіндегі ең жоғары көрсеткішті берді. Бұл минералдардың кең таралғандығы "Ирландиялық типтегі" қорғасын-мырыш кен орындары терминінің пайда болуына әкелді, бұл карбонатты тау жыныстарында орналасқан қорғасын-мырыш кен орындарын сипаттау үшін қолданылатын термин. Мит ландшафты 11 700 жыл бұрын аяқталған соңғы мұздық кезеңде қалыптасқан. Округтың топырақтары көбінесе мұздықтан келген қиыршық тас, саз, құм және жоталардан тұрады, олар мұздық суларымен шөгіндіге түскен. Округтың солтүгінде, Каванмен шекаралас аймақта, тас қиыршық тастан жасалған кішкентай драмлин қатарлары пайда болған. Көлдер әдетте нашар кеуекті драмлин аралық аймақтарында қалыптасады, бірақ көршілес Каван және Уэстмиттен айырмашылығы, Митте Шилин көлінен басқа ірі көлдер жоқ, онда округ батыс жағындағы шағын жағалау бөлігін бөліседі. Мит көбінесе жазық және округтың көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен жатыр. Округтың алыс батысындағы Лоукрюдегі және солтүстіктегі Карриклектегі шағын төбелер ғана маңызды биік жатқан аймақтар болып табылады. Слие-на-Каллиаг, биіктігі бойынша округтың ең биік нүктесі болып табылады, бұл оны Ирландиядағы ең төменгі екінші округтік шыңға айналдырады. Каван шекарасына жақын орналасқан Карриклек төбесі Миттегі екінші ең биік шың болып табылады. Тара төбесі Наванның оңтүстігінде орналасқан және биіктігі шамалы болса да, жергілікті топографиядағы ең көрнекті нысан болып табылады, ол айналасындағы аумақтың панорамалық көрінісін ұсынады.
Азаматтық еншілес және қалалар
Таунлендтер – Ирландиядағы ең кіші ресми түрде белгіленген географиялық бөлімдер, округте шамамен 1634 таунленд кездеседі. Тарихи қала шекаралары өздері жеке таунлендтер ретінде тіркелген, және олар Мит округіндегі ауылдық таунлендтерден әлдеқайда үлкен. Ауылдық таунлендтердің көлемі әдетте 1 акрдан 2681 акрға дейін ауыспайды, ал округтегі таунлендтердің (қалаларды есептемегенде) орташа көлемі 356 акрды құрайды.
Еуропалық статистикалық аймақ
Статистикалық мақсаттар үшін Еуроодақ деңгейінде округ Орталық Шығыс аймағының құрамына кіреді – бұл NUTS III деңгейіндегі бірлік, ол өз кезегінде NUTS II деңгейіндегі Шығыс және Мидленд аймағы бірлігінің құрамына кіреді.
Жергілікті билік
Мейт округі кеңесі – Мейт округін басқаратын жергілікті билік органы. Оның 40 кеңесшісі бар, ал округ алты жергілікті сайлау округіне бөлінген, олардың әрқайсысы сонымен қатар муниципалды округ құрайды: Эшборн (6), Келлс (7), Лейтаун–Беттистаун (7), Наван (7), Ратоат (7) және Трим (6). Қазіргі уақытта Fine Gael 12 орынға ие, Fianna Fáil 12 орынға ие, Sinn Féin 3 орынға ие, ал Еңбек партиясы, Социал-демократтар және Aontú әрқайсысы 1 орынға ие, сондай-ақ 10 тәуелсіз депутат бар. Кеңес сайлауы 5 жыл сайын өтеді, келесі сайлау 2024 жылдың мамыр айында өтеді деп жоспарлануда. 2019 жылғы Мейт округінің жергілікті сайлауында сайлауға қатысқандардың үлесі 48,1% құрады, бұл 2014 жылғы сайлаудан 2,8% жоғары. Ең жоғары қатысу Келлсте (55,0%) тіркелді, ал ең төменгі көрсеткіш Тримде (43,3%) байқалды. Кеңес Шығыс және Мидленд аймақтық ассамблеясында үш өкілмен өкілдік етеді. Округ орталығы – Наван қаласы, онда округ әкімшілігі мен үкімет орналасқан, бірақ бұрынғы округ орталығы Трим тарихи маңызын сақтап, аудандық соттың отырыс өткізілетін орны болып табылады. Партия Орын саны Дауыс % 2014 жылдан бергі өзгеріс 2014 жылдан бергі орын өзгерісі 12 29,6% 6,8% 1 12 25,3% 2,4% 2 3 9,9% 8,3% 5 1 4,8% 4,8% 1 1 2,5% 2,7% 1 1 2,2% 2,2% 1 10 23,8% 0,8% 1
Бұрынғы аудандар
Мейт округі 1898 жылғы Жергілікті басқару (Ирландия) заңы бойынша Арди №2, Дуншафлин, Келс, Мит, Наван, Олдкасл, Трим және Эдендерри №3 ауылдық округтеріне, сондай-ақ Ан Уайм (Наван), Сеаннанус Мór (Келс) және Трим қалалық округтеріне бөлінді. Ауылдық округтер 1925 жылы таратылды. Қалалық округтер 2002 жылы қалалық кеңестерге айналды. Ирландиядағы барлық қалалық кеңестер 2014 жылы таратылды.
Еуропалық сайлау
Аудан Еуропалық парламентке сайлауда 4 мандатты Мидлендс-Солтүстік-Батыс сайлау округінің құрамына кіреді.
Тарих
Конти "Корольдік округ" деген лақап атымен белгілі, себебі оның тарихы Ирландияның Жоғары Королінің ордасы болған. Ол бұрынғы Мид патшалығының шығыс бөлігінен құрылған, бірақ қазір Лейнстер провинциясының құрамына кіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, патшалық және оның ізбасары Мит иелігі Мит, Фингал және Вестмит округтерінің барлығын, сондай-ақ Каван, Лонгфорд, Лаут, Оффали және Килдар округтерінің бір бөлігін қамтыды. Ирландияның Жоғары Королінің ордасы Тарада орналасқан. Контидің солтүстік-шығысындағы Бру-на-Боинне археологиялық кешені 5000 жылдық және ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген.
Тарихқа дейінгі кезең
Ауданның адам қонысының ең ерте белгілі дәлелі – Наванның солтүстігіндегі Рэндалстауннан табылған мезолиттік кремний тастар, олар 1970 жылдары Тара кенінің шлам тоғандарын салу кезінде жарық көрді. Бұл кремний тастар б.з.д. 9500 жылға жатсады және Ирландиядағы тарихи алдындағы адамдардың іздерінің ең ертелерінің бірі болып табылады. Рэндалстаундағы қазба жұмыстары аңшы-жинаушы қоғамының басқа да дәлелдерін көрсетті, мысалы, фулахт фиад және күйдірілген топырақ пен тас үйінділері. Ауыл шаруашылығы бұл аймақта неолит дәуірінде орнатылды. Бұл уақыт пен ресурстардың артығын қамтамасыз етті, олар өлгендерге арналған үлкен тас ескерткіштерді салуға жұмсалды, мысалы, дәлізді қабірлер, сот алаңдары және үшбұрышты қабірлер. Олардың жүздеген мысалдары сақталған, бірақ Ирландиядағы ең танымал неолиттік ескерткіштер – Бру-на-Боиннедегі Ньюгрейндж, Ноут және Доут. Бұл қабірлер б.з.д. 3000 жылға дейін салынған, бұл оларды Стоунхендж мен Мысыр пирамидаларынан да көне етеді. Бұл орын діни маңызы бар деп саналады және мегалиттік өнермен безендірілген. Ирландиядағы ең үлкен тарихи алдындағы қабір – Ньюгрейндж, күн мен түн теңелуімен ең танымал, осы кезде күн сәулесі «шатыршадан» өтіп, ішкі бөлмені жарықпен толтырады. Қабірді салу кезінде алғашқы қоныс аударушылар астрономия және күнтізбе жүйесі туралы кең білімді көрсетті. Алайда, жазу жүйесі б.з.д. 1 ғасырға дейін дамытылмады, Огамның пайда болуымен. Б.з.д. 500 шамасында Ирландияға келттердің келуі Темір ғасырының басталуын және мыңжылдықтар бойы гаэльдік ирланд мәдениетін анықтаған көптеген нәрселердің құрылуын жариялады; оның ішінде примитивті ирланд тілі, ирланд мифологиясы, кельт діні және гаэль күнтізбесінің ерте түрі. Бойн алқабындағы ежелгі ескерткіштер кельт мәдениеті мен мифологиясына сіңірілді, Ку Хулайн Ньюгрейнджде дүниеге келген деп айтылады. Сонымен қатар, дәстүр бойынша, Слайне мак Дела, Фир Болг тайпасынан, Бру-на-Боиннедегі орманды тазартып, ескерткіштерді салған және Ирландияның алғашқы Жоғары Патшасы болған. Кельт дәуірінде Мит 8 туатқа бөлінді, Кельт Ирландиясының негізгі саяси бірлігі. Туаттар – өздерінің кеңейтілген отбасы мүшелері сайлаған басшы басқарған тәуелсіз кішкентай патшалықтар.
