Араб тұқымды жылқысы: Тарихы мен ерекшеліктері

Араб жылқысы: Тарихы 3500 жылға соққан, Орта Шығыстан шыққан әдемі тұқым. Жылдамдығы, төзімділігімен әйгілі, басқа тұқымдарды жақсартады. 🐎✨

34 мин оқу

100%

Дереккөз: Arabian horse — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Араб немесе араб жылқысы (الحصان العربي , DMG al ḥiṣān al ʿarabī) – Арабия түбегінде тарихи тамырлары бар жылқы тұқымы. Ерекше бас пішіні мен жоғары тік құйрығымен араб жылқысы әлемдегі ең оңай танылатын жылқы тұқымдастарының бірі болып табылады. Бұл сонымен қатар ең көне заманауи тұқымдардың бірі. Қазіргі ДНК зерттеулері заманауи популяциядағы тұқымның тазалығын 200 жылдан артыққа дейін анықтай алмайды, бірақ 3500 жылға дейін сонатын қазіргі арабтарға ұқсас сипаттамалары бар жылқылардың археологиялық дәлелдері Таяу Шығыста табылды. Тарих бойы араб жылқылары соғыстар мен сауда арқылы әлемге тарады, басқа тұқымдарды жылдамдық, нәзіктік, төзімділік және күшті сүйек құрылымы арқылы жақсартуға қолданылды. Бүгінде араб қандық желісі дерлік барлық заманауи мінезді жылқы тұқымдарында кездеседі. Араб шөлді климатта дамыды және көшпелі бедуин халқы тарапынан бағаланды, көбінесе оларды отбасының шатырына әкеліп, ұрлықтан қорғады. Адаммен ынтымақтастық орнату қабілеті сияқты қасиеттерді таңдау арқылы жақсы мінезді, тез үйренетін және ұсынуға дайын жылқы тұқымы құрылды. Арабтар сонымен қатар шабуыл мен соғысқа қажетті жоғары рух пен сергектікті дамытты. Мұндай ынта мен сезімталдықтың үйлесімі қазіргі араб жылқы иелерінен жылқыларын біліктілікпен және құрметпен күтуді талап етеді. Араб – әмбебап тұқым. Арабтар төзімділікпен жүгіруде үстемдік танытады және бүгінде көптеген басқа ат спорты түрлерінде де бәсекелеседі. Олар әлемдегі ең танымал он жылқы тұқымының бірі. Қазір олар бүкіл әлемде, соның ішінде АҚШ және Канадада, Ұлыбританияда, Австралияда, континенттік Еуропада, Оңтүстік Америкада (әсіресе Бразилияда) және олардың туған жері Таяу Шығыста таралған.

Тұқымның ерекшеліктері

Араб жылқыларының басы жіңішке, үшбұрышты пішіндес, кең маңдай, үлкен көздері, кең мұрын тесіктері және кішкентай тұмсықтары болады. Көбінесе ерекше ойыс немесе "қисайған" профильге ие. Көптеген арабтардың көздерінің арасында маңдайдың сәл дөңгеленген бөлігі бар, бедуиндер оны джибба деп атайды, ол қосымша қуыс кеңістігін қамтамасыз етеді, бұл араб жылқысына туған жеріндегі құрғақ шөлдік климатта көмектескен деп саналады. Бұл тұқымның тағы бір ерекшелігі – иілген мойын, үлкен, жақсы орналасқан кеңеспесі, таза, әдемі мойынға орналасқан. Бұл құрылымды бедуиндер митба немесе митбе деп атаған. Идеалды араб жылқысында ол ұзын болып келеді, бұл бас байлағышының икемділігіне және кеңеспеге орын береді. Тұқымның ішінде әртүрліліктер бар. Кейбір жеке тұлғалардың арт жағы кеңірек, күшті еттерімен жабдықталған, реининг сияқты шараларда қарқынды қозғалысқа қолайлы, ал басқалары ұзын, жіңішке еттерімен жабдықталған, төзімділікпен жүгіру немесе ат жарысу сияқты ұзаққа созылған жаттығуларға жақсы бейімделген. Көбінесе олардың денесі ықшам, арқасы қысқа болады. Төзімділікпен сайыс жарыстарында осы тұқымның басымдығы, жақсы өсірілген арабтардың мықты, дені сау және жоғары төзімді екенін көрсетеді. Халықаралық FEI демеушілігімен өткізілетін төзімділік жарыстарында арабтар мен жартылай арабтар қашықтық жарыстарында үстемдік танытады.

Скелеттік талдау

Арабтардың кейбіреулерінде, бірақ барлығында емес, әдеттегі 6 емес, 5 бел омыртқасы және 18 емес, 17 жұп қабырғасы болады. Сапалы арабтың салыстырмалы түрде көлденең крупы және дұрыс бұрышталған жамбасы, сондай-ақ жамбастың ұзындығы мен крупының тереңдігі (жамбас ұзындығына байланысты) болады, бұл икемділік пен күшті серпіліске мүмкіндік береді. Жиі кездесетін жаңылыс пікір крупының жоғарғы сызығын "жамбас" бұрышымен (жамбас немесе иліум бұрышымен) шатастырады, соның салдарынан кейбіреулер арабтардың жамбас бұрышы тегіс екенін және артқы жамбасын дұрыс пайдалана алмайтынын айтады. Дегенмен, круп – бұл сакральды омыртқалардың құрылымы. Жамбас бұрышы иліумның омыртқаға бекітілуімен, жамбас сүйегінің құрылымы мен ұзындығымен, сондай-ақ артқы жамбастың анатомиясының басқа да аспектілерімен анықталады, бұл сакральды омыртқалардың жоғарғы сызығымен байланысты емес. Осылайша, арабтың жылдамдық пен қашықтыққа арналған басқа жылқы тұқымдарына тән құрылысы бар, мысалы, толыққанды жылқыда иліум бұрышы крупына қарағанда көлбеу болады. Сондықтан, жамбас бұрышы міндетті түрде крупының жоғарғы сызығымен сәйкес келмейді. Галопқа шабу үшін селекцияланған жылқыларға бұлшықеттердің дұрыс бекітілуі үшін крупының және жамбастың жеткілікті ұзындығы қажет, сондықтан бұрыштан айырмашылығы, жамбастың және крупының ұзындығы көбінесе бірге келеді. Осылайша, барлық арабтар, бойына қарамастан, "жылқылар" классына жатады, тіпті дәстүрлі түрде жылқы мен пони арасындағы шекара осы бойдың өлшемімен белгіленеді. Көптеген адамдар арабтардың кішкентай және нәзік болғандықтан күшті емес деп санайды. Алайда, араб жылқысының сүйектерінің тығыздығы басқа тұқымдарға қарағанда жоғары, сондай-ақ олардың қарулары қысқа, аяқтары сау, ал арқасы кең және қысқа болады, сондықтан жеңіл салмақты жылқыларға бәсекелесу қиын.

Тендерлік

Ғасырлар бойы Араб жылқылары шөлде адамдармен тығыз байланыста өмір сүрді. Ұрлықтан қорғану үшін құнды жауынгерлік биелер кейде иелерінің шатырында, балалар мен күнделікті отбасылық өмірдің жанында ұсталатын. Тек табиғи түрде жақсы мінез-құлыққа ие жылқылар ғана көбейтілуге рұқсат етілді, нәтижесінде бүгінгі Араб жылқыларының мінезі жақсы, олардың ішінде АҚШ Ат спорты федерациясының ережелері балаларға 18 жасқа дейінгі жас топтарындағы жарыстарда, тіпті барлық көрме алаңдарында да тайыншаларды көрсетуге мүмкіндік беретін сирек тұқымдардың біріне айналды. Араб жылқысы сонымен қатар "қызу қанды" тұқымға жатады, бұл санатқа жылдамдық үшін селекцияланған, әдемі және жарық мінезді жылқылар, мысалы, ахалтеке, барб және таза қанды жылқылар кіреді. Басқа "қызу қанды" жылқылар сияқты, Араб жылқыларының сезімталдығы мен зираты оларды жылдам оқуға және мінгендерімен жақсы байланыс орнатуға мүмкіндік береді; алайда, олардың зираты жақсы әдеттермен қатар жаман әдеттерді де тез үйренуге мүмкіндік береді және олар нашар немесе зорлық-зомбылыққа негізделген жаттығуларды шыдамайды. Кейбір дереккөздер "қызу қанды" жылқыны оқыту қиынға соғады деп мәлімдейді. Көптеген Араб жылқылары адамдармен ынтымақтасуға бейім болғанымен, оларға жаман қарағанда, кез келген жылқы сияқты, олар тым шаршаңқы немесе алаңдап қалуы мүмкін, бірақ егер оларға дұрыс емес қараса немесе қатты зорлық-зомбылыққа ұшыратса, олар сирек қатыгез болады.

Түстер

Араб жылқысы қауымдастығы құла тұқымды жылқыларды, яғни құмыршақ, сұр, қаштан, қара және ала түсті жылқыларды тіркеуге болады. Құмыршақ, сұр және қаштан түстері ең көп кездеседі, ал қара түс сирек. Араб жылқыларында классикалық ала гені жоқ сияқты; керісінше, селекционерлер "ала" деп тіркеген арабтар көбінесе рабикано немесе кейде роан белгілері бар сабино өрнектерін көрсетеді. Барлық араб жылқыларының терісі, түсіне қарамастан, қара болады, бірақ ақ дақтардың астында емес. Қара тері ыстық шөл күнінен қорғауға көмектеседі.

Сұр және ақ

Арабтардың көптеген түрлері "ақ" түсті шашқа ие болғанымен, генетикалық тұрғыдан "ақ" емес. Бұл түс көбінесе сұр геннің табиғи әрекетінен пайда болады, ал "ақ" көрінетін арабтардың көпшілігі шын мәнінде сұр түсті болады. Кейбір егде жастағы сұр арабтарда байқалатын ерекше түс – "қанды иық" деп аталатын құбылыс, ол иық аймағында пигменттің шоғырлануымен сипатталатын "құйрықшалы тістелген" сұр түстің бір түрі. Арабтардың өте сирек кездесетін бір бөлігі туғаннан бастап ақ түсті шаш, қызғылт тері және қара көздері бар болып тіркелген. Бұл жануарлар доминантты ақ түс, W3 түрін көрсетеді деп саналады, ол 1996 жылы туған бір айғырдың ДНК-сындағы қате мутацияның нәтижесі. Бұрын арабтарда ақ түсті мутациялар болған болуы мүмкін, сондай-ақ W3-тен өзге мутациялар да болуы мүмкін, бірақ олар генетикалық тестілеу арқылы расталмаған. Арабтарда сабино өрнегін тудыратын генетикалық механизм қазір доминантты ақ түстің бір түрі деп есептеледі және бірнеше ген қатысуы мүмкін.

