Курд фон Барделебен: Шахмат шеберінің трагедиясы

Кіріспе

Курт Карл Альфред фон Барделебен (4 наурыз 1861 – 31 қаңтар 1924) – неміс шахмат шебері, журналист және неміс аристократиясының өкілі.

Өмірбаян

Курт фон Барделебен шахматты он жасында ойнай бастады және тез арада Веймардағы ең күшті ойыншылардың біріне айналды. Бастапқыда заңгер мамандығын оқыған Барделебен, шахматты кәсіби ойыншы болу үшін тастап кетті. Кейіннен, 1883-1887 жылдар аралығында төрт жыл бойы бәсекелестік шахматтан бас тартып, заңгерлік білімін аяқтады. Ол, әсіресе 1880 және 1890 жылдары, бірнеше маңызды турнирлерде жақсы нәтижелер көрсетті. Кейінгі шахматтық мансабы тұрақсыз болғанына қарамастан, ол күшті ойыншы болып қала берді. 1908 жылы ол болашақ әлем чемпионы Александр Алекхинге қарсы матчта жеңіліске ұшырады, ол оны «жағымды қарт кісі» деп сипаттады, бірақ оған жеңіске жетуге ниеті болмағанын айтты. Барделебен 1900 жылдардың басында үш рет үйленді, оның әйелдері, көбінесе, оның ақсүйек атағына ие болуды қалаған. Эдвард Ласкер оны былай сипаттады: Ол әрқашан күмәнді ескіліктің қара костюмін киіп жүрді. Жаңа костюм сатып алуға жеткілікті ақшасы болмады, бірақ бір күні ол белгілі бір уақыт аралығында бірнеше мың маркаға дейін соманы алғанын білді – бұл қарапайым жолмен үйлену және көп ұзамай ажырасу арқылы болды, кейбір әйелдер оның асыл есімін құрметтеді және оған төлеуге дайын болды. Өкінішке орай, ол сыйлық алған кезде, соңғы ажырасуынан бері жинаған қарыздарының сомасы одан әлдеқайда көп болды. Жаман тілдер бұл қысқа некелік оқиғаларға қатысқан әйелдердің саны соншалықты көбейгенін айтты, олар оңай сұлтанның гаремін құрай алатын еді. Барделебен 1888 жылы Лейпцигте Фриц Риманмен бірінші орынды бөлісті, 1893 жылы Кильде Карл Август Вальбродтпен бірінші орынды бөлісті, 1897 жылы Берлинде (SV Centrum) бірінші орын алды, 1904 жылы Кобургте Карл Шлехтер мен Рудольф Свидерскимен бірінші орынды бөлісті. Ол 1887 жылдан 1891 жылға дейін «Deutsche Schachzeitung» журналын басқарды. Барделебен 1924 жылы терезеден секіріп, өзіне-өзі қол жұмсады деген болжам бар. Алайда, бір некрологта ол кездейсоқ құлап кеткені айтылады. Оның өмірі мен өлімі Владимир Набоковтың «Лужин қорғанысы» романындағы басты кейіпкерге шабыт берді, сонымен қатар бұл роман «Лужин қорғанысы» фильміне негіз болды.

Curt von Bardeleben started playing chess when he was ten years old and quickly developed into one of the strongest players in Weimar. Originally a student of law, Bardeleben gave it up in order to become a professional chess player. He later quit competitive chess for four years between 1883 and 1887 to complete his law studies. He recorded some fine tournament results, especially in the 1880s and 1890s. Although his later chess career was spotty, he continued to be a strong player. In 1908 he lost a match to future world champion Alexander Alekhine, who described him as "a charming old chap" but also said he lacked the will to win. Bardeleben was married three times in the early 1900s, supposedly to women who wanted his title of nobility. He was described thus by Edward Lasker:
He always wore a black cut away suit of dubious vintage. Apparently he could never spare enough money to buy a new suit, although I learned one day that at fairly regular intervals he received comparatively large sums – from one to several thousand marks – through the simple expedient of marrying, and shortly after, divorcing, some lady who craved the distinction of his noble name and was willing to pay for it. Unfortunately, when he received his reward, it was usually far exceeded by the amount of the debts he had accumulated since his last divorce. Evil tongues had it that the number of the ladies involved in these brief marital interludes had grown so alarmingly that they could easily have made up a Sultan's harem. Bardeleben tied for first place with Fritz Riemann at Leipzig 1888, tied for first place with Carl August Walbrodt at Kiel 1893, was first at Berlin (SV Centrum) 1897, and tied for first place with Carl Schlechter and Rudolf Swiderski at Coburg 1904. He edited the magazine Deutsche Schachzeitung from 1887 through 1891. Bardeleben seemingly committed suicide by jumping out of a window in 1924. According to one obituary, however, he fell out by accident. His life and death have been cited as an inspiration for the main character in the novel The Defense by Vladimir Nabokov, which was made into the movie The Luzhin Defence.

Штайницке қарсы ойын

Барделебен, бәлкім, 1895 жылы Гастингсте бұрынғы әлем чемпионы Вильгельм Штайницке қарсы ұтылған ойыны үшін танымал, әсіресе ол отставка берудің орнына турнир бөлмесінен шығып кеткендіктен. Осы ойынға дейін турнирде екінші орынды бөлісіп тұрған болатын (9 раундта 7,5 ұпай, Михаил Чигорин 8 ұпаймен көш бастады), бірақ соңғы 12 раундта тек 4 ұпай ғана жинады. Штайницке қарсы ойын:

1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. c3 Nf6 5. d4 exd4 6. cxd4 Bb4+ 7. Nc3 d5 8. exd5 Nxd5 9. O-O Be6 10. Bg5 Be7 11. Bxd5 Bxd5 12. Nxd5 Qxd5 13. Bxe7 Nxe7 14. Re1 f6 15. Qe2 Qd7 16. Rac1 c6 17. d5 cxd5 18. Nd4 Kf7 19. Ne6 Rhc8 20. Qg4 g6 21. Ng5+ Ke8 22. Rxe7+ Kf8 23. Rf7+ Kg8 24. Rg7+ 1-0