Меат патшалығы
5 ғасырға дейінгі кең көлемді жазба тарихи деректердің жетіспеуіне байланысты, Мидтің ерте тарихы тұманды және көбінесе мифтермен байланысты. Ирландия жырларында «Ирландияның Жоғары Патшасы» аталымы мыңжылдықтарға созылатынды айтылады, алайда, қазіргі таңда Тара төбесінің біздің заманымыздың алғашқы ғасырларына дейін биліктің ордасына айналмағаны белгілі. 400-ші жылдары Уи Неилл патшасы Ниалл Ольстерден оңтүстікке қарай жорық жасап, Мидте патшалық құрды. Сол кездегі Ирландиядағыдай, Ниалл мен оның ұлдарының ерліктері жыршылар тарапынан дәріптелді және мифтерге толы әңгімелерге айналдырылды. Дегенмен, Уи Неилл әулеті Ирландияның орталығында берік орнықты және олар өздерін Тара патшалары және Уиснех патшалары деп жариялады. Уи Неилл әулеті кейіннен екі руға бөлінді: Солтүстік Уи Неилл Ольстерде қалды, ал Оңтүстік Уи Неилл қазіргі Мид, Уэстмит және Дублин аумағында бірнеше шағын, байланыссыз патшалықтарды биледі. Бөлінуден кейін Уи Неилл руларының мүшелері арасында қақтығыстар туды. Ақыры, араздық шешілді және келісімнің шарты ретінде Тара патшасының орны Солтүстік және Оңтүстік Уи Неилл рулары арасында кезекпен ауысуы шешілді. Аталым екі ру арасында 500 жылдан астам уақыт бойы алмасып тұрды, әр екінші патша Тарадағы таққа отыру рәсіміне Ольстерден оңтүстікке сапар шекті. 740 жылы Оңтүстік Уи Неиллдің ең қуатты тармағы – Кланн Чолмайн әулетінің Домналл Миди Мидтегі барлық көрші тайпаларды жаулап алды немесе бағындырды, ал Уи Неилл оларды өзінің үстемдігін мойындады. Домналл енді Тараны, Уи Неиллтің ордасын, және Ирландияның географиялық орталығы саналатын Уиснех төбесін иеленді. Аралдың орталығындағы билігін нығайтқаннан кейін Домналл біртұтас Мид (Мид) патшалығына басшылық етті, бұл атаудың түбірі ежелгі ирландия тілінде «орта» деген мағынаны білдіреді. «Ирландияның Жоғары Патшасы» немесе «Ард Ри» деген атау туралы алғашқы жазбаларда 862 жылы қайтыс болған Мид патшасы Маэль Сехнаилл мак Маэль Руанаид есімді адам айтылады, ол викингтерге және Ольстер патшалықтарына қарсы көптеген жеңістерге жеткен. Кейінгі тарихшылар «Жоғары Патша» атауын Тараның бұрынғы патшаларына кері күшпен қолданды, бірақ 9-ғасырға дейін Тара немесе Мид патшаларының Ард Ри деп аталғаны туралы ешқандай дерек жоқ. 970-ші жылдары Маэль Сехнаилл мак Домнаилл билік құрған кезде Лох Эннелл маңындағы Дунна Ския бекінісі тұрақты патшалық резиденцияға айналды, осылайша патшалықтың ішінде екі билік ортасы құрылды – біреуі Жоғары Патша үшін, екіншісі Мид патшасы үшін. 10-ғасырдың соңында оңтүстіктегі Далкассиандар, Брайан Борудың басшылығымен, Манстердегі билігін нығайтты, Бору өзін Манстер патшасы деп жариялады. Бұл ұзақ жылдар бойы бәсекелес патшалықтың күшеюі Жоғары Патша Маэль Сехнаилл мак Домнаиллге үлкен қауіп төндірді, сондықтан екі көшбасшы 997 жылы Клонфертте кездесіп, бітімге келді, нәтижесінде Бору аралдың оңтүстік жартысына үстемдік құқығын алды. Лейнстер патшалығы дереу Боруға қарсы көтеріліп, Дублин викинг патшалығымен одақтасты. Мид пен Манстер қорғаныс одағын құрды және 998–999 жылдардағы бірнеше науқандардан кейін Лейнстер мен Дублиннің күштерін жеңіп, оларды Манстердің вассалдарына айналдырды. Бору енді Манстердің Ирландиядағы ең қуатты патшалық екеніне сенді, сондықтан ол, Маэль Сехнаилл емес, Жоғары Патша болуы керек деп санады. Маэль Сехнаиллдің патшалыққа талап етуіне Бору 1002 жылы Тара төбесінде қарсылық көрсетті. Мид патшасы өзінің қолдаушыларын жинау үшін бір айлық бітімгершілік сұрады, Бору оған келісті, бірақ Маэль Сехнаиллді солтүстік Уи Неилл рулары тез тастап кетті. Боруға қарсы тұруға жеткілікті әскер жинауға үлкермеген ол тақтан бас тартыуға мәжбүр болды, осылайша Уи Неиллдің Жоғары Патша аталымына мұрагерлік құқығы тоқтатылды. Олар Мид патшалары болып қала бергенімен, Оңтүстік Уи Неиллдің билігі мен беделі ешқашан қалпына келмеді.
Монастырь қонысы
Ирландияға Әулие Патрик пен христиан дінінің келуінің дәстүрлі айғақтары Мейт және оның аңыздық Жоғары патшаларына байланысты. Халық ауыз әңгімелерінде ол патшалыққа Слан төбесінде Пасха отын жағу үшін сапар шеккен, бұл жақын орналасқан Тара төбесінде бұтқа табынушылық мерекесін тойлап жатқан Жоғары патша Лоегаир мак Нейллге қарсылық көрсету болды. Патрик патша сарайына шақырылып, өзінің ілімімен Лоегаирді настолько әсерлі етті, оған Ирландияның барлық аймақтарында христиан дінін уағыздауға рұқсат берілді. Христиан миссионерлері Әулие Патрик заманына дейін Ирландияда тіркелген, бірақ оның іс-әрекеттері туралы мәліметтер мифтермен толыққан, алайда 6-шы ғасырдың соңында христиан діні аралдың барлық түкпір-түкпірінде кельт бұтқа табынушылығын ығыстырды. Кельттердің өз сенімдеріне тарихқа дейінгі дәстүрлерді сіңіргені сияқты, көптеген кельт бұтқа табынушылық сенімдері мен мерекелері кельт христиандығына бейімделді, мысалы, Хэллоуинге айналған Самхайн және Кильде, ол Әулие Бригида күніне айналды. 7-шы ғасырда Ирландия мен Батыс Шотландияның барлық аймақтарында жергілікті патшалар мен басшылардың қолдауымен монастырлар мен діни орталықтар желісі құрылды. Осы уақыттан бастап «Ирландия христиандығының алтын ғасыры» бірнеше ғасырға созылды. Ирландия ғалымдары құнды латын мәтіндерін сақтап қалды, ал гэль монастырлары білім ошақтарына айналды, олар бүкіл Еуропадан дінтанушыларды тартты. Бұл монастырлар христиан діні мен латын дәстүрін Батыс Рим империясы құлағаннан кейін құлдыраған аймақтарда қайта жандандыру үшін Солтүстік және Орталық Еуропаға миссионерлер жіберді. Ирландияның ұлттық аталымдарының бірі – «әулиелер мен ғалымдардың елі» осы кезеңмен байланысты. 16-шы ғасырға дейін Ирландия патшалықтарында байлық пен мәртебе көрсету үшін шіркеуге демеушілік ету саяси құрал ретінде қолданылды. Бірінен соң бірі Жоғары патшалар мен Мейт патшалары Келс және Клонард аббаттығы сияқты көрнекті діни орталықтар мен институттарды құруды қолдады, соңғысы Ирландияның он екі апостолы деп аталатын ең маңызды қасиетті тұлғаларды тәрбиеледі. Алтын ғасыр кезеңінде Мейт монастырлары Ирландияның ең танымал артефактілерімен байланысты болды, олар аралдық және ортағасырлық христиан өнерінің ең жақсы үлгілері саналады. Ирландия монастырларының маңыздылығы мен байлығы туралы ақпарат кеңінен тараған сайын, олар 8-шы ғасырда Ұлыбритания мен Ирландияны шапқан викингтердің назарын аударды. Ирландия монастырларының ең ерекше белгісі – дөңгелек мұнаралар – викингтердің шабуылдарына қарсы тұру үшін салынды. Ақырында викингтер патшалықтар құрып, жағалау аймақтарында, соның ішінде көршілес Дублинде Ирландияның алғашқы қалаларын іргелендірді. Жоғары патшалар мен кіші патшалықтар екі ғасырдан астам уақыт бойы осы норвегиялық-гэль қоныс аударушыларымен үздіксіз соғыс жүргізді.