Рабикано немесе роан?

Арабтардың арандатушы ретінде тіркелгендері өте сирек, ал зерттеуші Д. Филипп Споненбергтің пікірінше, тазақан арабтардағы арандату – бұл рабикано генетикасының нәтижесі.

Түстер таза тұқымдарда жоқ

Ежелгі Мысырдағы керамикалық бұйымдар мен қабірлердегі бейнелеулер ежелгі араб түлкісіндегі жылқыларда дақтың болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, бүгінгі таза тұқымды арабтар сабинодан басқа, пинто немесе леопард кешені ("Апалуза") дақты үлгілеріне жауапты гендерді тасымайды. Көптеген шаруалар көп немесе артық ақ түс – тазалықтың жоқтығын көрсетеді деп санады, осыған дейін ДНК-тестілеу арқылы ата-аналық тегін растау стандартқа айналғанша. Бір кезде ішкі жағындағы дақтары мен басқа да артық ақ белгілері бар жылқыларды тіркеуден бас тартты, ал кейде ақ түсті белгілерге айып тағылды. Сондықтан таза тұқымды жылқылар түстес, кремелло, паломино немесе құмдық түсті болмайды. Арабтың кейбір ерекшеліктерімен, бірақ таза тұқымды жылқыларда кездеспейтін түстерге ие жылқы алу үшін оларды басқа тұқымдармен будандастыру қажет. Таза тұқымды арабтар шектеулі түрлі-түсті болуы мүмкін болса да, олар өлімге әкелетін ақ синдромын (LWS) тудыратын "фрейм оверо" ("O") гені сияқты түске байланысты қауіпті ауруларды тасымайды. Таза тұқымды арабтар LWS туа біткен жылқыларды туғыза алмайтындықтан, араб жылқылары басқа тұқымдарда осы жағдайды тудыратын генді іздеуге қатысқан кейбір зерттеулерде зардап шекпеген популяция ретінде пайдаланылды. Дегенмен, араптың будандасқан ұрпақтары кейбір жағдайларда, егер араб емес ата-анасы осы генді тасымалдаса, осы гендерді тасымалдауы мүмкін.

Генетикалық аурулар

Араб жылқыларында алты белгілі генетикалық ауру бар. Олардың екеуі сөзсіз өлімге алып келеді, екеуі тікелей өлімге себеп болмаса да, мүгедектікке ұшыратады және көбінесе зардап шеккен жануарды өлтіруге (эвтаназияға) әкеледі; қалған жағдайларды көбінесе емдеуге болады. Олардың үшеуі аутосомдық рецессивті жағдайлар деп саналады, яғни бұзылған ген жынысқа байланысты емес және зардап шеккен құлынының тууы үшін екі ата-анасынан да келуі керек. Біреуі аутосомдық доминантты болуы мүмкін. ДНК-тесті арқылы SCID-тің себебін тудыратын геннің тасымалдаушысы болып табылатын сау жылқыларды анықтауға болады, сондықтан тестілеу және мұқият жоспарланған шағылыстыру арқылы зардап шеккен құлының тууының мүмкіндігін жоюға болады. Лаванда құлыны синдромы (ЛҚС), сондай-ақ Жүнінің түсінің өлімге әкелуі (ЖТӨА) деп те аталады. Рецессивті бұзылу, гомозиготалық жағдайда өлімге алып келеді, ал тасымалдаушыларда ешқандай белгі байқалмайды. Ауру осылай аталған себебі, әсер еткен құлындардың көпшілігі жүнінің түсінің ағаруымен туады, бұл жүнінің ұштарын немесе тіпті бүкіл шашын ағартады. ЛҚС-пен ауыратын құлындар туғаннан кейін тұра алмайды, көбінесе құрысуларға ұшырайды және көбінесе туғаннан кейін бірнеше күн ішінде өлтіріледі. 2009 жылдың қарашасында Корнелл университеті ЛҚС тасымалдаушыларын анықтау үшін ДНК-тесті жасалғанын хабарлады. Сонымен қатар, Претория университеті де ДНК-тесті жасағанын мәлімдеді. Церебеллярлық абиотрофия (ЦА немесе ЦАА). Рецессивті бұзылу, гомозиготалы жылқылар зардап шегеді, ал тасымалдаушыларда ешқандай белгі байқалмайды. Ауруға шалдыққан құлын әдетте клиникалық белгілерсіз туады, бірақ белгілі бір кезеңде, әдетте алты аптадан кейін, ауыр үйлесімсіздік, бас дірілі, кең аралықта тұру және мидың пуркинье жасушаларының өліміне байланысты басқа да белгілер пайда болады. Мұндай құлындар көбінесе қоршауға соғылғаннан немесе артқа құлағаннан кейін ғана диагноз қойылады және көбінесе жазатайым оқиғадан болған бас жарақатынан зардап шегуде деп қате диагноз қойылады. Ауырлығы әртүрлі, кейбір құлындарда координация мәселелері тез пайда болады, ал басқаларында жеңіл белгілер байқалады. Жеңіл зардап шеккен жылқылар толық өмір сүре алады, бірақ көпшілігі ересек жасқа жеткенше өлтіріледі, өйткені олардың қауіпсіздігіне қатысты қауіпті болуы мүмкін. 2008 жылдан бастап, ЦА-мен байланысты ДНК маркерлерін пайдаланатын генетикалық тест тасымалдаушыларды және зардап шеккен жануарларды анықтауға қолданылады. Клиникалық белгілер басқа неврологиялық жағдайлардан ерекшеленеді және ЦА диагнозын эвтаназиядан кейін миды тексеру арқылы растауға болады. Оқипальды атлант-осілік ақаулығы (ОААА). Бұл мойынның, атластың және осі омыртқаларының мойын мен бас сүйегінің түбінде біріккен немесе бұзылған жағдайы. Симптомдары жеңіл үйлесімсіздіктен бастап алдыңғы және артқы аяқтардың сал болуына дейін жетеді. Кейбір құлындар емшектей алмайды, ал басқаларында бірнеше апта бойы белгілер байқалмайды. Бұл 1 айдан кіші жылқыларда кездесетін жалғыз мойын омыртқасының ауруы және рентгендік зерттеумен жағдайды диагностикалауға болады. Қазір ОААА-ға генетикалық тест бар. Жылқының жас эпилепсиясы немесе жас идиопатиялық эпилепсиясы, кейде "жағымды" эпилепсия деп те аталады, көбінесе өлімге алып келмейді. Құлындар эпилепсиялық ұстамалар арасында қалыпты көрінеді және ұстамалар көбінесе 12-18 ай аралығында тоқтатылады. Ұстамаларды дәстүрлі антиконвульсанттармен емдеуге болады, бұл олардың ауырлығын азайтуға көмектеседі. Бұл ауру 1985 жылдан бері Калифорния университетінде, Дэвисте зерттеле бастағанымен, зерттелген жағдайлардың барлығы бір жалпы қан тобының мүшелері болса да, мұрагерлік әдісі әлі анықталған жоқ. Бір зерттеуші эпилепсияның лаванда құлыны синдромымен қандай да бір байланыста болуы мүмкін деп болжады, өйткені ол ұқсас қан желілерінде кездеседі және кейбір жылқылар екі жағдайды да тудырған. Евстахиев түтігінің саңылауы құлындарда ауаның бір жаққа өтуіне, ал сыртқа шығуына мүмкіндік беретін клапан сияқты жұмыс істейді. Ауру жұтқыншақ қапшығы ауамен үрлінеді және ерекше ауыртпайтын ісікті құрайды. Ауыр зардап шеккен жануарлардың тыныс алуы шулы болады. Диагноз клиникалық белгілер мен бас сүйегін рентгендік зерттеуге негізделеді. ЖҚТҚ және антимикробтық терапиямен медициналық емдеу жоғарғы тыныс алу жолдарының қабынуын емдеуге болады. Гуттуралық қапшық ашылуының ақаулығын түзету үшін хирургиялық араласу қажет, бұл аномальді гуттуралық қапшықтағы ауаның қалыпты жағына өтуіне және жұтқыншаққа шығарылуына жол ашады. Емдеуден өткен құлындар толыққанды өмір сүре алады. АҚШ-тағы Араб жылқы қауымдастығы генетикалық аурулардың тамырын анықтауға бағытталған зерттеулерді қолдайтын қорық құрды. F.O.A.L. (Fight Off Arabian Lethals) ұйымы осы жағдайлар туралы ақпаратты жинақтау орталығы болып табылады. Қосымша ақпаратты Әлемдік Араб жылқы қауымдастығынан (WAHO) алуға болады. Соңғы жылдары көрмеге дайындаудағы жылқылардың сыртқы пішініне қатысты тенденциялар араб жылқыларында өте ойыс бет пішінінің пайда болуына әкелді, бұл жағдай жануардың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Бұл тенденция кейбір ит тұқымдарындағы ұқсас жағдаймен салыстырылды, онда көрсетілімдегі бағалау белгілі бір ерекшеліктерге басымдық берді, нәтижесінде селекционерлер жануардың табиғи функциясын ескермей, одан да күшейтілген форманы іздеді. Кейбір ветеринарлар өте ойыс бет пішіні жылқының тыныс алуына зиян келтіруі мүмкін деп болжайды, бірақ бұл мәселе формалды түрде зерттелген жоқ.

