Кіріспе

Француз асылзаты Мари де Рабутин Шанталь, Севинье маркизасы (5 ақпан 1626 – 17 сәуір 1696), сондай-ақ Мадам де Севинье немесе Mme de Sévigné деп кеңінен танымал, француз аристократы, ол хат жазу өнерімен есте қалды. Оның өткір әзіл-қалжың мен көркемдігімен танымал хаттарының көп бөлігі қызы Франсуаза Маргарита де Севиньеге арналған. Францияда ол 17 ғасыр француз әдебиетінің көрнекті тұлғаларының бірі ретінде құрметтеледі.

Өмір

Мари де Рабутен Шанталь Париждің сәнді Пле-де-Воже (кейін Пле-Рояль деп аталды) алаңында, Бургундияның ескі және мәртебелі отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Сельс Бенинь де Рабутен, Шанталь бароны, әйгілі Жанна Франсуаза де Шантальдің ұлы, ол Франциск де Сальдің досы және шәкірті болды; анасы Мари де Куланг еді. 1627 жылдың шілдесінде, Англо-француз соғысын (1627-1629) бастаған Ре аралына ағылшын шабуылы кезінде әкесі қаза тапты. Әйелі көп ұзамай қайтыс болды, ал Мари жеті жасында жетім қалды. Одан кейін ол анасының әжесі мен атасының қамқорлығына өтті. 1636 жылы әжесі Филипп де Куланг қайтыс болғаннан кейін, оның ағасы Кристоф де Куланг, Ливри аббаты, оның қамқоршысы болды. Ол жақсы білім алды және хаттарында оны жиі "le Bien Bon" [өте жақсы] деп атады. Мари де Рабутен Шанталь Анриге, Севинье маркизіне үйленді, ол Бретаньнің асыл тегінен шыққан, провинцияның ең көне үйлерімен байланысты болған, бірақ үлкен мүлкі болмаған ақсүйек адам еді. Неке 1644 жылдың 4 тамызында өтті, ал жұбайлар дереу Витреге жақын орналасқан Севиньелердің Лес-Рошер есауласына (ол оның хаттарында мәңгілікке қалдыратын) барды. 1646 жылдың 10 қазанында Франсуаза есімді қызы (Лес-Рошерде немесе Парижде дүниеге келгені белгісіз) және 1648 жылдың 12 наурызында Лес-Рошерде Карл есімді ұлы дүниеге келді. Анри ақшаны бейсақтықпен жұмсайтын, көп қатынайтын адам болған, бірақ ағасының қаржыны мұқият бақылауының арқасында Мари өзінің байлығының көп бөлігін сақтап қалды. 1651 жылдың 4 ақпанында Анри де Севинье өзінің сүйіктісі, мэм де Гондран үшін болған дау кезінде Шевалье д'Альбретпен болған дуэльде қаза тапты және екі күннен кейін қайтыс болды. Күйеуі қайтыс болған кезде жиырма төрт жаста болған мэм де Севинье қайтадан үйленбеді. Оның орнына, ол бар күшін балаларына арнады. Ол 1651 жылдың көп бөлігін Лес-Рошерде зейнетте өткізді, бірақ сол жылдың қараша айында Парижге оралды. Содан кейін ол уақытын қала мен ауыл арасында бөліп өткізді. Парижде ол салонға жиі баратын, әсіресе король Людовик XIV-нің қаржы министрі Николя Фукеге. Мэм де Севинье қызы үйленер алдындағы ең қызықты хаттарын оның туысы және досы Роже де Бусси Рабутинге жолдаған. Алайда 1658 жылы ол онымен айтысып қалды. 1669 жылдың 29 қаңтарында оның қызы Франсуаза Франсуа Адгемар де Монтейльге, граф де Гриньянға, бұрын екі рет үйленген Прованс ақсүйек адамына үйленді. Жұбайлар Парижде тұруға ниеттенген, бірақ Гриньян көп ұзамай Прованс губернаторы болып тағайындалды, сондықтан олар сол жерде тұруға мәжбүр болды. Мэм де Севинье қызымен өте жақын болды және оған өзінің алғашқы атақты хаттарын 1671 жылдың 6 ақпанында жіберді. Олардың хат алысуы Мэм де Севинье қайтыс болғанға дейін жалғасты. 1673 жылы Мэм де Севинье хаттары көшіріліп, таратылды. Сондықтан ол хаттарының жартылай жария құжаттар екенін біліп, соған сәйкес жазды. 1676 жылы Мэм де Севинье өмірінде бірнеше маңызды оқиғалар болды. Ол алғаш рет ауыр науқастанып, Вишиге барғанға дейін толық сауығып кеткен жоқ. 17 ғасырдағы бұл шипажайдағы өмірді суреттейтін хаттары оның ең жақсыларының қатарында. Сол жылы мадам де Бринвилльердің соты мен өлімі өтті. Бұл оқиға хаттарында жазылған. Келесі жылы, 1677 жылы, ол Карнавалет қонақ үйіне көшіп, бүкіл Гриньян отбасын қабылдады. Ол 1678 жылдың қазан айында Провансқа оралды. 17 наурыз 1680 жылы ол ең танымал және ең жақын достарының бірі Ла Рошфукодан айырылды. 1677-1687 жылдар аралығындағы хаттардың саны алдыңғы онжылдыққа қарағанда әлдеқайда аз. 1684 жылдың ақпан айында оның ұлы Карл Бретаньнен Жанна Маргарита де Моронға үйленді. Осы некеге байланысты Мэм де Севинье барлық байлығын балаларына бөліп, өмірлік пайданың бір бөлігін ғана өзіне қалдырды. 1688 жылы бүкіл отбасы жас маркиз де Гриньянның алғашқы жорығы үшін қуанды, ол мадам де Гриньянның жалғыз ұлы, Филиппсбургті қоршауға жіберілді. Сол жылы Мэм де Севинье Расиннің Эстер пьесасының Сент-Сирьдегі қойылымын тамашалады, оның сарайдағы рәсімдер мен тәжірибелерді сипаттаған ең қызықты сипаттамалары осы уақытқа жатады. 1689 жылы ол уағыздаушы Антуан Ансельм туралы жақсы пікір білдірді. 1693 жылы оның екі ескі досы қайтыс болды: оның туысы Роже де Бусси Рабутин және мадам де Ла Файет. Бұл екі ұлы жазушының арасында туыстық байланыс болды: 1650 жылы мадам де Ла Файеттің анасы, содан кейін жесір қалған, Мэм де Севиньенің ағасы Рено де Севиньеге үйленді. 1694 жылы оған тағы бір жақын досы, мэм де Лаварден ілесіп келді. 1696 жылы қызы ауырып қалған кезде, Мэм де Севинье "қызылша" (мүмкін, тұмау немесе пневмония) жұқтырып, 17 сәуірде Гриньян қаласында қайтыс болды және сол жерге жерленді. Оның қызы ауру кезінде қасында болған жоқ.