Норман дәуірі
1166 жылы Диармит Мак Мурчада Брифне королі Тигернан Уа Руарктың әйелі Меат Дербфоргайл инген Мелеахланды ұрлағаны үшін жоғары король Руаидри Уа Кончобэрмен Ирландиядан қуылды. Мак Мурчада Норман одақтастарымен бірге қайтып келді және 1169 жылы Вексфордтағы Банноуға қоныс аударды, содан кейін олар солтүстікке қарай 1169-70 жылдары басып алды, Ирландияға Норман шапқыншылығы басталды. Оған жауап ретінде Жоғарғы патша Меат королі Магнус Уа Маэль Сехлайн мен Коннахт, Брейфн және Дублиннің жауынгерлерін және олардың корольдерін қамтитын одақ құрды. Олар Фернсте Мак Мурчаданың әскерлерімен кездесті және келісімге қол жеткізілді, ол арқылы Мак Мурчада Ленстердің патшасы ретінде танылды, ал Руаидриді өзінің үстемдігін мойындап, шетелдік одақтастарын тұрақты түрде жіберуге келісті. Алайда, Мак Мурчада келісімді бұзып, өзінің жағына көбірек нормандықтарды шақырды, содан кейін ол 1171 жылы Дублинді басып алып, Магнус Уа Маэль Сехланның капитуляциясын мәжбүрледі. 1171 жылы мамыр айында Мак Мурчада қайтыс болғаннан кейін, Стронгбоу оның орнын басып, Ленстер патшасы болды және Магнус Норманды қуып шығу үшін Жоғарғы патшаның коалициялық әскеріне қосылды, алайда олардың күштері Дублинді сәтсіз қоршау кезінде жеңілді. Стронгбоу өте күшті болып барады деп қорқып, Ирландияда өз тәуелсіз патшалығын құрмақшы болды, Англияның Генрих II 1171 жылдың қазан айында Ирландияға келіп, ирландтар мен нормандықтарды басқаруды орнатты. Генрихтің Ирландиядағы жорығы сәтті өтті және ол Нормандықтарды және оған бағынған бірнеше ирланд патшалықтарында билік жүргізді. Ең бастысы, ол Дублин қаласын сақтап қалды, ал барон Хью де Лейси оның сот орындаушысы болды. Генрихтің де Лейсиді тағайындауы Стронгбоуға қарсы тепе-теңдік жасау үшін жасалды. Алайда, бұл мақсатқа жету үшін де Лейсиге Ирландия жерінде мықты иелік қажет болды және Мет корольдігі де Лейсиге берілуі керек деп шешілді. Бұл грант Генрих үшін қиындық тудырады, өйткені өткен он жыл Меттегі дүрбелең кезең болды. Патшалық билікке төрт талапкер болды және олардың әрқайсысы патшалықтың әртүрлі бөлігін иеленді. Ең күшті талап Брифннің патшасы Тигернан Уа Руариктен келді, ол жаулап алу, неке және шіркеумен одақ арқылы Норман келу кезінде өзінің патшалығына шығыс Миттың барлық бөлігін қосқан болатын. Стронгбоу Лейнстердің патшасы ретінде Митке де номиналды талабы бар еді. Кланн Чолмайн әулетінің ішіндегі мұрагерлік соғыс Магнус пен Арт Уа Маэль Сехлайн екеуі де Мет патшалығы үшін күресіп отырды. Бұл мәселені шешу үшін Генрих Меттің шекарасын 1153 жылы болғандай етіп анықтады және барлық кейінгі бөліністерді елемеді. 1172 жылдың наурыз айында ол Меттің бақылауын де Лейсиге берді, егер де Лейси оны басып алса, патшалықты толық дербестікпен жеке ұстай алады деген шартпен. Генрих Ирландиядан кеткеннен кейін көп ұзамай, Хью де Лейси Метке басып кірді, бүкіл патшалық бойынша көптеген мотталар мен бейли бекіністерін орнатты. Де Лейси Тримнің шіркеу орталығын өзінің бекінісі етіп, төбе басында қос палисада мен сыртқы арықпен қорғалған үлкен сақиналы қамал салды. Де Лейси Уа Руаиктің шеткі Келс қонысының шекарасында болған кезде, келіссөздер ұйымдастырылды және екі көшбасшы келіссөздер жүргізу үшін Уорд тауында кездесті. Осы келіссөздер барысында дау-дамай туындап, де Лейсидің адамдары Уа Руаректі өлтірді. Екі жақ та бір-бірін кінәлады, Ирландиялық жылнамаларда Уа Руарик "әділетсіз өлтірілген" деп жазылған. 1175 жылы де Лейси бүкіл аумақты жаулап алып, сол жылы Магнус Уа Маэль Сехлайнды өлтірді. Ол бар елді мекендерді бүкіл Метте, соның ішінде Трим, Атбой, Келлс және Наван қалаларына кеңейтті; және ол өзінің Миф Лорды ретінде талабын нығайту үшін Жоғарғы Патшаның қызы Роза Ни Кончобайрмен үйленді. Хью де Лейси 1186 жылы қайтыс болды, ал келесі ғасырда де Лейсидің ұрпақтары арасында лордтық билікті бақылауға қатысты бірнеше бейресми бөліністер мен қақтығыстар болды. 1297 жылы Лордтық атағы Мет графтығына ресми түрде қосылды. Осыдан кейін Мит Ирландияның ең ірі және ең бай графтығына айналды, оның шығыс бөлігі халықты көп қамтыған базар қалаларымен, ядролық ауылдармен және еңбекті көп қажет ететін дәнді дақылдарға күшті коммерциялық назар аударумен сипатталады. Бір ағылшын өкілі Мит "Ағылшындағы кез-келген графтық сияқты жақсы мекенделген" деп атап өтті. Ирландияның Лордтігінің көптеген судьялары, адвокаттары және үкіметтік лауазымды адамдары, мысалы, Ирландияның Бас судьясы, Ирландияның Казнасының Бас бароны және Ирландияның Әділет сотының Бас судьясы осы графтықтан шыққан. 13-15 ғасырлар аралығында Англияның билігі Ирландияда үш негізгі себепке байланысты айтарлықтай төмендеді. Біріншіден, Норман шапқыншылығы кезінде қиратылған ирланд патшалықтарының күші қайта жанданып, консолидацияланды. Екіншіден, қара өлім қабырғалы елді мекендерге, мысалы, қабырғалы англо-норман қалаларына қатты нұқсан келтірді, бірақ сирек қоныстанған гаэль патшалықтарына айтарлықтай аз әсер етті. Соңғысы, және Англия коронасы үшін ең маңыздысы, Нормандықтардың гаэльденуі біртіндеп жүрді, яғни Англияның Ирландиядағы вице-корольдері болуға тиіс ең көрнекті англо-нормандық отбасылардың көпшілігі енді Англия заңдары мен әдет-ғұрыптарын сақтамады. Англия билігі шығысқа қарай ығысып, Трим, Атбой және Келлс қалалары Пале шекарасының ең шеткі елді мекендеріне айналды, бұл Дублинге ортасталған аймақ, онда Англия заңы әлі де сақталды. Бұл жағдай 1500 жылдарға қарай Мет графтығының бір бөлігі Пале ішінде болса, ал басқа аудандар – гаэльдік ирландтармен және бір кезде Тажға адал болған Нормандықтармен қоныстанған – енді Дублиндегі биліктің бақылауынан шығып кетті дегенді білдірді.