There are six known genetic disorders in Arabian horses. Two are inevitably fatal, two are not inherently fatal but are disabling and usually result in euthanasia of the affected animal; the remaining conditions can usually be treated. Three are thought to be autosomal recessive conditions, which means that the flawed gene is not sex linked and has to come from both parents for an affected foal to be born. One may be an autosomal dominant. There is a DNA test that can detect healthy horses who are carriers of the gene causing SCID, thus testing and careful, planned matings can now eliminate the possibility of an affected foal ever being born. Lavender Foal Syndrome (LFS), also called Coat Color Dilution Lethal (CCDL). Recessive disorder, fatal when homozygous, carriers show no signs. The condition has its name because most affected foals are born with a coat color dilution that lightens the tips of the coat hairs, or even the entire hair shaft. Foals with LFS are unable to stand at birth, often have seizures, and are usually euthanized within a few days of birth. In November 2009, Cornell University announced that a DNA test has been developed to detect carriers of LFS. Simultaneously, the University of Pretoria also announced that they had also developed a DNA test. Cerebellar abiotrophy (CA or CCA). Recessive disorder, homozygous horses are affected, carriers show no signs. An affected foal is usually born without clinical signs, but at some stage, usually after six weeks of age, develops severe incoordination, a head tremor, wide legged stance and other symptoms related to the death of the purkinje cells in the cerebellum. Such foals are frequently diagnosed only after they have crashed into a fence or fallen over backwards, and often are misdiagnosed as suffering from a head injury caused by an accident. Severity varies, with some foals having fast onset of severe coordination problems, others showing milder signs. Mildly affected horses can live a full lifespan, but most are euthanized before adulthood because they are so accident prone as to be dangerous. As of 2008, there is a genetic test that uses DNA markers associated with CA to detect both carriers and affected animals. Clinical signs are distinguishable from other neurological conditions, and a diagnosis of CA can be verified by examining the brain after euthanasia. Occipital Atlanto Axial Malformation (OAAM). This is a condition where the occiput, atlas and axis vertebrae in the neck and at the base of the skull are fused or malformed. Symptoms range from mild incoordination to the paralysis of both front and rear legs. Some affected foals cannot stand to nurse, in others the symptoms may not be seen for several weeks. This is the only cervical spinal cord disease seen in horses less than 1 month of age, and a radiograph can diagnose the condition. There is now a genetic test for OAAM. Equine juvenile epilepsy, or Juvenile Idiopathic Epilepsy, sometimes referred to as "benign" epilepsy, is not usually fatal. Foals appear normal between epileptic seizures, and seizures usually stop occurring between 12 and 18 months. Seizures can be treated with traditional anti seizure medications, which may reduce their severity. Though the condition has been studied since 1985 at the University of California, Davis, the genetic mode of inheritance is unclear, though the cases studied were all of one general bloodline group. One researcher hypothesized that epilepsy may be linked in some fashion to Lavender Foal Syndrome due to the fact that it occurs in similar bloodlines and some horses have produced foals with both conditions. Foals are born with a defect that causes the pharyngeal opening of the eustachian tube to act like a one way valve – air can get in, but it cannot get out. The affected guttural pouch is distended with air and forms a characteristic nonpainful swelling. Breathing is noisy in severely affected animals. Diagnosis is based on clinical signs and radiographic examination of the skull. Medical management with NSAID and antimicrobial therapy can treat upper respiratory tract inflammation. Surgical intervention is needed to correct the malformation of the guttural pouch opening, to provide a route for air in the abnormal guttural pouch to pass to the normal side and be expelled into the pharynx. Foals that are successfully treated may grow up to have fully useful lives. The Arabian Horse Association in the United States has created a foundation that supports research efforts to uncover the roots of genetic diseases. The organization F. O. A. L. (Fight Off Arabian Lethals) is a clearinghouse for information on these conditions. Additional information is available from the World Arabian Horse Association (WAHO). Recent trends in halter breeding have given rise to Arabian horses with extremely concave features, raising concerns that the trait is detrimental to the animal's welfare. Comparisons have been made to a similar trend with some dog breeds, where show judging awarding certain features has led to breeders seeking an ever more exaggerated form, with little concern as to the inherent function of the animal. Some veterinarians speculate that an extremely concave face is detrimental to a horse's breathing, but the issue has not been formally studied.

Аңыздар

Араб жылқылары көптеген мифтер мен аңыздардың тақырыбы болып табылады. Бір әңгіме бойынша, Мұхаммед пайғамбар негізгі аналық биелерді олардың батылдығы мен адалдығын сынап таңдаған. Әңгіменің бірнеше нұсқасы бар, бірақ ең көп тарағанында, шөл арқылы ұзақ сапардан кейін Мұхаммед жылқыларын су ішу үшін оазиске қарай босатып жіберген. Жылқылар суға жеткенше, Мұхаммед оларды өзіне қайтаруға бұйырды. Тек бес бие ғана жауап берді. Олар шөлдегі шөлденгеніне қарамастан, адалдығымен иесіне оралғандықтан, олар оның сүйіктілеріне айналып, «Аль Хамса», яғни «Бес» деп аталды. Осы биелер араб жылқысының бес «туқымының» аңызға айналған негізін қалады. Әл-Хамса көбінесе мифтік жылқылар деп есептелсе де, кейбір шаруалар қазіргі бедуин арабтарының осы биелерден тарағанын айтады. Тағы бір аңыз бойынша, Сүлеймен патшаға Саба патшайымы «Таза» деген мағына беретін Сафанад атты таза араб биесін сыйлаған. Тағы бір жаратылыс мифінде араб жылқысының пайда болуы Ыбырайымның ұлы Ысмайыл заманында болған делінеді. Осы әңгімеде, Жәбірейіл періште (Гавриил деп те аталады) көктен түсіп, Ысмайылды «жел құйынымен» оятып, оған қарай айналды. Періште бұрқастың шаң мен жаңбырды таратуын тоқтатуға бұйырды, содан кейін ол жиналып, жерді жұтып алатын сияқты, әсем атқа айналды. Сондықтан бедуиндер алғашқы араб жылқысына «Жел ішуші» деген лақап атты берді. Соңында, бедуин әңгімесінде Алла оңтүстік желден араб жылқысын жасап, былай деді: «Мен сені жараттым, арап. Мен жеңісті маңдайшаңа байлаймын. Арқаңа байлық пен қазынаны, белдеріңе – құт-береке орналастырамын. Сені жердің даңқының бірі етемін. Мен саған қанатсыз ұшу мүмкіндігін сыйлаймын». Басқа нұсқаларда Алла Тағала Оңтүстік желге: «Мен сенен бір жаратылыс жасағым келеді. Қысыл» дегенді айтқан. Содан кейін ол желден жиналған материалдан құрғақ шашты (көк немесе күйген қастан) жануар жасады және былай деді: «Мен сені жылқы деп атаймын; Мен сені арабтаймын және саған құмырсқаның қастан түсін сыйлаймын; Мен бақытты екі көзіңнің арасында ілінген маңдайшаңнан іліп қойдым; Сен басқа жануарлардың Иесі боласың. Адамдар сені қайда барсаң да еріп жүреді; Сен ұшқанда да, қуғанда да жақсы боласың. Сен қанатсыз ұшасың; байлық арқаңда болады және ойларың арқылы бақытқа жетесің».

Arabian horses are the topic of many myths and legends. One origin story tells how Muhammad chose his foundation mares by a test of their courage and loyalty. While there are several variants on the tale, a common version states that after a long journey through the desert, Muhammad turned his herd of horses loose to race to an oasis for a desperately needed drink of water. Before the herd reached the water, Muhammad called for the horses to return to him. Only five mares responded. Because they faithfully returned to their master, though desperate with thirst, these mares became his favorites and were called Al Khamsa, meaning, the five. These mares became the legendary founders of the five "strains" of the Arabian horse. Although the Al Khamsa are generally considered fictional horses of legend, some breeders today claim the modern Bedouin Arabian actually descended from these mares. Another origin tale claims that King Solomon was given a pure Arabian type mare named Safanad ("the pure") by the Queen of Sheba. Yet another creation myth puts the origin of the Arabian in the time of Ishmael, the son of Abraham. In this story, the Angel Jibril (also known as Gabriel) descended from Heaven and awakened Ishmael with a "wind spout" that whirled toward him. The Angel then commanded the thundercloud to stop scattering dust and rain, and so it gathered itself into a prancing, handsome creature a horse that seemed to swallow up the ground. Hence, the Bedouins bestowed the title "Drinker of the Wind" to the first Arabian horse. Finally, a Bedouin story states that Allah created the Arabian horse from the south wind and exclaimed, "I create thee, Oh Arabian. To thy forelock, I bind Victory in battle. On thy back, I set a rich spoil and a Treasure in thy loins. I establish thee as one of the Glories of the Earth I give thee flight without wings." Other versions of the story claim Allah said to the South Wind: "I want to make a creature out of you. Condense." Then from the material condensed from the wind, he made a kamayt colored animal (a bay or burnt chestnut) and said: "I call you Horse; I make you Arabian and I give you the chestnut color of the ant; I have hung happiness from the forelock which hangs between your eyes; you shall be the Lord of the other animals. Men shall follow you wherever you go; you shall be as good for flight as for pursuit; you shall fly without wings; riches shall be on your back and fortune shall come through your meditation."

Шығу тегі

Араб жылқысы – әлемдегі ең көне жылқы тұқымдарының бірі саналады. Оның бастапқы түрі, Шығыс типі, қазіргі араб жылқысына ұқсас ерекшеліктерге ие болған. Осындай белгілері бар аттардың суреттері мен жазулары Арабия түбегінде 3500 жыл бұрын жасалған жартастарда кездеседі. Ежелгі Таяу Шығыста, әсіресе б.з.б. 16 ғасырдағы Ежелгі Египет өнерінде, нәзік басы мен жоғары көтерілген құйрығы бар аттар бейнеленген. 20 ғасырдың кейбір ғалымдары араб жылқысының Equus caballus pumpelli деген жеке ат түрінен тарағанын болжаған. Тағы бір гипотеза бойынша, Арабия түбегінің оңтүстік-батыс бөлігі, қазіргі Йеменде, үш құрғаған өзен арнасы бұрын жақсы жайылымдардың болғанын көрсетеді, мүмкін Мұз дәуіріне дейін. Бұл гипотеза 2010 жылы Сауд Арабиясының оңтүстік-батысындағы Аль-Магарда табылған, б.з.б. 6590-7250 жылдар аралығында жасалған, жылқы бейнелері бар артефакттардың табылуынан кейін жаңа қызығушылыққа ие болды. Араб жылқысын қазіргі бедуиндер деп аталатын Арабия түбегінің халқы түйені қолдануды үйренгеннен кейін, шамамен 4000-5000 жыл бұрын үйреткен болуы мүмкін. Бір теория бойынша, бұл оқиға Арабияның орталық бөлігіндегі Неджд үстіртінде болған. Арабия түбегіндегі ең көне үйретілген аттардың бейнелері б.з.б. 1800-2000 жылдардан бұрын емес. Шөлде өмір сүретін аттың аз тамақпен өмір сүруге және күндіз бен түннің температурасы арасындағы үлкен айырмашылықтарға төтеп беруге қабілетті болуы керек еді. Әлсіз жануарлар өсіруден алынып тасталды, ал қалғандары ғасырлар бойы адамдардың соғыстарында қатайтылды. Бедуиндер жылдамдыққа, төзімділікке, денсаулыққа және зиялы қабілетке ие жауынгерлік аттарды өсірді. Көптеген шабуылдар сырлы болуды талап еткендіктен, олар жылқыларға қарағанда тыныш болғандықтан, әйелдерге артық көңіл бөлді, олар жауынгерлердің орналасқан жерін жасыра алмады. Сыртқы түрінің өмірге қатысы болмаса да, бедуиндер жылқыларын әдемілікке және көркемдікке қарай өсірді. Уақыт өте келе бедуиндер араб жылқысының бірнеше субтиптерін немесе тұқымдарын шығарды, олардың әрқайсысы ерекше ерекшеліктерге ие және тек аналық желі арқылы анықталды. Араб жылқысы қауымдастығының мәліметінше, бес негізгі тұқым – Кехеилан, Сеглави, Абейян, Хамдани және Хадбан. Карл Расван, 20 ғасырдың ортасынан бастап араб жылқысын насихаттаған және оның жайлы жазған жазушы, тек үш тұқым – Кехилан, Сеглави және Муники болды деп сенді. Расван бұл тұқымдардың тұқымның дене "типтерін" білдіретінін айтты, Кехилан – "еркек", Сеглави – "әйел", ал Муники – "шапшаң" болды. Сондай-ақ, кіші тұқымдар, кіші тұқымдар және тұқым атауларының аймақтық вариациялары болды. Сондықтан көптеген араб жылқылары тек Асил, таза қанды ғана емес, сонымен қатар таза тұқымды болды, кейбір тайпалар тұқымдар арасындағы будандастыруды қанағаттандырмаса да, тыйым салмайды. Бедуиндер үшін қан тазалығы өте маңызды болды, олар сондай-ақ телегонияға сенді, егер бике "таза емес" қанды бикеге шағылыстырылса, бике өзі және оның барлық болашақ ұрпақтары бикеден "зақымданады" және енді Асил болмайды деп сенді. Бұл қан және тұқымдардың күрделі желісі бедуин мәдениетінің ажырамас бөлігі болды; олар ең жақсы соғыс бикелерінің тұқымдарын және тарихын егжей-тегжейлі білді, сонымен қатар түйелерінің, салюки итттерінің және өздерінің отбасылық немесе тайпалық тарихын мұқият қадағалады. Ақырында жазбалар сақтала бастады; Таяу Шығыста "араб" терминін арнайы қолданған алғашқы жазба тұқымдықтар 1330 жылы жасалды. Тұқым бедуиндер үшін қаншалықты маңызды болса, митохондриялық ДНК-ның қазіргі зерттеулері бүгінгі күні тірі араб жылқыларының белгілі бір тұқымнан шыққандығын растайтын жазбалары шын мәнінде ортақ аналық ата-бабаны бөліспеуін көрсетеді.