Шығармалары

Севинье ханым қызымен шамамен отыз жыл хат алмасып тұрды. 1725 жылы құпия түрде 28 хат немесе хаттардың үзінділері жарияланды, одан кейін келесі жылы тағы екі басылым шықты. Севинье ханымның немересі Паулин де Симиан әжесінің хаттарын ресми түрде жариялауға бел буды. Экс-ан-Прованстың редакторы Дени Мариус Перринмен бірлесіп, ол 1734–1737 жылдары 614 хат, ал 1754 жылы 772 хат жариялады. Хаттар мадам де Симианның көрсетмелеріне сәйкес іріктелді: ол отбасылық мәселелерге тым жақын немесе жазбасы нашар хаттарды қабылдамады. Ал қалған хаттар сол заманғы стильге сәйкес қайта жазылды. Бұл хаттардың түпнұсқалығы туралы күмәнді тудырады. Белгілі 1120 хаттың тек 15 пайызына ғана қол қойылған, ал қалғаны оқылғаннан кейін дереу жойылған. Дегенмен, 1873 жылы антикварлық дүкенде Севинье ханымның түпнұсқасына тікелей негізделген хаттардың ерте қолжазба көшірмелері табылды. Бұл хаттар Гриньян ханымға жолданған хаттардың шамамен жартысын құрады. Севинье ханымның хаттары Марсель Прусттың «Жоғалған уақытты іздеу» романында маңызды орын алады, онда олар баяндаушының әжесінің сүйіп оқитын кітабы ретінде, ал оның қайтысынан кейін анасының сүйікті кітабы ретінде бейнеленеді. Севинье Торнтон Уайлдердің «Сан-Луис-Рей көпірі» романындағы Мария, Монтемайор маркизасының прототипі болып табылады.