Тюдорлар жаулап алуы
Папа Адриан IV-нің 1155 жылы шығарған Laudabiliter паптық бұйрығы Анжу монархын Dominus Hibernae (латынша «Ирландияның Иесі») деп мойындады. 1533 жылы папа Клемент VII Генрих VIII-ді шіркеуден шығарғанда, Ирландиядағы иеліктің конституциялық мәртебесі күмәнді болды. Генрихтың шіркеутен жарылуынан кейін Тюдорлар Мет монастырының соңына жеткенін жариялады. Каунтінің шамамен үштен бір бөлігін құрайтын шіркеу жерлері тартылып алынып, протестант ағылшын мемлекет қайраткерлері мен әскерлеріне сыйлық ретінде берілді. Монастырлар таратылды, ал олардың қазыналары ирланд ғалымдарымен қарақталды немесе қорғау үшін шашыратылды. Бірақ, бұл қақтығыс әдетте жайбарақат болатын Дублин үкіметінен күтпеген жылдам реакцияны тудырды, Тирон Лорд-депутат Грейден жеңіліп, 1541 жылы бейбітшілік сұрауға мәжбүр болды. Генрих Киелі Тақтан айрылып, Англия шіркеуінің басшысы деп жариялады, содан кейін Ирландияға қатысты Рим католик шіркеуінің қалдық билігін мойындаудан бас тартты. Осы себептермен, сондай-ақ Англияның Ирландиядағы ықпалының әлсіреуіне қарсы тұру үшін Генрих 1542 жылы Ирландия Корольдігін жариялады, өзі оның монархы болды. Келесі жылы Ирландия Парламенті Мет және Вестмит графтықтары туралы заңды қабылдады, және Мет ресми түрде екіге бөлінді. Бұл заң екі графтықта да, әсіресе Англия бақылауын жоғалтқан Вестмитте тиімді басқаруды қамтамасыз етуді көздеді. Муллингарда жаңа графтық қала құрылды, сонымен қатар төрт жаңа барондықтар құрылды, ал Трим Мет графтығының қаласы мәртебесін сақтап қалды. Меттің «Ескі ағылшындарының» Дублин үкіметіне жалпы адалдығына қарамастан, Англия үкіметі сенімдірек деп санайтын жаңа ағылшын қоныс аударушыларының енгізілуі, Реформациядан кейін басым көпшілігі католик болып қалған англо-норман аристократиясының билігін әлсіретті. Англияда католиктерге қарсы ынтасы күшті болғанымен, одан әрі көтеріліс тудырады деп қорқып, жазалау заңдары қабылданбады. Алайда, 1603 жылы Тоғыз жылдық соғыста Англияның ирланд патшалықтарын жеңгеннен кейін жағдай өзгерді. Ирландия бағынышқа алынғаннан кейін, ағылшыздар католиктердің құқықтарын шектейтін бірқатар жазалау заңдарын қабылдады, олар 1605 жылғы оқ-дәрі заговордан кейін күшейді.
Протестанттық басымдық
Католиктер мен протестанттар арасындағы бірнеше онжылдықтар бойы сақталған шартты бейбітшілік 1640 жылы Англияда католиктерге қарсы ұзақ парламент күш алып, ыдырады. Келесі қудалаулардан қорқып, 1641 жылы Ольстерден қуылған ирландтар плантациялар арқылы жоғалтқан жерлерін қайтару үшін көтеріліске шықты. Католиктердің протестанттарға қарсы жасаған қатыгездіктер туралы шамадан тыс хабарлар ағылшындарды агрессивті әрекетке итермеледі, ал Миттың бейбіт жерлері пуритандық әскерлер тарапынан жаза ретінде тоналды. Жауап ретінде Мит лордтары Тримде кездесіп, король Карл I-ге наразылық білдірді. Сэр Джон Рид оны жеткізуге жіберілді; алайда, католиктерге қарсы гистерияға ұшыраған Дублиндегі шенеуніктер Ридті ұстап алып, оны азаптап, король мен оның католик әйелі Генриеттаның ирландтық бүлікшілермен байланыста болған-болмағанын сұрады. Көтеріліс күшейген сайын, Ольстерліктер оңтүстікке қарай Митке еніп, Джулианстаун шайқасында ағылшын гарнизонын талқандады. Виконт Горманстон бастаған Ескі Англия лордтарының тобы олардың ілгерілеуін тоқтату үшін аттанды. Круфти төбесінде келіссөздер ұйымдастырылды, ал О'Мур мен О'Рейли бастаған ирландтар Миттің англо-нормандық ақсүйектерімен кездесті. Екі тараптың басшылары ортақ мақсат үшін күресіп жатқанын көріп, жақтастарының ынталы қолдауымен құшақтасты, ал Мит лордтары үйлеріне оралып, ағылшындарға қарсы күштерін жинады. 1642 жылдың 22 наурызында католик шіркеуінің басшылары Келлсте синод өткізіп, көтеріліс әділ соғыс екеніне бір ауыздан келісті. Олар мамыр айында Конфедерациялық Ант жасады, ал Мит заңгері Николас Планкетт католик ақсүйектерін ант қабылдауға шақырды. Англия азамат соғысы басталғаннан кейін Килкенниде жиналыс өткізіліп, Конфедеративтік Ирландияның уақытша үкіметі құрылды, ол парламентарийлерге қарсы роялистермен бірігіп қару көтерді. Роялистер Оливер Кромвель тарапынан талқандалды, ол Ирландияны күмәнсіз қатыгездікпен басып алып, Ирландияның Конфедеративтік соғыстарын аяқтады, нәтижесінде арал халқының 40%-ы қаза тапты. Басып алудан кейін, жаңа қылмыстық заңдар қабылданды, католиктерге мемлекеттік лауазымдарға орналасуға тыйым салынды және Даун суреті бойынша жерлерінен айырылды. Бұрынғы ақсүйек отбасылары балаларын Франция мен Испан Нидерландтарындағы ирланд семинарияларына білім алуға жіберуге мәжбүр болды. «Жаңа Англиялықтар» және англикандыққа айналғандар Парламентке еніп, кейін протестанттық үстемдік деп аталды. Бұл кезеңде Митке гугеноттардың көптеп келуі байқалды, ал Бофорт және Метж сияқты тегілер округте алғаш рет пайда болды. Король Джеймс II-нің қайта орнатуынан кейін кейбір Ескі Англия отбасылары жерлерін қайтарып алып, Митке оралды. Джеймс ирландтық католиктердің жағдайын жақсартуға көп көмектеспегенімен, олар оны Даңқты революция кезінде қолдады, ал протестанттар Ирландиядағы Вильгельм соғысы кезінде Вильгельм Орандықты қолдады. 1690 жылдың шілде айында Бойн шайқасында якобиттердің жеңілуі Джеймсті Францияға қашуға мәжбүр етті, бұл Ирландияның тәуелсіз патшалығының перспективасына нүкте қойды. Бұл шайқас ирланд тарихындағы маңызды оқиға ретінде қарастырылады және әр жыл сайын Ольстер одағы мүшелері оны тойлайды. 18 ғасырдың соңында қылмыстық заңдар жеңілдетілді, ал Фей және Коннолли сияқты католик саудагер отбасыларына Трим мен Наванда сауда артықшылықтары берілді. 1792 жылы атақты Мит мүсіншісі Эдвард Смит Навандағы католиктерден қаладағы жаңа шіркеу үшін айқышқа шегеленген мүсін жасауды тапсырды, ол әлі күнге дейін шіркеуде орналасқан. Бұл қиын экономикалық жағдай ирландтық ұлтшылдықтың өршуіне және апатты Одақ актісін жоюға деген талаптарға әкелді. Ұлттық сезім Митте кең таралған, бұл Мит парламенттік сайлау округінде көрініс тапты, ол 19 ғасырдағы Ирландияның ең көрнекті ұлттық саясаткерлерінің бірнешеуін, соның ішінде Дэниел О'Коннелл, Чарльз Стюарт Парнелл және Майкл Дэвитті қайтарды. Ұлттық санадағы символдық орнынан кейін 1843 жылдың тамызында Тара төбесінде 500 000 мен 1 миллионға дейінгі адам қатысқан митинг өткізілді, бұл Ирландия тарихындағы ең үлкен жиналыстардың бірі болды. Ирландияда кедейліктің артуы мен тозудың өсуіне қарсы іс-қимыл жасау үшін британ үкіметі 1830 жылдары жұмыс үйлерін құрып, темір жол салуды бастады. Алайда, бұл күш-жігерлер негізінен сәтсіз болды және Миттің кедейленуі, жоғары жалға беру ақысы мен жұмыссыздықтан қиын жағдайға түскен халқы 1845–49 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан құрбан болды. 1841 жылы 183 000-нан асып түскен Миттің халқы 1900 жылға қарай 67 000-ға дейін төмендеді. Ашаршылық округтің мәдени, әлеуметтік және тілдік әсеріне ұзақ уақытқа созылды. Ашаршылықтан бұрынғы халық санағының деректері Мит аймағында «күмәнді емес ирланд тілді басымдық» болғанын көрсетсе, 1800 жылдардың соңына қарай ирланд тілі округте дерлік жойылды. Даншаулиндегі ашаршылық кезеңіндегі жұмыс үйі мен жаппай қабір бүгінде оның құрбандарына арналған ескерткіш болып табылады. Ашаршылық Ирландияның жер заңдарының елдің экономикалық және әлеуметтік әл-ауқатына тигізетін зиянды әсерін көрсетті, ал британ үкіметінің дағдарысқа салқын қана қарауы ирланд ұлтшылдарының ісін одан әрі күшейтті. Ашаршылықтан кейін протестанттық үстемдік күрт төмендеді және көптеген жер иелері тиімсіз пайдалануға байланысты жерлерін сатуға мәжбүр болды. 1870 жылдардағы реформаға ұмтылыс спорадикалық зорлық-зомбылық пен азаматтық толқуларға толы кезеңге, «Жер соғыстары» деп белгілі болды. Yellow Furze-ден шыққан Томас Бреннан 1879 жылы Майкл Дэвитпен бірге Ирланд Ұлттық Жер Лигасын құрды. Оның бекем республикалық және социалистік көзқарастары оны Лига басшылығымен келіспеушілікке түсірді, ол 1882 жылы Парнелл құрған Ирланд Ұлттық Лигасынан шеттетілді. Бреннан АҚШ-қа көшіп, республикалық іске ақша жинады, ирланд-американдық диаспораға үй иелігі орнатуға қарсы толық ирланд тәуелсіздігін жақтады. Бұл ұлтшыл қозғалыс ішіндегі идеологиялық бөліністі көрсетті, бірі – 1780 жылдардағыдай, британ тәжімен кеңірек заң шығару тәуелсіздігін жақтағандар, екіншісі – Ұлыбританиямен толығымен байланысты үзуді жақтағандар. Ұлтшылдардың қалаған саяси реформаларының кейбіреулері 1898 жылғы жергілікті басқару заңы арқылы іске асырылды. Заң қалалық және ауылдық округтерді, сондай-ақ жергілікті басқаруды жер иелерінен алуға арналған округ кеңестерін құрды. Реформалар бойынша кіші кеңестер мен бороншалар таратылды, ал Мит округ кеңесіне округтің толық бақылауы берілді. Кеңес Наванда отырды, ол Миттің 600 жылдық графтық қаласы Тримнің орнына Миттің жаңа графтық қаласы болды.