Arabians are thought to be one of the oldest human developed horse breeds in the world. The progenitor stock, the Oriental subtype, had characteristics similar to the modern Arabian. Horses with these features appeared in rock paintings and inscriptions in the Arabian Peninsula dating back 3500 years. In ancient history throughout the Ancient Near East, horses with refined heads and high carried tails were depicted in artwork, particularly that of Ancient Egypt in the 16th century BC. Some 20th century scholars of the Arabian horse once theorized that the Arabian came from a separate subspecies of horse, known as equus caballus pumpelli. Another hypothesis suggests the southwestern corner of the Arabian peninsula, in modern day Yemen, where three now dry riverbeds indicate good natural pastures existed long ago, perhaps as far back as the Ice Age. This hypothesis has gained renewed attention following a 2010 discovery of artifacts dated between 6590 and 7250 BCE in Al Magar, in southwestern Saudi Arabia, that appeared to portray horses. The proto Arabian horse may have been domesticated by the people of the Arabian peninsula known today as the Bedouin, some time after they learned to use the camel, approximately 4,000–5,000 years ago. One theory is that this development occurred in the Nejd plateau in central Arabia. The oldest depictions in the Arabian Peninsula of horses that are clearly domesticated date no earlier than 1800 2000 BCE. The desert horse needed the ability to thrive on very little food, and to have anatomical traits to compensate for life in a dry climate with wide temperature extremes from day to night. Weak individuals were weeded out of the breeding pool, and the animals that remained were also honed by centuries of human warfare. The Bedouin way of life depended on camels and horses: Arabians were bred to be war horses with speed, endurance, soundness, and intelligence. Because many raids required stealth, mares were preferred over stallions as they were quieter, and therefore would not give away the position of the fighters. Though appearance was not necessarily a survival factor, the Bedouin bred for refinement and beauty in their horses as well as for more practical features. Over time, the Bedouin developed several sub types or strains of Arabian horse, each with unique characteristics, and traced through the maternal line only. According to the Arabian Horse Association, the five primary strains were known as the Keheilan, Seglawi, Abeyan, Hamdani and Hadban. Carl Raswan, a promoter and writer about Arabian horses from the middle of the 20th century, held the belief that there were only three strains, Kehilan, Seglawi and Muniqi. Raswan felt that these strains represented body "types" of the breed, with the Kehilan being "masculine", the Seglawi being "feminine" and the Muniqi being "speedy". There were also lesser strains, sub strains, and regional variations in strain names. Therefore, many Arabian horses were not only Asil, of pure blood, but also bred to be pure in strain, with crossbreeding between strains discouraged, though not forbidden, by some tribes. Purity of bloodline was very important to the Bedouin, and they also believed in telegony, believing if a mare was ever bred to a stallion of "impure" blood, the mare herself and all future offspring would be "contaminated" by the stallion and hence no longer Asil. This complex web of bloodline and strain was an integral part of Bedouin culture; they not only knew the pedigrees and history of their best war mares in detail, but also carefully tracked the breeding of their camels, Saluki dogs, and their own family or tribal history. Eventually, written records began to be kept; the first written pedigrees in the Middle East that specifically used the term "Arabian" date to 1330 AD. As important as strain was to the Bedouin, modern studies of mitochondrial DNA suggest that Arabian horses alive today with records stating descent from a given strain may not actually share a common maternal ancestry.

Ежелгі әлемдегі рөлі

Ежелгі Мысыр мен Месопотамияда иілген маңдайлы, жоғары көтерілген құйрықты жауынгерлік аттар суретшілердің танымал тақырыбы болды, көбінесе олар соғыста немесе аң аудауда көлік құралын тартқан күйінде бейнеленген. Шығыс сипаттамалары бар аттар кейінірек ежелгі Грекия мен Рим империясының солтүстігіндегі өнер туындыларында да кездеседі. Бұл аттар түрі ежелгі Таяу Шығыста кейін ғана "араб" деп аталса да, осы прото-арабтар қазіргі араб аттарымен жылдамдық, төзімділік және нәзіктік сияқты көптеген қасиеттерді бөліседі. Мысалы, Синай түбегінде 1700 ж.б.д. қазба жұмыстарынан табылған, гиксостармен әкелінген болжамдағы жылқы қаңқасы, ежелгі Мысырдағы жылқының ең алғашқы физикалық куәлігі саналады. Бұл жылқының басы конус тәрізді, үлкен көз ұялары және кішкентай тұмсығы болған, бұл араб жылқысына тән ерекшеліктер.

Ислам тарихында

622 жылы Хижрадан кейін араб жылқысы сол кездегі әлемге тарады және ерекше, атаулы тұқым ретінде танылды. Ол Таяу Шығыстың және Исламның тарихында маңызды рөл атқарды. 630 жылы мұсылмандық ықпал Таяу Шығыста және Солтүстік Африкада кеңінен тарады, 711 жылы мұсылман жауынгерлері Испанияға жетті, ал 720 жылы олар Иберия түбегінің көп бөлігін бақылады. Олардың соғыс аттары әртүрлі шығыс түрлеріне жатты, оның ішінде арабиялықтар мен Солтүстік Африканың барб аттары да болды. Араб жылқыларының көп бөлігі Бану Хилалдың көшіп кетуі нәтижесінде Солтүстік Африкаға әкелінді. 1299 жылы құрылған Осман империясы арқылы араб жылқылары әлемнің басқа бөліктеріне де тарады. Бұл түрік империясы Арабия түбегінің ортасын толыққанды бағындырмаса да, сауда, дипломатия және соғыс арқылы көптеген араб жылқыларын алды. Осман империясы арқылы араб жылқылары еуропалықтарға, кейіннен американдықтарға сатылды, айырбасталды немесе дипломатиялық сыйлық ретінде берілді. Осман империясы Мысырды бағындырған кезде, аймақтың саяси элитасы соғыс үшін де, ат жарысы үшін де сапалы тұқымға мұқтаж екенін мойындады, ал кейбіреулері таза қанды арабтарды алу үшін шөлге оралуын жалғастырды. Ең танымалдарының бірі – 19 ғасырда кең көлемде асыл тұқымды мал өсірген Мұхаммед Әли Паша есімді мысырлық. Оның қайтысынан кейін оның кейбір тұқымдарын Мысырдың Аббас I, сондай-ақ Аббас-паша деп аталған, өсірді. Алайда, 1854 жылы Аббас-паша өлтірілгеннен кейін оның мұрагері Эль-Хами-паша өзінің жылқыларының көп бөлігін, көбінесе араластыру үшін сатты, ал қалғанын дипломатиялық сыйлықтар ретінде берді. Малдың қалдығын Әли Паша Шериф алды, содан кейін жаңа тұқымдар әкелу үшін шөлге оралды. Әли Паша Шерифтің тұқымдық қоры 400-ден астам таза қанды арабтан тұрды. Өкінішке орай, 1870 жылдардағы Африка жылқы ауруының эпидемиясы Мысырдағы мыңдаған жылқыны өлтіріп, оның мал тобын жойды, бірнеше алмастырылмайтын тұқымдарды құртты. Бұл арада Бланттардың шөлдің таза жылқысын сақтауға деген құлшынысы мысырлық жылқы өсірушілерге өз үкіметін Мұхаммед Әли Паша, Аббас Паша және Әли Паша Шериф өткен ғасырда жинаған жылқылардан тараған таза араб тұқымдарын сақтау қажеттігіне көндіруге көмектесті. Египет үкіметі 1908 жылы Корольдік ауыл шаруашылығы қоғамын (RAS) құрды, ол бүгінде Египет ауыл шаруашылығы ұйымы (EAO) ретінде белгілі. RAS өкілдері 1920 жылдары Англияға барып, Лэди Вентворттан Крабет паркіндегі түпнұсқа Блант экспортының он сегіз ұрпағын сатып алды және оларды жоғалған тұқымдарды қалпына келтіру үшін Мысырға әкелді. 1947 жылы АҚШ-қа экспортталған тағы бір шағын топтан басқа, 1952 жылы король Фарук I құлатылғанға дейін Мысырдан араб жылқылары аз экспортталды. Княздардың көптеген жеке тұқымдық шаруашылықтары тәркіленді және жануарлар EAO-ға берілді. Бүгінде "Straight Egyptian" немесе "Египеттік араб" деген атау кейбір араб селекционерлерінде танымал, ал қазіргі египеттік арабтар кейбір селекциялық бағдарламаларда жетілдіру үшін қолданылатын ауткросс болып табылады.

Following the Hijra in AD 622 (also sometimes spelled Hegira), the Arabian horse spread across the known world of the time, and became recognized as a distinct, named breed. It played a significant role in the History of the Middle East and of Islam. By 630, Muslim influence expanded across the Middle East and North Africa, by 711 Muslim warriors had reached Spain, and they controlled most of the Iberian Peninsula by 720. Their war horses were of various oriental types, including both Arabians and the Barb horse of North Africa. More Arabian horses were introduced to North Africa as a result of the migration of Banu Hilal. Arabian horses also spread to the rest of the world via the Ottoman Empire, which rose in 1299. Though it never fully dominated the heart of the Arabian Peninsula, this Turkish empire obtained many Arabian horses through trade, diplomacy and war. Through the Ottomans, Arabian horses were often sold, traded, or given as diplomatic gifts to Europeans and, later, to Americans. By the time that the Ottoman Empire dominated Egypt, the political elites of the region still recognized the need for quality bloodstock for both war and for horse racing, and some continued to return to the deserts to obtain pure blooded Arabians. One of the most famous was Muhammad Ali of Egypt, also known as Muhammad Ali Pasha, who established an extensive stud farm in the 19th century. After his death, some of his stock was bred on by Abbas I of Egypt, also known as Abbas Pasha. However, after Abbas Pasha was assassinated in 1854, his heir, El Hami Pasha, sold most of his horses, often for crossbreeding, and gave away many others as diplomatic gifts. A remnant of the herd was obtained by Ali Pasha Sherif, who then went back to the desert to bring in new bloodstock. At its peak, the stud of Ali Pasha Sherif had over 400 purebred Arabians. Unfortunately, an epidemic of African horse sickness in the 1870s that killed thousands of horses throughout Egypt decimated much of his herd, wiping out several irreplaceable bloodlines. Meanwhile, the passion brought by the Blunts to saving the pure horse of the desert helped Egyptian horse breeders to convince their government of the need to preserve the best of their own remaining pure Arabian bloodstock that descended from the horses collected over the previous century by Muhammad Ali Pasha, Abbas Pasha and Ali Pasha Sherif. The government of Egypt formed the Royal Agricultural Society (RAS) in 1908, which is known today as the Egyptian Agricultural Organization (EAO). RAS representatives traveled to England during the 1920s and purchased eighteen descendants of the original Blunt exports from Lady Wentworth at Crabbet Park, and brought them to Egypt in order to restore bloodlines had been lost. and one other small group exported to the US in 1947, relatively few Egyptian bred Arabian horses were exported until the overthrow of King Farouk I in 1952. Many of the private stud farms of the princes were then confiscated and the animals taken over by the EAO. Today, the designation "Straight Egyptian" or "Egyptian Arabian" is popular with some Arabian breeders, and the modern Egyptian bred Arabian is an outcross used to add refinement in some breeding programs.

Польша мен Ресейдің селекциялық бағдарламалары

Жеңіл атты әскердің пайда болуымен араб қанды аттардың төзімділігі мен ептілігі, оларды иеленген кез келген әскерге зор әскери артықшылық сыйлады. Осының нәтижесінде көптеген еуропалық монархтар жергілікті тұқымдармен арабтарды будандастыратын ірі асыл тұқымдық шаруашылықтарды қолдауға кірісті. Мұндай шаруашылықтардың бірі – Польша королі Зигмунт II Августқа тиесілі Кнышына патшалық жылқы шаруашылығы, екіншісі – Петр I Ұлының Императорлық Ресей жылқы шаруашылығы болды. Кейін Орлов Екатерина Ұлына араб жылқыларын сыйлады, ол 1772 жылы 12 таза араб бие және 10 айғырға ие болды. Польшаның алғашқы мемлекеттік басқарудағы араб жылқы шаруашылығы – Янув Подласки 1817 жылы Ресейдің Александр I жарлығымен құрылды. 1850 жылға қарай Польшаның ірі жылқы шаруашылықтары толыққанды құрылды, олардың ішінде поляк графы Потоцкийге (Сангушко әулетіне үйленген) тиесілі Антонины шаруашылығы бар; бұл шаруашылық кейіннен Skowronek атты биенің туған жері ретінде танылды.

Орталық және Батыс Еуропа

XVIII ғасырда Еуропаның көптеген көрнекті араб тұқымдалары құрылды, олардың мақсаты "таза" араб қанды сақтау болатын. Пруссиялықтар 1732 жылы патшалық тұқымдық шаруашылық ашты, бастапқыда патшалық сарайына жылқы жеткізуді көздеді, ал басқа тұқымдық шаруашылықтар Пруссия армиясы үшін аттарды қоса алғанда, басқа да мақсаттар үшін жануар өсіруге арналды. Бұл тұқымдық бағдарламалардың негізі арабтарды жергілікті жылқылармен будандастыру болды; 1873 жылға қарай кейбір ағылшын саршындар пруссиялық атты әскердің жылқыларының төзімділігі ағылшын жылқыларынан жоғары екенін айтты және бұл артықшылықты араб қандық желілеріне байланыстырды. Басқа мемлекеттік тұқымдық шаруашылықтардың ішінде 1789 жылы құрылған Венгрияның Баболна тұқымдық шаруашылығы және 1817 жылы Вюртемберг королі I Вильгельм құрған Германиядағы Вейл тұқымдық шаруашылығы (қазіргі Вейл Марбах немесе Марбах тұқымдық шаруашылығы) бар. Англия королі I Джеймс 1616 жылы Англияға алғашқы араб торысын, Маркхэм арабын әкелді. Арабтар еуропалық жарыс жылқыларын өсіруге де енгізілді, әсіресе Англияда Дарли арабы, Байерли түркі және Годольфин арабы арқылы, олар қазіргі таза тұқымды жылқының үш негізін қалады және олардың барлығы 18-шы ғасырда Англияға әкелінді. Басқа монархтар да араб жылқыларын, көбінесе жеке аттар ретінде сатып алды. Еуропадағы ең танымал араб торыларының бірі – Наполеон Бонапарттың соғыс аты Маренго. XIX ғасырдың ортасында Еуропадағы жеңіл атты әскерге арналған жылқы тұқымын жақсарту үшін араб қанына деген қажеттілік Таяу Шығысқа көбірек сапарларға әкелді. Испания королевасы II Изабелла араб жылқыларын сатып алу үшін елшілерін шөлге жіберді және 1847 жылы тұқымдық кітап құрды; оның мұрагері, король XII Альфонсо басқа еуропалық елдерден қосымша жылқы әкелді. 1893 жылы Испанияның Кордоба қаласында араб және иберия жылқыларын өсіру үшін мемлекеттік әскери тұқымдық шаруашылығы "Yeguada Militar" құрылды. XX ғасырдың басында Испанияда арабтарды әкелу және өсіруге әскерилер белсенді қатысты, ал Yeguada Militar әлі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Бұл кезеңде еуропалық азаматтар мен кіші дворяндардың Таяу Шығысқа кең саяхаттары да болды, осы процесте кейбір саяхатшылар араб жылқысының таза тұқымы заманауи соғыс түрлері, туысқандық шаруашылық және бедуин тайпаларының жылқы санын тез азайтып жатқан басқа да проблемалардың салдарынан қауіп төндіріп отырғанын байқады. XIX ғасырдың соңында ең көреген адамдар болашақ ұрпақтар үшін таза шөл жылқысының қанын сақтау үшін қолдарынан келген ең жақсы араб жылқыларын жинауға кірісті. Ең танымал мысал – Ада Лавлейстің қызы және Лорд Байронның немересі Леди Энн Блант.

The 18th century marked the establishment of most of the great Arabian studs of Europe, dedicated to preserving "pure" Arabian bloodstock. The Prussians set up a royal stud in 1732, originally intended to provide horses for the royal stables, and other studs were established to breed animals for other uses, including mounts for the Prussian army. The foundation of these breeding programs was the crossing of Arabians on native horses; by 1873 some English observers felt that the Prussian cavalry mounts were superior in endurance to those of the British, and credited Arabian bloodlines for this superiority. Other state studs included the Babolna Stud of Hungary, set up in 1789, and the Weil stud in Germany (now Weil Marbach or the Marbach stud), founded in 1817 by King William I of Württemberg. King James I of England imported the first Arabian stallion, the Markham Arabian, to England in 1616. Arabians were also introduced into European race horse breeding, especially in England via the Darley Arabian, Byerly Turk, and Godolphin Arabian, the three foundation stallions of the modern Thoroughbred breed, who were each brought to England during the 18th century. Other monarchs obtained Arabian horses, often as personal mounts. One of the most famous Arabian stallions in Europe was Marengo, the war horse ridden by Napoleon Bonaparte. During the mid 19th century, the need for Arabian blood to improve the breeding stock for light cavalry horses in Europe resulted in more excursions to the Middle East. Queen Isabel II of Spain sent representatives to the desert to purchase Arabian horses and by 1847 had established a stud book; her successor, King Alfonso XII imported additional bloodstock from other European nations. By 1893, the state military stud farm, Yeguada Militar was established in Córdoba, Spain for breeding both Arabian and Iberian horses. The military remained heavily involved in the importation and breeding of Arabians in Spain well into the early 20th century, and the Yeguada Militar is still in existence today. This period also marked a phase of considerable travel to the Middle East by European civilians and minor nobility, and in the process, some travelers noticed that the Arabian horse as a pure breed of horse was under threat due to modern forms of warfare, inbreeding and other problems that were reducing the horse population of the Bedouin tribes at a rapid rate. By the late 19th century, the most farsighted began in earnest to collect the finest Arabian horses they could find in order to preserve the blood of the pure desert horse for future generations. The most famous example was Lady Anne Blunt, the daughter of Ada Lovelace and granddaughter of Lord Byron.