20 ғасыр
Ұлыбритания үкіметі ұсынған реформалар ұлтшылдықтың күшеюін тоқтата алмады, ол 1916 жылғы Пасха көтерілісі арқылы 20 ғасырға дейін тарады. Ашборн шайқасы – көтеріліс кезінде Дублиннен тыс жерде болған сирек шайқастардың бірі және оның жалғыз жетістігі болды. 1916 жылдың 28 сәуірінде Томас Эш басқаратын Дублин еріктілерінің бесінші (Фингал) батальонының мүшелері Ашборндағы Корольдік Ирландия констебуляриясының (RIC) полиция бөлімін қоршап алып, олардың тапсырылуын талап етті. Наваннан RIC күштері қосымша жіберілді және оқиға орнына келгеннен кейін атыс басталды, нәтижесінде 8 RIC қызметкері қаза тауып, 15-і жараланды, олардың кері шегінуіне мәжбүр болды. Патрик Пирстің бұйрығымен Эш және оның батальоны келесі күні капитуляциялады. Миттен шыққан Эмонн Дугган көтеріліс кезінде және одан кейін ИРА-ның барлау басқармасының директоры болды және 1921 жылы Англо-Ирландия келісіміне қол қойды. Азамат соғысы кезінде Мит көбінесе келісімге қарсы күштердің жағында болды, 1922 жылғы жалпы сайлауда Лоут-Мит сайлау округі бір келісімге қарсы және төрт келісімге қолдау білдірген депутаттарды сайлады. Кейін Дугган Куманн на нГаэдхелге қосылып, 1936 жылы қайтыс болғанға дейін түрлі министрлік лауазымдарды атқарды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, үкімет тарапынан қолдау көрсетілген гел тілін жаңғыртуға бағытталған әртүрлі күш-жігерлер округ пен оның тарихына, соның ішінде Митте 5 Гелтахт аймағының құрылуына және Тайлтеан ойындарын өткізуге бағытталды. Миттің азайып бара жатқан халқы эмиграцияның жоғары туу көрсеткіштерімен теңгерілгеннен кейін біртіндеп тұрақталды. 1960 жылдары Сеан Лемас жүргізген реформалар экономикаға капитал құйып, автоархия саясатын тоқтатып, өнеркәсіпті нығайтқанша, елден көші-қон үлкен мәнге ие болды. Бұл реформалар, 1973 жылы ЕЭҚ-ға қосылумен бірге, округке жұмыс орындары мен инвестициялар әкелді, өндіріс және тоқыма өнеркәсібі дамыды. 1971 жылғы халық санауы бойынша Миттің халқы сексен жылдан бері алғаш рет 70 000-нан асты. 1980 жылдардағы ауыр экономикалық дағдарысқа қарамастан, Миттің экономикасы мен халқының өсуі 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында «кельт жолбарысы» дәуірінде экспоненциалды сипатқа ие болды. Трим, Наван және Келлс сияқты қалалар Дублиннің маңызды қалаларына айналғандықтан, округ құрылыс секторына күшейтілген тәуелділікке түсті, нәтижесінде 2008 жылғы жылжымайтын мүлік дағдарысы Митке ауыр соққы берді. 2014 жылдан бастап экономикада тұрақты жаңару байқалды, ал 2016 жылға қарай Мит Ирландиядағы жұмыссыздықтың ең төмен деңгейін көрсетті. 2011 жылы Мит аштықтан бұрынғы халық санынан асып, мемлекеттегі бес округтің бірі болды.
Қызықты орындар
Ирландияның орталығында орналасқандықтан, Мет тарихи орындарға толы. Ирландия тарихының барлық кезеңдері округтің ескерткіштерінде қамтылған: Бру-на-Боиндегі тарихи дәуірге дейінгі мазарлар, Келлс және Бективтегі ерте христиан монастырлары, Трим мен Данмоедегі нормандық бекіністер, Беллинтер мен Слэйн сияқты 17 және 18 ғасырлардағы сарайлар мен еншіктер, Дуншафлиндегі ашаршылық кезеңінің жұмыс үйі мен зираты, сондай-ақ 1916 жылғы Пасха көтерілісінде ирланд еріктілерінің жалғыз жеңісін еске алатын Ашборн шайқасының тарихи орны. Табиғи тартымдар тұрғысынан, округ Ирландияның басқа аймақтарымен салыстырғанда көбінесе таулары жоқ, жағалау сызығы қысқа және орман жамылғысы азырақ, салыстырмалы түрде тыныш пейзажға ие. Дегенмен, округте Ұлттық парктері мен Жабайы табиғат қызметінің (NPWS) қорғауындағы бірнеше нысан бар. River Nanny Estuary & Shore және River Boyne & River Blackwater ерекше қорғалатын аймақтар ретінде тізімделген. Сонымен қатар, округтегі барлық батпақтар – Маунт-Хеви, Гирли, Килликонни, Молерик және Джеймстаун – ерекше қорғау аймақтары немесе Табиғи мұра аймақтары ретінде тізімделген. Lough Bane, Lough Glass, White Lough, Ben Loughs және Lough Doo да NPWS қорғауында.
Демография
2022 жылғы санақ бойынша Меттің халқы 220 826 адамды құрады; бұл 2016 жылғы Ирландия санағынан бері 25 252 (+13,2 пайыз) өсімді білдіреді, соның нәтижесінде Метт Ирландиядағы Лонгфорд округінен кейін екінші ең қарқынды өсіп келе жатқан округке айналды. 2016 жылдан 2022 жылға дейінгі халық санының өсуіне соңғы санақтан бері 3 558 адамның табиғи өсімі (+1,62 пайыз) және округке таза көші-қонның нәтижесінде 22 078 адамның (10,0%) қосылуы себеп болды. Ирландия Республикасының шегінен тыс жерде туған адамдардың көшіп келуі халықтың 10 687 адамға артуына әкелді. Басқа ирланд округтерінен, әсіресе көршілес Дублин округінен келген көші-қондар 11 391 адамға өсім көрсетті. Дублинге жақын орналасқандықтан, Метт Ирландиядағы ең аз жергілікті тұрғындармен қамтылған округ болып табылады, мұнда округте туған 71 356 тұрақты тұрғын (32,4 пайыз) тіркелген. Метт тұрғындарының шамамен жартысы (49,2 пайызы) мемлекеттің басқа аймақтарында, ал қалған 18,3 пайызы шетелде дүниеге келген. 2022 жылы округтің халық тығыздығы 94 адам/км² құрады, бұл оны барлық аралдың орташа тығыздығы 83,5 адам/км²-ден жоғары халық тығыздығына ие Ирландияның 8 округінің біріне айналдырды. 2022 жылы округ халқының 6,4 пайызы 5 жасқа дейін, 23,5 пайызы 5-19 жас аралығында, 57,8 пайызы 20-65 жас аралығында, ал 12,3 пайызы 65 жастан асқан адамдарды құрады. Олардың 5 661 адамы (2,6 пайызы) 80 жастан асып түсті. Барлық жас топтарында әйелдер (50,2 пайыз) мен ерлер (49,8 пайыз) арасында шамамен тең үлестің болуы байқалды. 2021 жылы округте 2 847 бала дүниеге келді, ал бірінші рет ана болған әйелдердің орташа жасы 31,6 жасқа тең болды.