Краббет парк тұқымдарының пайда болуы

Еуропадағы ең танымал араб жылқысы шаруашылықтарының бірі – 1878 жылы Англияда құрылған Краббет Парк-Стэд. 1877 жылдан бастап Уилфрид Скавен Блант пен Леди Энн Блант Таяу Шығысқа көптеген сапарлар жасады, оның ішінде Мысырдағы Әли-паша Шерифтің жылқы шаруашылығына және Недждтегі бедуин тайпаларына барып, Англияға ең жақсы араб жылқыларын әкелді. Леди Энн сондай-ақ Каир маңында Мысырда Шейх Обайд атты жылқы шаруашылығын сатып алып, күткен. Леди Энн 1917 жылы қайтыс болғаннан кейін, Бланттардың қызы Джудит, Леди Уэнтворт, Уэнтворт титулын және Леди Энннің мүлкінің бір бөлігін мұраға алды, ал әкесімен ұзаққа созылған сот арқылы Краббет Стэдтің қалған бөлігіне ие болды. Леди Уэнтворт шаруашылықты кеңейтіп, жаңа жылқыларды қосты және араб жылқыларын бүкіл әлемге экспорттады. 1957 жылы қайтыс болғаннан кейін, шаруашылық оның басқарушысы Сесил Ковиге өтті, ол 1971 жылға дейін Краббетті басқарды, сол кезде автожол салуға байланысты жер сатылып, жылқылар таратылды. Краббетпен қатар, Леди Юлдің Ханстед шаруашылығы да әлемдік деңгейде танымал жылқыларды өндірді.

ХХ ғасырдың басындағы Еуропа

ХХ ғасырдың басында әскерилер Еуропа бойынша, әсіресе Польша, Испания, Германия және Ресейде араб жылқыларын өсіруге белсенді қатысты, сондай-ақ жеке шаруалар да бірнеше өсіру бағдарламаларын дамытты. Континенттік Еуропадағы жеке шаруалардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі – Кристофер Колумбтың тікелей ұрпағы, Испанияның Кристобаль Колон де Агилера, XV Верагуа герцогы, ол 1920 жылдары Верагуа жылқы шаруашылығын құрды.

Қазіргі заманғы соғыс және оның еуропалық тұяқтарға әсері

Бірінші дүниежүзілік соғыс, Ресей революциясы және Осман империясының құлдырауы аралығында көптеген тарихи еуропалық тұқым шаруашылықтары жоғалды; Польшада Антонин және Славута тұқымдары бес биеден басқа жойылды. Тірі қалғандардың ішінде Жанов Подласки тұқым шаруашылығы ерекше көзге түсті. Ресей революциясы, Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарымен бірге, Ресейдегі асыл тұқымды мал өсіру бағдарламаларының көп бөлігін жойды, бірақ 1921 жылы Совет үкіметі бұрынғы Строганов иелігінің орнында Араб бағдарламасын, Терск тұқымын қайта құрды. Соғыстан аман қалған бағдарламалар өсіру жұмыстарын қайта жаңғыртты, ал кейбіреулері Таяу Шығыстан шөлде өсірілген араб жылқыларын импорттау арқылы тұқымдық қорын кеңейтті. Барлық еуропалық тұқым шаруашылықтары қалпына келтірілмеді. Германияның Вильгельм I патшасы құрған Вейл тұқым шаруашылығы күрт төмендеді; 1932 жылы Вейл үйірі Марбах мемлекеттік тұқым шаруашылығына берілген кезде тек 17 таза тұқымды араб жылқысы қалды. Испания азаматтық соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс та Еуропа бойынша жылқы өсіруге зор зиян келтірді. Верагуа тұқым шаруашылығы жойылды, оның құжаттары жоғалып кетті, тек тұқымдық биелер мен жас жылқылар ғана Франсиско Франконың құтқаруымен аман қалды. Крабет паркі, Терск және Янов Подласки аман қалды. Кеңес Одағы мен АҚШ соғыс олжасы ретінде араб жылқысының құнды тұқымдық желісін алды және оны өсіру бағдарламаларын күшейту үшін пайдаланды. Кеңес үкіметі Терск тұқым шаруашылығындағы тұқымдық малды қорғау үшін шаралар қабылдады және Польшадан түскен жылқыларды пайдаланып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай өсіру бағдарламасын қайта жаңғыртты. Америкалықтар Еуропадан АҚШ-қа, негізінен Калифорниядағы бұрынғы В.К. Келлогг ранчосы, Помона армиялық жылқы станциясына араб жылқыларын әкелді. Соғыстан кейінгі кезеңде Польша, Испания және Германия көптеген беделді араб тұқым шаруашылықтарын дамытты немесе қайта құрды. Польшаның тұқым шаруашылықтары нацистер мен кеңестердің салдарынан қырылды, бірақ олар тұқымдық малдың бір бөлігін қайта меңгерді және жарыс және өнімділік стандарттары бойынша қатаң сынақтан өткен сапалы араб жылқыларымен әлемдік деңгейде танымал болды. 1950 жылдары кеңестіктер өздерінің өсіру бағдарламаларын кеңейту үшін Египеттен қосымша жылқылар алды.

Between World War I, the Russian Revolution, and the collapse of the Ottoman Empire, many historic European stud farms were lost; in Poland, the Antoniny and Slawuta Studs were wiped out except for five mares. Notable among the survivors was the Janów Podlaski Stud Farm. The Russian Revolution, combined with the effects of World War I, destroyed most of the breeding programs in Russia, but by 1921, the Soviet government reestablished an Arabian program, the Tersk Stud, on the site of the former Stroganov estate, The programs that survived the war re established their breeding operations and some added to their studs with new imports of desert bred Arabian horses from the Middle East. Not all European studs recovered. The Weil stud of Germany, founded by King Wilhelm I, went into considerable decline; by the time the Weil herd was transferred to the Marbach State Stud in 1932, only 17 purebred Arabians remained. The Spanish Civil War and World War II also had a devastating impact on horse breeding throughout Europe. The Veragua stud was destroyed, and its records lost, with the only survivors being the broodmares and the younger horses, who were rescued by Francisco Franco. Crabbet Park, Tersk, and Janów Podlaski survived. Both the Soviet Union and the United States obtained valuable Arabian bloodlines as spoils of war, which they used to strengthen their breeding programs. The Soviets had taken steps to protect their breeding stock at Tersk Stud, and by utilizing horses captured in Poland they were able to re establish their breeding program soon after the end of World War II. The Americans brought Arabian horses captured in Europe to the United States, mostly to the Pomona U. S. Army Remount station, the former W. K. Kellogg Ranch in California. In the postwar era, Poland, Spain, and Germany developed or re established many well respected Arabian stud farms. The studs of Poland in particular were decimated by both the Nazis and the Soviets, but were able to reclaim some of their breeding stock and became particularly world renowned for their quality Arabian horses, tested rigorously by racing and other performance standards. During the 1950s, the Russians also obtained additional horses from Egypt to augment their breeding programs.

Салқын соғыстан кейін

Суық соғыс кезінде темір пердеден небары бірнеше араб жылқысы экспортталғанмен, батысқа келгендері әлемдік селекционерлердің назарын аударды. Шығыс Еуропа мен батыс арасындағы халықаралық қатынастардың жақсаруы 1970-ші және 1980-ші жылдары Батыс Еуропа мен АҚШ-қа польша және ресейлік тұқымдық араб жылқыларын көптеп әкелуге мүмкіндік берді. 1991 жылы бұрынғы Кеңес Одағының құлауы, Египеттегі саяси тұрақтылықтың артуы және Еуропалық Одақтың құрылуы араб жылқысының халықаралық саудасын одан әрі дамытты. Дүниежүзілік араб жылқысы қауымдастығы (WAHO) сияқты ұйымдар түрлі елдер арасында араб жылқысын тіркеуді ауыстыру үшін біркелкі стандарттарды енгізді. Бүгінде араб жылқысы әлемнің түкпір-түкпірінде саудаланып жүр.

Америкада

Америка құрлығына мұз дәуірі аяқталғаннан бері алғашқы жылқылар испан конкистадорларымен бірге келді. 1519 жылы Эрнан Кортес Мексикаға андалусиялық, барб және араб тектерінен шыққан 16 жылқыны әкелді. 1540 жылы Америкаға осы тектес 250 жылқыны әкелген Франсиско Васкес де Коронадо сияқты басқалары да келді. Конкистадорлар, миссионерлер және қоныс аударушылардың әр келуімен жылқылардың саны арта берді. Көптеген жылқылар қашып кетіп немесе ұрланып, американдық мустангтың негізгі түқымын құрады.

Ерте импорт

Англиядан келген отарлаушылар араб тұқымындағы жылқыларды да әкелді. Мысалы, Натаниел Харрисон 1747 жылы Америкаға араб, барб және түрік тектерінен шыққан жылқыны импорттады. Басқа президенттер де араб жылқыларына ие болды; 1840 жылы президент Мартин Ван Бюрен Оман сұлтанынан екі араб жылқысын алды. А. Кин Ричард араб жылқыларын арнайы өсірген алғашқы американдық болды. Ол 1853 және 1856 жылдары шөлге сапар шегіп, өсіру үшін мал сатып алды, оларды таза қанды жылқылармен будандастырды, сондай-ақ таза қанды арабтарды өсірді. Өкінішке орай, оның жылқылары Азамат соғысы кезінде жоғалып, бүгінде таза қанды араб ұрпақтары белгілі емес. АҚШ-тың тағы бір маңызды саяси тұлғасы Уильям Х. Сьюард 1859 жылы Бейруттен төрт араб жылқысын сатып алды, ол Авраам Линкольннің Сыртқы істер министрі болғанға дейін. Леопард – 1888 жылға дейін импортталған және Америкада таза қанды ұрпақтарын қалдырған жалғыз торы жылқы. 1888 жылы Рэндольф Хантингтон шөлде өсірілген араб биесі *Наомиді импорттап, оны Леопардқа жұптады, нәтижесінде Леопардтың жалғыз таза қанды араб ұлы Аназех дүниеге келді, ол сегіз таза қанды араб тоқтысын өрбітті, олардың төртеуі бүгінгі күні де тұқымдық тізімдерде кездеседі.

Қазіргі заманғы үрдістер

1980 жылдары араб жылқысы мәртебелі символға айналып, қымбат суреттер сияқты сатыла бастады. Кейбір адамдар жылқыны салықтан қашу үшін де пайдаланды. Бағалар, әсіресе АҚШ-та, рекордтық деңгейге көтерілді: 1984 жылы NH Love Potion атты бие 2,55 миллион долларға сатылды, ал Padron атты араб айғыры үшін тарихтағы ең ірі синдикат құрылып, 11 миллион доллар төленді. Осылайша пайда табу мүмкіндігі араб жылқысының шамадан тыс көбейіп кетуіне әкелді. 1986 жылғы Салық реформасы заңы жылқы шаруашылықтарын салықтан қашу құралы ретінде пайдалануға шектеу қойып, "пассивті инвестиция" арқылы салықтан қашудың жолын жапты. Бұл араб жылқысы нарығына қатты соққы берді, өйткені нарық толып, бағалар жасанды түрде көтерілген еді. Нарық құлдырап, көптеген шаруалар банкротқа ұшырады, ал көптеген таза тұқымды араб жылқылары сойылып қалды. Бағалар ақырындап қалпына келді, көптеген шаруалар "көріктің өнері" сияқты жылқы өндіруден бас тартып, әуесқойларға және түрлі ат спортына қолайлы жылқы өндіруге көшті. 2003 жылы жасалған сауалнама көрсеткендей, Америкадағы таза тұқымды араб жылқысының 67%-і демалыс үшін ұсталады. Қазіргі таңда АҚШ-та 660 мыңнан астам араб жылқысы тіркелген, бұл көрсеткіш бойынша АҚШ әлемде бірінші орында тұр.

Ерте импорт

Араб жылқылары Австралияға еуропалықтардың алғашқы қоныстану кезеңінде әкелінді. Алғашқы импорттардың ішінде таза тұқымды арабтар және испандық "женнет" деп аталатын жеңіл тұқымды жылқылар болды, сондай-ақ көптеген арабтар Үндістаннан келді. "Араб және парсы қаны бар" биелер туралы жазбаларға сүйенсек, алғашқы араб жылқылары 1788 және 1802 жылдар аралығында бірнеше топтап Австралияға әкелінген болуы мүмкін. 1803 жылы Роберт Кэмпбелл есімді саудагер Үндістаннан Гектор деген қоңыр араб биесін әкелді. 1804 жылы Тасманияға Үндістаннан тағы екі араб келді, олардың бірі – Уайт Уильям, Австралияда туған алғашқы таза тұқымды араб тоқтысы Дервенттің әкесі болды. Таза тұқымды арабтар жарыс жылқыларын жақсарту үшін қолданылды және олардың кейбіреулері сол саланың белгілі тұлғаларына айналды; Австралиялық тұқымдық кітапқа (таза тұқымды жарыс жылқылары үшін) 100-ге жуық араб биесінің тегі енгізілген.

20 және 21 ғасырларда

ХХ ғасырдың басында Австралияға көбірек араб жылқылары, негізінен Краббет әулетінен шыққандары келді. 1966 жылы поляк шаруашылығында өсірілген алғашқы араб жылқылары жеткізілді, ал 1970 жылы египеттік желілер алғаш рет импортталды. Содан кейін әлемнің басқа елдерінен де араб жылқылары әкелінді. Бүгінде Австралия араб жылқыларының тізілімі әлемдегі екінші ірі тізілім болып табылады, АҚШ-тан кейін.

Қазіргі заманғы селекция

Араб жылқылары бүгінде әлемнің түкпір-түкпірінде кездеседі. Олар енді бедуин тайпалары бойынша жіктелмейді, бірақ белгілі бір әулеттегі танымал жылқылардың шығу тегі бойынша бейресми түрде жіктеледі. Арабтардың танымал түрлеріне «поляк», «испан», «Краббет», «орыс», «египеттік» және «жергілікті» (1944 жылға дейін АҚШ-қа әкелінген жылқыларды, соның ішінде Келлогг, Давенпорт, Мейнесборо, Бабсон, Диккенсон және Селби бағдарламаларынан шыққандарын сипаттайды) деген атаулар беріледі. АҚШ-та Краббет, Мейнесборо және Келлогг әулеттерінің ерекше қоспасы авторлық құқықпен қорғалған «CMK» деген атауға ие болды. Әр әулеттің өзіне адал жақтастары бар, олардың артықшылықтары қаулы дау тудырады. Көптеген пікірталас араб жылқысын оның нәзік сұлулығы үшін бағалайтындар мен оның төзімділігі мен атқару қабілеті үшін бағалайтындар арасында жүреді. Сондай-ақ, әртүрлі әулеттерді сақтауға маманданған селекционерлер де бар. Кейбір жылқылардың «тазалығы» туралы даулар бар; селекционерлер әртүрлі әулеттердің генетикалық тазалығы туралы пікір таластырып, кейбір жылқылар шөлдегі бедуиндерден туындаған «ластанған» жылқылардан тараған ба деп талқылайды.

Араб жылқылары қауымдастығы (АЖҚ) былай мәлімдейді: «Таза қанды араб жылқысының отаны – Арабия шөлі, және барлық арабтар осы бастауға жетеді». АҚШ-та тіркеуге қабылданған барлық жылқы АЖҚ бойынша «таза қанды» арабтар саналады. ДАХО да тазалық мәселесін зерттеді, оның нәтижелері веб-сайтында жарияланды, онда зерттеулер мен араб жылқыларының әулеттерін қоршаған саяси мәселелер, әсіресе Америкада сипатталған. Сондай-ақ, Аль Хамса ұйымы «Аль Хамса араб жылқылары» деп аталатын жылқылардың Солтүстік Америкадағы бедуин тайпаларының шөлде өсірген жылқыларынан тараған деп есептелетінін айтады, олар Аль Хамса қабылдамайтын көздерден араласпаған. Ең шектеулісі – Пирамида қоғамының «таза египеттік» деп таныған жылқылары, олардың барлық желісі шөлге және белгілі бір египеттік шаруашылық бағдарламаларына ие немесе олардың өсірілген жылқыларына дейін жетеді. Бұл анықтама бойынша, Америкадағы барлық араб жылқыларының тек 2% ғана таза египеттік арабтарды құрайды. Қызығы, Сириядағы кейбір таза қанды шөлде өсірілген арабтарды таза қанды арабтар ретінде тіркеуге қабылдау қиын болды, себебі олардың иелері болған көптеген бедуиндер жылқыларының тазалығын растау үшін қағазға қол қоюдың қажеті жоқ деп ойлады. Алайда, сириялықтар өз жануарлары үшін 2007 жылы Дүниежүзілік араб жылқылары қауымдастығы (ДАХО) қабылдаған әулеттік кітапты жасады.

Басқа жылқы тұқымдарына әсері

Араб жылқысының генетикалық күш-қуатына байланысты, араб қандық желісі қазіргі заманғы жеңіл тұқымды жылқының дамуына үлкен үлес қосты, оның ішінде толыққанды жылқы, Морган, Американдық Седельдік жылқы, Американдық Квартирлік жылқы. Араб қандық желісі Уэльс понисі, Аппалуза және Колорадо Рейнджерлік жылқысының дамуына әсер етті. Бүгінде адамдар арабтарды басқа тұқымдармен будандастырады, осылайша оларға нәзіктік, төзімділік, ептілік және сұлулық қасиеттерін қосады. АҚШ-та жартылай арабтар Араб жылқы қауымдастығының тізілімінде өз бөліміне ие, соның ішінде араб толыққанды жылқыларының (англо-арабтар) арнайы бөлімі бар. Кейбір будандастырылған жылқылар бастапқыда жартылай арабтар ретінде тіркелген, бірақ олардың танымалдылығы артып, өз тұқымдық тізілімдерін құрды, оларға Ұлттық шоу жылқысы (араб седельдік жылқысының буданы), Куараб (араб кварталдық жылқысы), Пинтабиан, Велара (араб уэльс понисі) және Мораб (араб Морган) жатады. Сонымен қатар, кейбір арабтар мен жартылай арабтар жылы қанды жылқылардың тізімінде өсіруге рұқсат алды, әсіресе Тракенер тізімінде. Арабтардың басқа жеңіл тұқымды жылқылардың дамуына қосқан үлесі туралы пікірталас қызу жүріп жатыр. ДНК-ға негізделген зерттеулерге дейін, дене бітімі мен құрылысына негізделген гипотеза, шөл климатына бейімделген жеңіл, "құрғақ" шығыс жылқысы қолдануға дейін дамығанын көрсетті. Бірнеше жылқы тұқымдарының ДНК зерттеулері қолданылған жылқылардың әртүрлі аналық желілерден шыққандығын, бірақ тұқымдар арасындағы Y хромосомасында өте аз айырмашылықтар бар екенін көрсетті. Жылқы қолданылғаннан кейін, Таяу Шығыстың ежелгі әлемнің торабы ретінде орналасуы және қолданудың алғашқы орындарына жақындығының арқасында, шығыс жылқылары ежелгі және қазіргі заманда Еуропа мен Азияға тарады. Адамдар жеңіл мінетін жылқыларды жасау үшін "шығыс" қанды басқа түрлермен будандастырғанына күмән жоқ. Бірақ нақты сұрақтар – "шығыс" прототипін қай уақытта "араб" деп атауға болады, араб қандары жергілікті жануарлармен қаншалықты араласты және тарихта қай кезде болды. Мысалы, толыққанды жылқы үшін, белгілі бір жануарлардың арабтық әсері жазылған тұқымдық кітаптарда көрсетілген. Ескі тұқымдар үшін арабтық тектің ағылуын анықтау қиынырақ. Мысалы, сыртқы мәдениеттер және олармен бірге әкелген жылқылар ежелгі Римде де, 8-ғасырдың исламдық шабуылдарында да Иберия жылқысының алдыңғы қадамдарына әсер еткенімен, жаулап алушылар мен олардың жылқылары жасаған сапарлардың нақты егжей-тегжейін анықтау қиын. Олар Таяу Шығыстан Солтүстік Африкаға және Гибралтар арқылы Оңтүстік Еуропаға дейін саяхаттады. Қазіргі Иберия түбегіндегі Андалусия жылқысының және Солтүстік Африкадағы Барб жылқысының митохондриялық ДНК зерттеулері екі тұқымның да Гибралтар бұғазынан өтіп, бір-біріне әсер еткенін көрсетеді. Бұл зерттеулер андалусиялық және барбтық мтДНК-ны араб жылқыларының мтДНК-сымен салыстырмаса да, тұқым "араб" деп аталмас бұрын немесе кейін арабтарға ұқсайтын жылқылар осы генетикалық қоспаның бір бөлігі болғанына дәлел бар. Арабтар мен барбтар бір-бірімен туыс болғанымен, сыртқы түрі жағынан мүлдем өзгеше, ал Еуропаны басып алған мұсылман әскерлерінде араб және барб атты жылқылар болған. Испаниялықтар 1847, 1884 және 1885 жылдары араб жылқыларын импорттады, олар іс жүзінде испан жылқыларын жақсарту және жылқылардың азайып бара жатқан популяциясын жандандыру үшін пайдаланылды.