Халық санының өсуі
Мед халқы 1841 және 1901 жылдар аралығында айтарлықтай азайды, шамамен екі бөліктен бірі (183,828-ден 67,497-ге дейін) кеміді; 1901 және 1971 жылдар аралығында тұрақталды (67,497-ден 71,729-ға дейін), ал 1971 және 1981 жылдар аралығында 95,419-ға дейін елеулі өсім болды. Бұл өсім негізінен жергілікті жаңа туған балалардың көптігіне байланысты болды. Халық саны содан кейін тұрақты қарқынмен өсіп, 1996 және 2002 жылдар аралығында 109,732-ден 134,005-ке дейін тез қарқынмен өсті. Бұл, ең алдымен, экономикалық факторларға байланысты, тұрғындардың ауданға қайта оралуымен, сондай-ақ 1970-ші жылдардағы жаңа туған балалардың көптігінің салдарынан болды. 2022 жылғы халық санауы 220,296 адамды көрсетті, оның ішінде ауданға ішкі көші-қонның күрт өсуі бар. Мед мемлекеттегі халық саны 1841 жылғы ашаршылыққа дейінгі деңгейден жоғары болған бес ауданның бірі. Халық санының өсуі соңғы жылдары әртүрлі тенденцияларды көрсетті, ауданның солтүстігі мен батысындағы халық азаюы, негізінен Дублиннің батыс жағындағы бизнес орталықтарына жақын аудандарға көшіп келуімен байланысты, округтің шығыс және оңтүстік-шығыс бөліктеріндегі халықтың үлкен өсуімен толықтырылды. Польша мен Балтық елдерінің 2004 жылы Еуропалық Одаққа қосылуы осы елдерден ауыл шаруашылығы, тас карьерлері, құрылыс және қосымша қызметтер салаларында жұмыс істеу үшін көптеген жұмысшылардың келуіне әкелді.
Дін
Орталық статистика кеңсесі жариялаған 2022 жылғы санақ бойынша, Мэт округінің тұрғындарының 82,6%-ы дінге жатады. Олардың 80,0%-ы христиан дінінің және оның түрлі тармақтарының жатқыштары, ал қалған 2,6%-ы христиан емес діндердің жатқыштары. Қалған 13,1%-дың діні жоқ, ал 4,3%-ы өз дінін атамайды. 2022 жылы жатқыштарының саны бойынша ең ірі тармақтар: 159 410 адаммен Рим-католик шіркеуі; одан кейін 6 512 адаммен Православие христиандығы; 4 446 адаммен Ирландия, Англия, Англикан және Епископаль шіркеуі; және 5 176 жатқышы бар Пресвитериан, Пятидесятник, Лютеран және Евангелист сияқты барлық басқа христиан тармақтары. Христиан емес діндердің ішінде мұсылмандар ең көп, олардың саны 3 153 адамды құрайды, одан кейін 881 адаммен индуизм және 330 адаммен буддизм келеді. Сонымен қатар, 9 495 адам өз дінін көрсетпеді. Тримдегі Әйін-Патрик соборы бұрынғы Мет епархиясының, қазір Ирландия шіркеуіндегі Мет және Килдар епархиясының орталығы болды. Мет Рим-католик епархиясының штаб-пәтері Уэстмит округының Муллингар қаласында орналасқан. Бұрынғы собор Клонард аббаттығында орналасқан, бірақ 1206 жылы өрттен қирады. Томас Динихан – Меттің қазіргі епископы. Округтағы ең ірі Пресвитериан шіркеуі Келс қаласында орналасқан, ал негізінен мешіт ретінде пайдаланылатын Наван мұсылмандық қоғамдық орталығы Наван қаласындағы Кеннеди көшесінде орналасқан. 2006 жылғы санақтан бері Ирландияның барлық аймақтарында байқалып келе жатқан тенденцияға сәйкес, 2022 жылғы санақта діні жоқ деп көрсеткен адамдардың саны айтарлықтай өсті. Бұл демографиялық топ 2011 жылдан бері 260%-ға өсті, 7 990-нан 28 771-ге дейін. Дінге жатпайтындар қазір округ халқының 13,1%-ын құрайды, бұл 2016 жылы 8,1%-дан жоғары.
Ирланд тілі
Мейтте Лейнстердің жалғыз Гельтахт аймақтары бар, ол Атбойға жақын Рат Чайрн және Наванның солтүстік-батысында орналасқан Бейл Гибте орналасқан. Олардың жалпы ауданы 44 км², бұл Ирландиядағы ең кішкентай екі Гельтахт. 2022 жылы Мейт Гельтахт аймағында 2093 адам өмір сүрді, оның ішінде 1179 (56,3 пайызы) өздерінің ирланд тілінде сөйлейтінін мәлімдеді. Ирландияның батысындағы Гельтахтардан айырмашылығы, Мейт Гельтахтары – елдің шығысына ирланд тілін қайта енгізу үшін үкіметтік гаэлтизация бағдарламасының нәтижесі. Барлығы 1935 және 1939 жылдар аралығында Мейтте 5 ирланд тілінде сөйлейтін елді мекен құрылды: Рат Чайрн, Бейл Гиб, Килл Бриде, Клуан ан Гхаилл және Бейл Алин. Олар пайдасыздыққа ұшыраған құнарлы жерлерге салынды, кейіннен Ирландия жер комиссиясы оларды қайтарып алды. Барлығы 122 ирланд тілінде сөйлейтін отбасы осы округке көшіп келді. Олар негізінен Коннемарадан, бірақ кейбір отбасылар Керри округінен де келді. Жылдар өте келе Килл Бриде Рат Чайрнға біріктірілді, ал Клуан ан Гхаилл Бейл Гибке біріктірілді. Бесінші және соңғы Гельтахт – Бейл Алин – бір ұрпақтан кейін сәтсіз аяқталды, себебі бірнеше ирланд тілінде сөйлейтін отбасылар көшіп кетті және қалғандардың балалары арасында ирланд тілінің күнделікті қолданылуы қалыптаспады. Екі тірі қалған елді мекен 1967 жылы ресми түрде Гельтахт аймағы ретінде танылды. 2022 жылғы санақ бойынша Мейт тұрғындарының 39,8 пайызы ирланд тілінде сөйлей алады, бұл 2016 жылғы 38,6 пайыздан жоғары. Оның ішінде 2594 Gaeilgeoirí (білім беру жүйесінен тыс күнделікті ирланд тілінде сөйлейтін адамдар) Мейт округінде тіркелді. Сонымен қатар, 27 566 адам тек білім беру жүйесінде күнделікті ирланд тілінде сөйлегенін айтты. Үлкен Дублин аймағында Ирландиядағы ең көп ирланд тіліндегі мектептер бар, ал Мейтте Гельтахт аймақтарынан тыс жеті Gaelscoilanna бар.
Қалалық аудандар
Наван – округ орталығы және Мит округындағы ең ірі елді мекен. Қалаларды есептемегенде, мемлекеттегі төртінші ірі қала. Мит округы көбінесе қалалық округ, бірақ оның тұрғындарының үлкен бөлігі ауылдық жерлерде тұрады. 2022 жылғы халық санауы бойынша, округтың 56 пайызы қалалық жерлерде, ал қалған 44 пайызы ауылдық жерлерде тұрады. Округ халқының жартысынан астам бөлігі (52,1 пайызы) он ең ірі қалада тұрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Мит округындағы ең ірі қалалар округтың солтүстігі мен батысында орналасқан, мысалы, Трим, Наван және Келлс. Дегенмен, соңғы жылдары округтың оңтүстігі мен шығысындағы Ашборн, Данбойн және Беттистаун, Лейтаун, Морнингтон және Донакарни жағалау агломерациясы едәуір кеңейді, және округтың ең қарқынды өсіп келе жатқан қалаларының көпшілігі қазір осы аймақтарда орналасқан.
Экономика
Орталық статистика басқармасы 2017 жылы Мит округінің жалпы үй шаруалық табысы 5,253 миллиард евроны құрады деп есептейді, бұл Ирландия округтері арасында 6-орынды иеленді. Мит жан басына шаққандағы қолжетімді табыс бойынша да елде 6-орында тұр, көрсеткіші 20 493 евроны құрайды, бұл мемлекеттік орташа көрсеткіштен 95,8% деуге болады. Мит тұрғындары мемлекеттік салыққа жан басына шаққандағы үлес бойынша да 6-орында, 2017 жылы 1,311 миллиард евро салық төлеген – бұл шамамен бүкіл Мидлендс аймағына тең. Басты салалар: қызмет көрсету, бөлшек сауда, ауыл шаруашылығы және азық-түлік өңдеу, кен өндіру, өндіріс және туризм.