Because of the genetic strength of the desert bred Arabian horse, Arabian bloodlines have played a part in the development of nearly every modern light horse breed, including the Thoroughbred, Morgan, American Saddlebred, American Quarter Horse, Arabian bloodlines have also influenced the development of the Welsh Pony, Appaloosa, and the Colorado Ranger Horse. Today, people cross Arabians with other breeds to add refinement, endurance, agility and beauty. In the US, Half Arabians have their own registry within the Arabian Horse Association, which includes a special section for Anglo Arabians (Arabian Thoroughbred crosses). Some crosses originally registered only as Half Arabians became popular enough to have their own breed registry, including the National Show Horse (an Arabian Saddlebred cross), the Quarab (Arabian Quarter Horse), the Pintabian the Welara (Arabian Welsh Pony), and the Morab (Arabian Morgan). In addition, some Arabians and Half Arabians have been approved for breeding by some Warmblood registries, particularly the Trakehner registry. There is intense debate over the role the Arabian played in the development of other light horse breeds. Before DNA based research developed, one hypothesis, based on body types and conformation, suggested the light, "dry", oriental horse adapted to the desert climate had developed prior to domestication; DNA studies of multiple horse breeds now suggest that while domesticated horses arose from multiple mare lines, there is very little variability in the Y chromosome between breeds. Following domestication of the horse, due to the location of the Middle East as a crossroads of the ancient world, and relatively near the earliest locations of domestication, oriental horses spread throughout Europe and Asia both in ancient and modern times. There is little doubt that humans crossed "oriental" blood on that of other types to create light riding horses; the only actual questions are at what point the "oriental" prototype could be called an "Arabian", how much Arabian blood was mixed with local animals, and at what point in history. For some breeds, such as the Thoroughbred, Arabian influence of specific animals is documented in written stud books. For older breeds, dating the influx of Arabian ancestry is more difficult. For example, while outside cultures, and the horses they brought with them, influenced the predecessor to the Iberian horse in both the time of Ancient Rome and again with the Islamic invasions of the 8th century, it is difficult to trace precise details of the journeys taken by waves of conquerors and their horses as they traveled from the Middle East to North Africa and across Gibraltar to southern Europe. Mitochondrial DNA studies of modern Andalusian horses of the Iberian peninsula and Barb horses of North Africa present convincing evidence that both breeds crossed the Strait of Gibraltar and influenced one another. Though these studies did not compare Andalusian and Barb mtDNA to that of Arabian horses, there is evidence that horses resembling Arabians, whether before or after the breed was called an "Arabian", were part of this genetic mix. Arabians and Barbs, though probably related to one another, are quite different in appearance, and horses of both Arabian and Barb type were present in the Muslim armies that occupied Europe. the Spanish also documented imports of Arabian horses in 1847, 1884 and 1885 that were used to improve existing Spanish stock and revive declining equine populations.

Жарыс

Араб жылқылары төзімділік спортында басымдыққа ие, олардың төзімділігіне байланысты. Олар бір күніне 100 мильге (161 км) дейін жүгірілуі мүмкін Тевис кубогы сияқты жарыстарда жетекші тұқым болып табылады және FEI санкциялаған төзімділік шараларына, соның ішінде Әлемдік ат спорты ойындарына қатысады. АҚШ және Канадада Араб, Жартылай Араб және Англо-Араб жылқылары үшін USEF және Араб жылқы қауымдастығымен бірлесіп ұйымдастырылатын жылқы көрмелерінің кең ауқымы бар. Ұсынылатын сыныптарға батыс жарасымдылығы, еліктеу, аңшылық стилі және жабық отырғызу ағылшын жарасымдылығы, сондай-ақ халтер және өте танымал "туған" костюмдер класы кіреді. Араб жылқылары үшін "спорттық жылқы" іс-шаралары Солтүстік Америкада, әсіресе Араб жылқы қауымдастығы 2003 жылы 2000 қатысушыны тартқан Араб және Жартылай Араб спорттық жылқысының Ұлттық чемпионатында ұйымдастырғаннан кейін танымал болды. Бұл жарысқа Араб және жартылай Араб жылқылары қатысады, олар аңшылық, секіру, ат үстінде, қолмен, дрессаж және үйлесімді жүргізу жарыстарында өнер көрсетеді. Ұлыбритания, Франция, Испания, Польша және Біріккен Араб Әмірліктері сияқты басқа елдер де таза және жартылай Арабтарға арналған ірі жарыстарды өткізеді. Таза Араб жылқылары басқа тұқымдарға қарсы ашық жарыстарда өте жақсы нәтижелер көрсеткен. Батыс жарыс спортындағы ең танымал мысалдардың бірі – 1961 жылы Сан-Францискодағы Cow Palace-та өткен Reined Cow Horse чемпионатында барлық тұқымдардан 50 жылқыны жеңіп, жеңіс одны қосқан Ронтеза атты Араб биесі. Барлық тұқымдарға қарсы жарысқан тағы бір Араб жылқысы – 1950 жылдары Quarter Horse Congress-те барлық тұқымдық кесу жылқыларының жарысында жеңімпаз болған Аараф атты айғыр. Шоу-жампыру және шоу-аңшы жарыстарында бірнеше Араб жылқылары ашық жарыста басқа тұқымдарға қарсы сәтті жарысқан, ал 2004 жылғы Афина Олимпиадасында таза Араб жылқысы Бразилия құрамасының құрамында жарысқан. Жартылай Арабтар да ашық спорттық жарыстарда және тіпті Олимпиада деңгейіндегі жарыстарда көрінді. Англо-Араб Линон 1928 және 1932 жылдары Франция үшін Олимпиаданың күміс медалін, ал 1932 жылы командалық алтын медалін жеңіп алды, ал тағы бір француздық Англо-Араб, Харпагон, 1948 жылғы Олимпиадада командалық алтын медаль мен жеке күміс медальді жеңіп алды. 1952 жылғы Олимпиадада француз салт аттысы Пьер д'Ориола Англо-Араб Али Бабамен секіруден жеке алтын медальді жеңіп алды. Тағы бір Англо-Араб, Тамарилло, Уильям Фокс Питт басқарған, FEI және Олимпиада жарыстарында Ұлыбритания атынан өнер көрсетіп, көптеген марапаттарды жеңіп алды, соның ішінде 2004 жылғы Бадминтон атты сынақтарында бірінші орынды иеленді. Соңғы кезде "Тедди" деген лақап атымен белгілі Теодор О'Коннор атты 14.1 (немесе 14.2, дереккөздер әртүрлі) қолды жылқы, таза тұқымды, Араб және Шетланд пони тұқымдарының қоспасынан тұрады, 2007 жылғы Пан Америка ойындарында екі алтын медаль жеңіп алды және 2007 және 2008 жылғы Rolex Kentucky Three Day CCI жарысында алдыңғы алты орынға ілікті.

Arabians dominate the sport of endurance riding because of their stamina. They are the leading breed in competitions such as the Tevis Cup that can cover up to 100 mile (161 km) in a day, and they participate in FEI sanctioned endurance events worldwide, including the World Equestrian Games. There is an extensive series of horse shows in the United States and Canada for Arabian, Half Arabian, and Anglo Arabian horses, sanctioned by the USEF in conjunction with the Arabian Horse Association. Classes offered include Western pleasure, reining, hunter type and saddle seat English pleasure, and halter, plus the very popular "Native" costume class. "Sport horse" events for Arabian horses have become popular in North America, particularly after the Arabian Horse Association began hosting a separate Arabian and Half Arabian Sport Horse National Championship in 2003 that by 2004 grew to draw 2000 entries. This competition draws Arabian and part Arabian horses that perform in hunter, jumper, sport horse under saddle, sport horse in hand, dressage, and combined driving competition. Other nations also sponsor major shows strictly for purebred and partbred Arabians, including Great Britain France, Spain, Poland, and the United Arab Emirates. Purebred Arabians have excelled in open events against other breeds. One of the most famous examples in the field of western riding competition was the Arabian mare Ronteza, who defeated 50 horses of all breeds to win the 1961 Reined Cow Horse championship at the Cow Palace in San Francisco, California. Another Arabian competitive against all breeds was the stallion Aaraf who won an all breed cutting horse competition at the Quarter Horse Congress in the 1950s. In show jumping and show hunter competition, a number of Arabians have competed successfully against other breeds in open competition, and in eventing, a purebred Arabian competed on the Brazilian team at the 2004 Athens Olympics. Part Arabians have also appeared at open sport horse events and even Olympic level competition. The Anglo Arabian Linon was ridden to an Olympic silver medal for France in Dressage in 1928 and 1932, as well as a team gold in 1932, and another French Anglo Arabian, Harpagon, was ridden to a team gold medal and an individual silver in dressage at the 1948 Olympics. At the 1952 Olympics, the French rider Pierre d'Oriola won the Gold individual medal in show jumping on the Anglo Arabian Ali Baba. Another Anglo Arabian, Tamarillo, ridden by William Fox Pitt, represents the United Kingdom in FEI and Olympic competition, winning many awards, including first place at the 2004 Badminton Horse Trials. More recently a gelding named Theodore O'Connor, nicknamed "Teddy", a 14.1 (or 14.2, sources vary) hand pony of Thoroughbred, Arabian, and Shetland pony breeding, won two gold medals at the 2007 Pan American Games and was finished in the top six at the 2007 and 2008 Rolex Kentucky Three Day CCI competition.

Басқа қызмет түрлері

Араб жылқылары түрлі шараларға қатысады, оның ішінде жәрмеңкелер, кино, шерулер, цирктер және жылқылар көрсетілетін басқа да орындар. Олар кинода танымал, бұл үнсіз фильмдер дәуірінен басталады, сол кезде Рудольф Валентино 1926 жылғы «Шейхтің ұлы» фильмінде Келлогтың араб айғыры Джадаанға мініп, түскен. Сондай-ақ, «Қара тайынша» (Кас Оле), «Жас қара тайынша» (түсірілім кезінде 40-тан астам араб жылқысы қолданылды), «Идальго» және 1959 жылғы «Бен-Хур» сияқты көптеген басқа фильмдерде де оларды көруге болады. Араб жылқылары футбол командаларының талисмандары болып табылады, алаңда және алаңнан тыс жерлерде көрермендерді қуандырады. Оңтүстік Калифорния университетінің «Трояндықтар» командасының талисманы «Саяхатшы» рөлін атқаратын жылқылардың бірі таза тұқымды араб жылқысы болды. «Thunder» – таза тұқымды араб айғыры J B Kobask-тің сахналық аты, ол 1993 жылдан 2004 жылғы зейнеткерлікке шыққанға дейін «Денвер Бронкос» командасының талисманы болды, содан кейін «Thunder II» атанған араб атты қымызды Winter Solstyce оның орнын басты. Кал Поли Помонаның В. К. Келлог араб жылқысы орталығының ат спорты бөлімі әр жылғы Жаңа жылда Пасаденада (Калифорния) өтетін Розалар шеруіне араб жылқыларын тұрақты түрде қатыстырады. Араб жылқылары іздеу-құтқару тобында және кейде полиция қызметінде де қолданылады. АҚШ және Еуропадағы поло, түрік ат спорты Сирит, цирктер, емдік атпен жүру бағдарламалары және қонақ үйлерде де араб жылқылары пайдаланылады.