Қызмет көрсету, бөлшек сауда және қонақжайлылық
Қызмет көрсету, сауда және қонақжайлылық саласы округтегі негізгі жұмыс берушілер болып табылады. Наван тарихи тұрғыдан өндіріс қаласы болған және тұрмыстық тауарлар саласында жұмыс істеген. Наван сонымен қатар ирландиялық кілем тоқу өнеркәсібінің орталығы болды, бірақ ол шетелдік бәсекеге ұшырап жойылды. Туризмге округтегі тарихи және ерте христиандық ескерткіштердің көптігі, сондай-ақ қамалдар мен сарайлар пайда әкеледі, олардың көпшілігі қазіргі уақытта қонақүйлер ретінде пайдаланылуда. Бай тарихының арқасында Меттің ұлттық туристік агенттігі Fáilte Ireland оны «Ирландияның мұра астанасы» деп насистеп отыр. Жақсы жергілікті инфрақұрылымның арқасында Меттің көптеген туристік орталықтары Дублин әуежайынан бір жарым сағаттық жерде орналасқан. Осыған қарамастан, 2017 жылы Метке барлығы 162 000 шетелдік турист келді, бұл оны 26 округтің арасында 17-орынға қойды. Туризм жергілікті экономикаға жыл сайын 50 миллион евродан астам пайда әкеледі. Тарихи көрікті жерлерге қоса, Метте әдемі көлдер, жағажайлар, орманды аймақтар және бірнеше Еуропалық экологиялық маңызы бар аймақтар бар. Ирландиядағы жалғыз тұрақты ойын-сауық паркі – Ашборнда орналасқан «Эмеральд Парк», онда 3 американдық тау-кені бар, соның ішінде Ирландиядағы ең үлкені – «Cú Chulainn». Метте ғылым және биотехнология саласы да қарқынды дамуда. 2018 жылы әлемдегі ірі фармацевтикалық компаниялардың бірі – «Shire» компаниясы Дунбойн қаласында 350 миллион евролық халықаралық ауруларды зерттеу орталығын ашты, ол 2020 жылы «Merck & Co.» компаниясына сатылды.
Ауыл шаруашылығы
Облыстың ауыл шаруашылығы өнімдері: сиыр еті, шошқа еті, сүт өнімдері, құс еті, көкөністер және дәнді дақылдар. Миттің зор егіншілік дәстүрі бар, 1911 жылғы санаққа дейін округте ең көп кездесетін кәсіп – шаруа еңбегі болған. Митт көкөніс өндірісі бойынша елде екінші орында, ал рапс майы өндірісі бойынша да екінші орында. 2018 жылғы мәліметтер бойынша Митте 275 301 сиыр бар, бұл елдегі ең ірі 8-ші мал басы. Сүт өндірісі округтегі ең ірі және ең табысты ауыл шаруашылығы секторы болып табылады, ал барлық малдың 63,7%-ы сүт сиырларынан тұрады. Қалған 36,3%-ы еттік мал. Облыста Ирландияның ең ірі 9-шы қой шаруашылығы (150 571 қой) және 14-ші шошқа шаруашылығы (40 259 шошқа) да бар. Kepak және Dawn Meats сияқты ет өңдеуші компаниялар округтегі ірі жұмыс берушілердің қатарында. Облыста 4620 шаруа қожалығы бар, олардың жалпы егіс алқабы жер ауданының 83%-ын құрайды. Оның ішінде егістік жерлер егіліп, елде 3-орынды иеленеді. Ирландия ауыл шаруашылығында жайылым шаруашылығы басым болғанымен, Миттің қолайлы климаты мен шығысқа қарай орналасуы оған ауыл шаруашылығын әртараптандыруға мүмкіндік береді, бұл оның дамыған жер өңдеу және көкөніс өндіріс салаларында көрінеді. Облыстағы шаруа қожалықтарының орташа мөлшері елдегі орташа көрсеткіштен жоғары. Ауыл шаруашылығы облыста мыңдаған жұмыс орнын қамтамасыз етеді және Ирландия фермерлер қауымдастығының мәліметінше, 2018 жылы Миттің ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы құны 541 миллион евроны құрап, Ирландияда 6-орынды иеленді.
Agriculture supports thousands of jobs within the county and, according to the Irish Farmers' Association, the total value of agricultural produce from Meath in 2018 was €541 million, ranking it 6th in Ireland.
Қазба және энергия
Аймақтың геологиялық ерекшеліктеріне байланысты Метте қорғасын мен мырыштан мол қорлар бар, олар Наван қаласындағы Тара кенішінде өндіріледі. Тара – Еуропадағы ең ірі және ең терең кен орны. Қазіргі уақытта оған Boliden AB компаниясы иелік етеді. Кен орны 1977 жылы жұмысын бастады, одан барлығы 85 миллион тонна кен өндірілді, орташа жылдық өнім 2,6 миллион тонна мырыш кені құрайды. Эдендерридегі Оффли шекарасынан Лейтаунға дейінгі теңіз жағалауына дейін созылатын малта тас шөгінділері бар. Бұл – ұзақ жылдарға созылған карьерлік дәстүрдің негізі. Аймақтағы ірі әктас және тақтатас кен орындарының болуы округте маңызды цемент өндіріс саласының дамуына әкелді. Екі ірі цемент зауыты Киннегад пен Платинде орналасқан, соңғысы Irish Cement компаниясына тиесілі және жылына 2,8 миллион тонна цемент өндіруге қабілетті. Цемент негізінен Дублинге пайдалануға немесе экспортқа теміржол арқылы тасымалданады. Ирландиядағы алғашқы қалдықтан энергия өндіретін зауыт 2011 жылы Дулик қаласында ашылды және жыл сайын 17 МВт электр энергиясын өндіреді. SSE Airtricity компаниясы Дрогеданың оңтүстігінде 208 МВт газбен жұмыс істейтін электр стансасын салуды жоспарлап отыр. Метте кішкентай, бірақ дами бастаған биомасса өнеркәсібі бар, алайда жел және су электр энергиясы сияқты басқа жаңартылатын энергия түрлері кең таралған наразылықтарға байланысты тоқтап қалды. Энфилд сияқты ыстық бұлақтардан 25°C температурада жер бетіне көтерілетін, жер астындағы табиғи жарықтар жеткілікті. Оларды жер асты жылу энергиясын өндіру үшін пайдалануға болады.
Жол
Округ төрт магистральдық бағытпен қамтамасыз етілген. M3 Наванды Дублинмен байланыстырады және Келлстің оңтүстігінен Клониге дейін созылады. M4 округтің оңтүстігінен өтеді және Слайго мен Галвейге басты жол ретінде қызмет етеді, ол Киннегадта N4 және M6 болып екіге бөлінеді. M1 Дублин-Белфаст бағыты Дрогеданы айналып өтуге дейін Шығыс Мит арқылы өтеді. N2 Ашборннан Дублин шекарасындағы Уорд Кроссқа дейінгі учаскесі 2009 жылы M2 магистраліна жаңартылды. Екі ұлттық негізгі бағыт – N3 және N2 округ арқылы өтеді. M3 Келлстің оңтүстігінде N3 болып өтеді, содан кейін Каван округіне жалғасады. N2 Эшборннан басталады және Коллон маңындағы Лоут округіне кіруге дейін округті кесіп өтеді. Екі ұлттық екінші дәрежелі бағыт округ арқылы өтеді. N51 Дрогедадан Муллингарға дейінгі бағыттың көп бөлігі Мит округінде орналасқан және Слан, Наван және Атбой арқылы өтіп, округті кесіп өтеді. N52 Ненахтан, M7-ге қосылған жерден, Дундалкқа дейін, N1-ге қосылған жерге дейін созылады, округті кесіп өтеді және Келлс арқылы өтеді. Bus Éireann, сондай-ақ жеке автобус операторлары округ бойынша ауылдар мен қалаларға автобус қызметтерін ұсынады. Дублин қаласына жақын орналасқан оңтүстік және шығыс Миттегі Клони және Данбойн сияқты аудандар да Дублин автобустарымен қамтамасыз етіледі.
Темір жол
Irish Rail Дублин қаласының орталығынан Данбойн және M3 Парквейден жиі теміржол қызметтерін ұсынады. Лейтаун теміржол станциясы мен Горманстон теміржол станциясы жолаушылар пойыздарымен қызмет көрсетеді және Дублиннің Дундалктан Дублинге дейінгі Солтүстік жолаушылар желісі бойында орналасқан. Энфилд арқылы жолаушылар пойызы (Western Commuter Line) өтеді, бірақ станция негізінен Лонгфорд пен Слайгоға дейінгі қашықтықтағы ирландтық теміржол бағыттарына арналғандықтан қызмет азырақ. Қазіргі уақытта Наванға Дублин-Белфаст бағытындағы Дрогедадан жүк пойыздары ғана қатынайды, олар Тара кенішіндегі (Navan) мырыш және қорғасын концентратын Дублин портына тасымалдайды. Қазіргі таңда, Дублиннен Наванға барған кез келген жолаушылар пойызы Дрогеда арқылы өтуі керек. Тікелей Дублин-Наван теміржол желісі пайдаланылмайды, бірақ сақталып қалған. 2018 жылдың маусым айында Көлік министрлігі 2021 жылы M3 Парквейінен өтетін бағытты кеңейту арқылы желіні қайта ашуды қарастыратынын мәлімдеді.
Ауа
Коммерциялық және халықаралық рейстер үшін Мэтт Дублин әуежайымен қызмет көрсетеді, бұл округке ең жақын халықаралық әуежай және көптеген ірі қалалармен жақсы автомобиль жолдарымен байланысқан. Жеңіл ұшақтар мен ойын-сауық үшін ұшулар үшін округ ішінде жергілікті ұшу клубтарының базасы ретінде пайдаланылатын бірнеше ұшу-қону жолақтары бар. Трим әуежайы көбінесе микрожеңіл ұшақтар үшін қолданылады. Баллибог әуеайлағы 1990 жылы ашылды және ыстық ауа шарларымен саяхаттау және әуе шоулары сияқты әртүрлі ойын-сауық авиациялық шараларды ұсынады. Сонымен қатар, Килкок, Килдар графтығынан Рай өзенінің ар жағында Наван және Мойглэрде әуежайлар орналасқан. Горманстаун лагеріндегі әскери қону жолағы қазіргі уақытта ұшақтар үшін белсенді пайдаланылмайды. Дегенмен, Ирландия қорғаныс күштері осы ұшу-қону жолағын жерден әуеге қарсы жаттығулар үшін пайдалануды жалғастыруда.
GAA
Гейлдік футбол – округтегі ең танымал спорт түрі, ал Мит округтік футбол командасы жыл сайын Ұлттық футбол лигасының 2-ші дивизионында, провинциялық Лейнстер аға футбол чемпионатында және Бүкіл Ирландия аға футбол чемпионатында өнер көрсетеді. Мит ұзақ жылдар бойы Лейнстер футболының екінші күші болды, қарсыласы Дублиннен кейін, екеуінің арасында 26 Лейнстер аға футбол чемпионатының финалы өткізілді, оның ішінде Мит 9 рет жеңіске жетті. Жалпы, Мит 21 Лейнстер титулын жеңіп алды, бұл округті Дублиннен кейін провинцияда екінші орында қалдырды. Соңғы жылдары Дублиннің үстемдігін ескере отырып, Миттің Лутпен бәсекелестігі, әсіресе Миттің 2010 жылғы Лейнстер финалында Лутты жеңгенінен кейін, ең қызу бәсеке деп саналады. Мит ұлттық футбол лигасының 7 мәрте жеңімпазы атанды, бұл 1933 және 1994 жылдар аралығында болды және Ирландиядағы бесінші ең көп атақ. Сонымен қатар, Мит 1949 және 1999 жылдар аралығында 7 рет Гейл футболіндегі ең беделді жарыс – Бүкіл Ирландия аға футбол чемпионатын жеңіп алды, бұл оны Ирландиядағы бесінші ең табысты округке айналдырды. Мит сонымен қатар 10 рет Лейнстердің О'Бирн кубогын жеңіп алды, бұл Килдареден кейінгі екінші орын. Округ ішінде, Гейл футбол клубтары жыл сайын Мит аға футбол чемпионатында бәсекелеседі. Бірінші чемпионат 1887 жылы өткізілді, онда Даудстаун Келлсті 1:0 есебімен жеңді. Миттің ең табысты клубы – 20 Аға футбол чемпионатының титулы бар Наван О'Махонис. Провинциялық деңгейдегі ең табысты клуб – Уолтерстаун, ол 1980 және 1983 жылдары 2 рет Лейнстердің аға клубтық футбол чемпионатында жеңімпаз атанды. Миттен бірде-бір команда ешқашан Бүкіл Ирландияның аға клубтық футбол чемпионатында жеңімпаз болған емес. Хёрлингте Мит округінің хёрлинг командасы Ұлттық хёрлинг лигасының 2-ші дивизионында, сондай-ақ Лейнстердің ағалар арасындағы хёрлинг чемпионатында және Бүкіл Ирландияның ағалар арасындағы хёрлинг чемпионатында өнер көрсетеді. Мит екі спорт түрін меңгерген округ емес және ешқашан провинциялық немесе ұлттық хёрлинг чемпионатында жеңімпаз болған емес. Футбол сияқты, Мит ағалар арасындағы хёрлинг чемпионаты да жыл сайын өткізіледі. Алғашқы чемпионатты 1902 жылы Наван Гибернианс командасы жеңді. Округтағы ең табысты хёрлинг клубы – 29 титулы бар Кильмессан, содан кейін 28 титулы бар Трим. Миттен бірде-бір клуб командасы Лейнстердің аға клубтық хёрлинг чемпионатында жеңімпаз болған жоқ, сондықтан ол ешқашан Бүкіл Ирландияның аға клубтық хёрлинг чемпионатына қатыса алмады.
Ат спорты
Митте жылқы жарыстары, жылқы шаруашылығы және жылқыны оқыту кең таралған. Аймақта 54 асыл тұқымды шаруашылық бар, оның ішінде Долланстаун асыл тұқымды шаруашылығы мен меншігі бар, ол Ирландиядағы ең қымбат жеке меншіктердің бірі. Аймақтағы жарыс жолдарының ішінде Navan, Fairyhouse және Bellewstown кіреді, онда National Hunt және Flat жүйрік жарыстары өткізіледі, мысалы Brownstown Stakes, Bobbyjo Chase, Lismullen Hurdle және Irish Grand National. Соңғысы 1870 жылдан бері Fairyhouse қаласында ұйымдастырылып келеді. Laytown жарыс жолында жағажайда жылқы жарыстары да өтеді. Fairyhouse жарыс жолының қасында, Ратоатқа жақын орналасқан Tattersalls Country House және жыл сайын Халықаралық Жылқы сынақтары мен Ауылдық жәрмеңкесін қабылдайтын ат спорты алаңдары бар. 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Данбойн қаласынан шыққан суретші Летиция Марион Хамильтон "The Meath Hunt Point to Point Races" суреті үшін майлы бояу және акварель бойынша Олимпиаданың қола медалін жеңіп алды.
Басқа спорт түрлері
Ирландияның көп бөлігі сияқты, Мит округінде де футбол жанкүйерлер арасында танымал спорт түрі. Округтың ең белгілі екі футбол клубы – «Парквилла ФК» және «Данбойн АФК», екеуі де «Ленстердің Жоғары лигасы»нда бақ сынасады. «Мит және округтік лигасы» төменгі деңгейдегі лига болып табылады және Мит, Лаут, Каван және Монаган округтерінен клубтарды біріктіреді. Ирландияның ең көп халқы бар округтерінің бірі болғанына қарамастан, 2018 жылға дейін «Дунбойнның» Дэрра Ленихан Ирландия Республикасының ұлттық футбол құрамасынан шыққан Миттен алғашқы ойыншы болды. Одан кейін «Атбойдың» Джейми МакГрат және «Беттистаунның» Эван Фергюсон та команда құрамына енді. Гольф та кеңінен таралған, Митте көптеген гольф алаңдары мен линк курстары бар. Дунсанидегі «Киллин замкісінде» Джек Никлаус 2009 жылы жобалаған 18 лункалы чемпионаттық гольф алаңы бар, және ол 2011 жылғы «Солхейм кубогының» өткізілген орны болды. «Кнайтсбрук гольф клубында» (Трим) 2006 жылы Кристи О’Коннор жобалаған чемпионаттық гольф алаңдары бар. «Каунти Мит гольф клубы» (Трим) және Наванға жақын орналасқан «Корольдік Тара гольф клубы» округтегі ең танымал гольф орындарының бірі болып табылады. «Лайтаун және Беттистаун гольф клубында» Ирландия теңізінің жағалауында линк гольф ойналады. Округтағы жеңіл атлетикамен «Мит жеңіл атлетика кеңесі» айналысады, ол округтің 18 жеңіл атлетика клубын қадағалайды. Кеңес Навандағы «Клермонт стадионында» орналасқан, ол 400 метрлік «Тартан» жеңіл атлетика стадионы болып табылады. «Дунбойн АК» өкілі Сара Трейси 2016 жылғы Рио-де-Жанейрода өткен жазғы Олимпиада ойындарында Ирландияның намысын қорғады. «Миттен» бірнеше команда «Ленстер лигасы»нда регбиден бақ сынасады, ең белгілілері – «Эшборн RFC», «Атбой RFC», «Наван R. F. C.» және «Солтүстік Мит RFC». «Беллоустауннан» шыққан бұрынғы «Ленстер» және Ирландия құрамасының қанат ойыншысы Шейн Хорган жас кезінде Дрогедадағы «Бойн RFC» үшін ойнаған.